Psalmen 78

מַשְׂכִּיל (Maskil): een soort psalm of lied.

De betekenis van het woord is onzeker; het kan ‘onderwijzend lied’ betekenen.

מָשָׁל (mashal), ‘spreuk’: een gezegde of les in beeldende taal.

חִידוֹת (chidot), ‘raadsels’: verborgen betekenis die uitleg nodig heeft.

תְּהִלּוֹת (tehillot), ‘lof’: lofwaardige daden die men bezingt.

Welke gebeurtenis bedoeld wordt met de omkering van de zonen van Efraïm, is onzeker.

Efraïm kan hier staan voor het noordelijke rijk of voor de stam zelf; zie ook vers 67.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Soan: Soan (Tanis) lag in de noordoostelijke Nijldelta, bij het huidige San el-Hagar.

De ‘tekenen’ in Egypte worden in de verzen 43–51 uitgewerkt.

Zie Exod. 7–12.

נֵד (ned), ‘dam’: een opgehoopte muur van water.

Zie Exod. 15:8.

De wolk en het vuur zijn de wolkkolom en de vuurkolom van Exod. 13:21.

Zie Exod. 17:6 en Num. 20:11.

כִּתְהֹמוֹת (kitehomot), ‘als uit oerdiepten’: de dichter vergelijkt de stroom uit de rots met een eindeloze waterbron.

עֶלְיוֹן (Eljon), ‘de Allerhoogste’: een titel van Elohim, ‘de hoogste’ boven alles.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: hier de eetlust en het verlangen.

Wij houden ‘ziel’ aan, zoals elders.

Het verhaal van de klachten van het volk om voedsel staat in Exod. 16 en Num. 11.

‘De deuren van de hemel’ zijn de sluizen waaruit het manna, de regen, valt.

Zie Exod. 16:4.

מָן (man), ‘manna’: het brood uit de hemel in de woestijn.

Zie Exod. 16:15.

אַבִּירִים (abbirim), ‘sterken’: machtigen of hemelse wezens.

Het ‘brood van de sterken’ is dus brood dat uit de hemel komt of waarvan sterken eten.

Sommige oude vertalingen lezen hier ‘engelen’.

Wij houden ‘sterken’ aan.

Dit gaat om de kwartels.

Zie Num. 11:31.

Zie Num. 11:33.

שִׁחֲרוּ (shichru), ‘zochten ijverig’: het woord komt van ‘morgen’ en betekent: vroeg en gretig zoeken.

גֹּאֵל (goel), ‘losser’: degene die een familielid vrijkoopt, zoals Boaz in het boek Ruth.

Hier is Elohim de losser van Zijn volk.

רַחוּם (rachum), ‘barmhartig’: de woorden sluiten aan bij Exod. 34:6–7.

רוּחַ (ruach), ‘wind’: hier gaat het om de wind die voorbijgaat, een beeld van de vergankelijkheid van de mens.

הִתְווּ (hitvu), ‘tergden’: de betekenis van dit werkwoord is onzeker.

Het komt van een woord dat ‘teken’ of ‘grens’ betekent.

Het kan zijn: ‘zij stelden Hem grenzen’ of ‘zij kwetsten Hem’.

Wij kiezen ‘tergden’, naar de samenhang.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Soan: Soan (Tanis) lag in de noordoostelijke Nijldelta, bij het huidige San el-Hagar.

Zie Nijl: De Nijl stroomt van het zuiden naar het noorden door Egypte en mondt met een delta uit in de Middellandse Zee.

יְאֹרֵיהֶם (ye’orehem), ‘hun Nijlstromen’: de armen en kanalen van de Nijl.

Zie Exod. 7:20.

עָרֹב (arov), ‘zwermen’: wij houden de vertaling van Exodus aan (Exod. 8:17).

Het kan om steekvliegen of andere insecten gaan.

חָסִיל (chasil), ‘afvreter’: een soort sprinkhaan of een larve van de sprinkhaan.

De precieze soort is onzeker.

אַרְבֶּה (arbeh) is de sprinkhaan, zoals in Exod. 10:12.

חֲנָמַל (chanamal), ‘vorst’: dit woord komt maar één keer in de Bijbel voor.

De betekenis ‘vorst’ is onzeker.

רְשָׁפִים (reshafim), ‘vlammen’: vlammen of bliksemschichten.

Zie ook Ps. 76:4.

מַלְאֲכֵי רָעִים (mal’akhe ra’im), ‘onheilsengelen’: boodschappers of engelen die onheil brengen.

De uitdrukking is onzeker.

וְחַיָּתָם (vechayyatam) kan ‘en hun leven’ betekenen, maar ook ‘en hun vee’.

Wij kiezen ‘leven’.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit is de dood van de eerstgeborenen, Exod. 12:29.

‘Cham’ is hier een andere naam voor Egypte, zoals in Ps. 105:23.

‘Deze berg’ is het heilige land of de berg Sion.

Zie ook Exod. 15:17.

וַיַּפִּילֵם (vayappilem), ‘liet hun toevallen’: letterlijk ‘liet hen vallen’, als bij het loten voor het erfdeel.

בָּמוֹת (bamot), ‘offerhoogten’: heiligdommen op bergen, vaak voor afgoden.

Zie Silo: Silo lag in het bergland van Efraïm, ongeveer 30 km ten noorden van Jeruzalem.

Silo was het heiligdom in het bergland van Efraïm, waar de tent van samenkomst stond.

Zie 1 Sam. 1:3 en 1 Sam. 4:11.

עֻזּוֹ (uzzo), ‘Zijn kracht’, en תִּפְאַרְתּוֹ (tifarto), ‘Zijn luister’: dit is de ark van het verbond, die de Filistijnen namen (1 Sam. 4:11).

הוּלָּלוּ (hullalu): letterlijk ‘werden geprezen’, dus ‘kregen een bruiloftslied’.

Er waren geen bruiloften.

אֲדֹנָי (Adonai), ‘mijn Heer’: wij laten het zo staan, zoals in Genesis.

‘De tent van Josef’ en ‘de stam van Efraïm’: het noordelijke deel van het volk, waar Silo lag.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Sion is de berg van Jeruzalem, de heilige berg.

David was herder voor hij koning werd.

Zie 1 Sam. 16:11–13.

Het werkwoord ‘weiden’ staat hier in beeldtaal voor het koningschap: David wordt de herder van Jakob, het volk van Elohim.