Richteren 3

נִסָּה (nissah), ‘op de proef stellen’: Yahweh laat de volken blijven om te zien of Israël Hem trouw blijft.

Dit zegt ook Richt. 2:22.

Dit vers is moeilijk.

Er staat geen voorwerp bij ‘weten’.

Wij laten het open: de nieuwe geslachten moesten leren strijden en leren wat het kost als zij Yahweh niet volgen.

Het tweede ‘alleen’ beperkt dit tot hen die de eerdere oorlogen niet hadden meegemaakt.

De vijf vorsten van de Filistijnen zijn die van Gaza, Askelon, Asdod, Gat en Ekron (1 Sam. 6:17).

De berg Baäl-Hermon ligt bij de Hermon, in het noorden.

Chamat ligt bij het huidige Hama in Syrië; ‘waar je Chamat binnengaat’ is de noordgrens van Kanaän (Num. 34:8).

Zie Filistea: Filistea was de kuststrook in het zuidwesten van het land, rond Gaza en Asdod.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

סַרְנֵי (sarne), ‘vorsten’: dit woord wordt alleen voor de leiders van de Filistijnen gebruikt.

Het vers heeft geen werkwoord.

Wij lezen het als een opsomming van de volken uit vers 1 en voegen ‘Dat zijn’ toe.

Het Hebreeuws zegt ‘hun dochters’ en ‘hun dochters’.

In de eerste keer zijn de dochters van de volken bedoeld, in de tweede keer de dochters van Israël.

Wij schrijven dit uit.

Zie ook Deut. 7:3–4, waar dit verboden wordt.

אֲשֵׁרוֹת (asherot), ‘Asjera’s’: houten palen of beelden bij de aanbidding van de godin Asjera.

Zie ook Deut. 16:21.

Aram-Naharaim (‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat, in het noorden van Mesopotamië (nu in Syrië en Turkije).

De ligging is niet precies vast te stellen.

Kusan-Risataïm is verder onbekend.

כּוּשַׁן רִשְׁעָתַיִם (Kushan-Rish’atayim), ‘Kusan van dubbele boosheid’.

Dit is waarschijnlijk een spotnaam die Israël hem gaf.

מוֹשִׁיעַ (moshia), ‘redder’: iemand die hulp brengt uit de nood.

Otniël is de eerste rechter.

Zie Richt. 1:13 voor zijn herkomst.

Zie Aram: Aram is het gebied van de Arameeërs, in het huidige Syrië.

רוּחַ יהוה (ruach Yahweh), ‘Geest van Yahweh’: Yahweh geeft de rechter kracht en leiding.

Zie ook Num. 24:2.

Eglon is de koning van Moab, het land ten oosten van de Dode Zee (Jordanië).

Het Hebreeuws zegt: ‘Yahweh maakte Eglon sterk … omdat zij deden wat kwaad was in de ogen van Yahweh.’

Wij houden de herhaling zoals zij staat.

Yahweh gebruikt een vijand om Israël te straffen.

‘De stad van de palmen’ is Jericho (Deut. 34:3).

Ammon ligt ten oosten van de Jordaan (nu Jordanië).

Amalek leeft in de woestijn in het zuiden.

Het Hebreeuws zegt: ‘hij verzamelde bij zich’.

Wij lezen ‘hij’ als Eglon.

De vorm ‘zij namen in bezit’ staat in het meervoud: de drie volken samen.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

אִטֵּר יַד־יְמִינוֹ (itter yad-yemino), ‘gebonden aan zijn rechterhand’: dit betekent waarschijnlijk dat hij linkshandig was.

Het kan ook betekenen dat zijn rechterhand beperkt was.

Hij is een Benjaminiet; ‘Benjamin’ betekent ‘zoon van de rechterhand’ (Gen. 35:18).

גֹּמֶד (gomed), ‘gomed’: een lengtemaat die alleen hier voorkomt.

Waarschijnlijk was het korter dan een el, ongeveer 35 tot 45 cm.

Zeker is dat niet.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

בָּרִיא (bari), ‘dik’: letterlijk ‘gezond’ of ‘goed gevoed’.

Hier is het een heel dikke man.

Gilgal ligt waarschijnlijk bij Jericho, in de Jordaanvallei.

Dat is niet zeker.

פְּסִילִים (pesilim), ‘gehouwen beelden’: wij vertalen zoals in Deut. 7:5.

Sommige vertalers lezen ‘steengroeven’; het Hebreeuws laat beide toe.

Het Hebreeuws noemt bij de tweede ‘hij zei’ geen naam.

Het is de koning die ‘Stil!’ zegt; wij schrijven daarom ‘de koning’.

עֲלִיַּת הַמְּקֵרָה (aliyyat hamqerah), ‘bovenkamer van de koelte’: een kamer boven op het huis met luchtopeningen, voor de warme dagen.

הַפַּרְשְׁדֹנָה (happarshedonah) komt alleen hier voor.

De betekenis is onzeker.

Wij lezen: wat in de buik zat, kwam naar buiten.

Anderen lezen het als ‘achteruitgang’ of ‘opening’.

De zin is daarom ook anders te vertalen: ‘Hij kwam naar buiten door …’.

הַמִּסְדְּרוֹנָה (hamisderonah) komt alleen hier voor.

Het betekent waarschijnlijk ‘zuilengang’ of ‘voorportaal’.

Wij vertalen ‘de gang’.

De ‘hij’ is Ehud; de ‘dienaren’ zijn die van Eglon.

עַד־בּוֹשׁ (ad-bosh), ‘tot schaamte’: zo lang dat het gênant werd om langer te wachten.

Seïra ligt in het bergland van Efraïm.

De precieze plaats is onbekend.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

שׁוֹפָר (shofar), ‘ramshoorn’: een hoorn die als signaal diende, om het volk te roepen.

Zie ook Lev. 25:9.

De doorwaadbare plaatsen van de Jordaan lagen tegenover Jericho, tussen Moab en Israël.

De precieze plaatsen zijn niet bekend.

שָׁמֵן (shamen), ‘vet’: gezond en goed gevoed, krachtig.

Het Hebreeuws zegt: ‘alle vet en alle man van kracht’.

Wij vertalen ‘welgedane mannen’ en ‘krijgers’.

Samgar is verder onbekend.

De Filistijnen wonen aan de kust in het zuidwesten van Israël.

Zie Filistea: Filistea was de kuststrook in het zuidwesten van het land, rond Gaza en Asdod.

מַלְמַד הַבָּקָר (malmad habaqar), ‘ossenstok’: een lange stok met een ijzeren punt om runderen aan te drijven.