Jesaja 10

חִקְקֵי אָוֶן (chiqqei aven), ‘verordeningen van onheil’: voorschriften die onheil brengen.

Het woord אָוֶן (aven) staat ook in de naam Bet-Awen, ‘huis van onheil’ (Hos. 4:15).

עַמִּי (ammi), ‘mijn volk’: het Hebreeuws zegt niet uitdrukkelijk of Yahweh of Jesaja hier spreekt.

Wij laten het zwart staan, als woord van de profeet.

פְּקֻדָּה (pequddah), ‘bestraffing’: de dag waarop Yahweh komt kijken en ter verantwoording roept.

Zo vertalen wij ook in Hos. 9:7.

Het werkwoord פָּקַד (paqad), ‘straffen’, staat in vers 12.

בִּלְתִּי (bilti), ‘behalve’: dit begin van het vers is kort en moeilijk.

Wij vertalen zo dicht mogelijk bij de woorden: er blijft niets over dan buigen of vallen.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

אַשּׁוּר (Ashur), ‘Assyrië’: het rijk dat Israël wegvoerde (2 Kon. 18:11) en daarna Juda bedreigde (2 Kon. 19:35–37).

חָנֵף (chanef), ‘goddeloos’: wie Elohim ontwijdt of zich van Hem afkeert.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) וּלְשׂוּמוֹ (ulsumo), ‘en om het te maken’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft een andere vorm van hetzelfde werkwoord, met dezelfde betekenis.

In de verzen 8–11 en 13–14 citeert Yahweh de woorden van de koning van Assyrië.

Daarom staan zij tussen enkele aanhalingstekens, binnen de rode toespraak van Yahweh.

Met ‘mijn’ en ‘ik’ in die verzen is de koning van Assyrië bedoeld.

Zie Kalno (Kalne, Tell Tayinat?; ligging onzeker): Kalno (ook Kalne, Amos 6:2) wordt meestal gezocht bij Tell Tayinat, in de Amuq-vlakte in het zuidoosten van Turkije.

Dit is niet zeker.

Zie Karkemis (Jerablus): Karkemis lag aan de Eufraat, bij het huidige Jerablus, op de grens van Syrië en Turkije.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Arpad (Tell Rifaat): Arpad wordt gezocht bij Tell Rifaat, ten noorden van Aleppo, in het noorden van Syrië.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië.

Kalno (כַּלְנוֹ), Karkemis, Chamat en Arpad: steden in het noorden, in Syrië en aan de Eufraat, die Assyrië had veroverd.

Het Hebreeuws schrijft hier Kalno, maar in Amos 6:2 en Gen. 10:10 Kalne (כַּלְנֵה).

Het is waarschijnlijk dezelfde stad; wij laten beide spellingen staan.

Voor Chamat en Arpad zie 2 Kon. 18:34 en 19:13.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

אֱלִיל (elil), ‘afgod’: letterlijk ‘nietigheid’.

פְּסִיל (pesil), ‘gesneden beeld’.

In vers 11 staat עָצָב (atsav), ‘afgodsbeeld’.

De koning zegt: de goden van Jeruzalem en Samaria zijn niet sterker dan die van de volken die hij al verslagen heeft.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

אֲדֹנָי (Adonai), ‘de Heer’: de titel staat hier zonder de naam Yahweh.

Zie verder bij vers 16.

יוֹשְׁבִים (yoshevim), ‘de bewoners’: het kan ook ‘zij die op tronen zitten’ betekenen.

אַבִּיר (abbir), ‘machtige’: het woord kan ook ‘stier’ betekenen.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) וַעֲתוּדוֹתֵיהֶם (va'atudoteihem), ‘en hun schatten’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft een iets andere spelling van hetzelfde woord, met dezelfde betekenis.

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): zie Jes. 1:9, waar de uitleg bij deze naam staat.

אוֹר יִשְׂרָאֵל (or Yisra'el), ‘het Licht van Israël’, en קְדוֹשׁוֹ (qedosho), ‘zijn Heilige’: namen van Yahweh.

‘Zijn’ verwijst hier naar Israël.

Vergelijk ‘de Heilige van Israël’ in vers 20.

כַּרְמֶל (karmel), ‘boomgaardland’: vruchtbaar land met bomen en wijnstokken.

Het is hier geen naam; zo ook in Jes. 16:10.

Het woud is een beeld voor Assyrië.

Er blijven zo weinig bomen over dat een jongen ze kan opschrijven.

שְׁאָר (she'ar), ‘de overgeblevenen’: wie na het oordeel overblijft.

Wij vertalen dit woord overal zo.

פְּלֵיטָה (peleitah) is ‘wie ontkomen is’.

שְׁאָר יָשׁוּב (she'ar yashuv), ‘de overgeblevenen zullen terugkeren’: dit zijn ook de woorden van de naam van de zoon van Jesaja, Sjear-Jasjoev (Jes. 7:3).

עַמְּךָ (ammekha), ‘jouw volk’: het Hebreeuws noemt niet wie wordt aangesproken.

Wij laten het zo: ‘je volk, Israël’.

אֲדֹנָי יְהוִה צְבָאוֹת (Adonai Yahweh Tsevaot), ‘Heer Yahweh van de legermachten’: zie Jes. 3:15.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בְּדֶרֶךְ מִצְרָיִם (bederekh Mitsrayim), ‘op de wijze van Egypte’: derekh betekent ‘weg’ en ook ‘wijze’.

Assyrië onderdrukt Israël zoals Egypte vroeger deed (Exod. 1:11–14).

Het kan ook betekenen: ‘op de weg naar Egypte’.

תַּבְלִית (tavlit), ‘vernietiging’: het woord komt alleen hier voor.

Het is verwant met het werkwoord kalah, ‘ten einde komen’.

De betekenis is dus onzeker.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Voor de slag tegen Midian bij de rots van Oreb zie Richt. 7:25.

Voor de staf over de zee zie Exod. 14:16.

מִפְּנֵי שָׁמֶן (mippenei shamen), ‘vanwege de olie’: het Hebreeuws is moeilijk.

‘Olie’ kan hier staan voor vetheid, kracht of zalving.

Wij laten de woorden letterlijk staan.

Zie Ajjat (Ai; ligging onzeker): Ajjat is waarschijnlijk Ai, bij et-Tell of Khirbet el-Maqatir, ten noorden van Jeruzalem.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Migron (ligging onzeker): Migron lag bij Gibea in Benjamin.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Mikmas: Mikmas (nu Mukhmas) lag ongeveer 10 km ten noordoosten van Jeruzalem, tegenover Geba.

De pas van Mikmas is het dal (Wadi es-Suwenit) tussen beide plaatsen.

In de verzen 28–32 trekt een vijand vanuit het noorden naar Jeruzalem.

De plaatsen liggen ten noorden van Jeruzalem, in het gebied van Benjamin.

Mikmas en Geba komen ook voor in 1 Sam. 13:16.

Zie Geba: Geba (nu Jaba) lag ten noordoosten van Jeruzalem, in Benjamin.

Zie Rama (er-Ram): Rama (nu er-Ram; ook Ramataim-Zofim, de woonplaats van Samuël) lag ongeveer 8 km ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

De ligging van Samuëls Rama is niet helemaal zeker.

In Jozua 19 zijn andere plaatsen met deze naam bedoeld, in het noorden.

Zie Gibea (Tell el-Ful): Gibea wordt gezocht bij Tell el-Ful, ongeveer 5 km ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Jozua 15:57 gaat het om een Gibea in Juda.

‘Geba is ons nachtverblijf’: het Hebreeuws zegt hier ‘voor ons’.

Wij nemen aan dat het de woorden van de vijand zijn.

Zie Gallim (ligging onzeker): Gallim lag bij Gibea, ten noorden van Jeruzalem (Jesaja 10:30).

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Laïsa (ligging onzeker): Laïsa lag bij Anatot en Gallim, ten noorden van Jeruzalem, op de weg van de Assyrische opmars.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Anatot: Anatot wordt gezocht bij Ras el-Kharrubeh, ten noordoosten van Jeruzalem.

בַּת גַּלִּים (bat Gallim), ‘dochter van Gallim’: de plaats wordt als een vrouw aangesproken.

Gallim, Laïsa (לַיְשָׁה, Layshah) en Anatot liggen ten noorden van Jeruzalem.

De ligging van Gallim en Laïsa is niet zeker.

Anatot: zie 1 Kon. 2:26.

Zie Madmena (ligging onzeker): Madmena lag ten noorden van Jeruzalem, op de weg van de Assyrische opmars.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Gebim (ligging onzeker): Gebim lag ten noorden van Jeruzalem, op de weg van de Assyrische opmars.

De precieze plaats is niet bekend.

Madmena en Gebim zijn kleine plaatsen bij Jeruzalem.

Hun ligging is onzeker.

Zie Nob (ligging onzeker): Nob, de stad van de priesters, lag vermoedelijk op de bergrug ten noordoosten van Jeruzalem (Scopusberg).

Dit is niet zeker.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Nob was de stad van de priesters (1 Sam. 21:2).

Zij lag vermoedelijk op de bergrug ten noorden van Jeruzalem, in het zicht van de stad.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) בַּת (bat), ‘dochter’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft בית (beit), ‘huis van Sion’.

מַעֲרָצָה (ma'aratsah), ‘met schrikwekkende kracht’: het woord komt alleen hier voor en hangt samen met ‘doen schrikken’.

אַדִּיר (addir), ‘een machtige’: het Hebreeuws zegt niet wie bedoeld wordt.

Het kan Yahweh zijn, maar ook de machtige bomen zelf.

De Libanon met zijn hoge bomen is hier een beeld van de trotse machthebbers.