Leviticus 26

אֱלִילִים (elilim), ‘nietige goden’: het woord betekent ‘niets, nietig’.

In vers 30 staat een ander woord, גִּלּוּלִים (gillulim), ‘afgoden’.

מִקְדָּשׁ (miqdash), ‘heiligdom’: het huis dat Israël voor Yahweh maakt (Exod. 25:8).

Wij vertalen ‘vrezen’ voor יָרֵא (yare), zoals in Lev. 25:17.

הָלַךְ (halakh), ‘wandelen’: leven en handelen.

Wij houden ‘wandelen’ omdat het woord in dit hoofdstuk steeds terugkomt, ook in ‘in tegenstand wandelen’ (vers 21–28, 40–41).

Vanaf hier volgt de zegen (vers 3–13) en daarna de vloek (vers 14–45); zie ook Deut. 28:1–14 en 28:15–68.

דַּיִשׁ (dayish), ‘dorsen’, en בָּצִיר (batsir), ‘druivenoogst’: de oogsten zijn zo rijk dat het werk van de ene tijd doorloopt in de volgende.

Het dorsen in het voorjaar loopt door tot de druivenoogst in het najaar, en die tot het zaaien.

חַיָּה רָעָה (chayah ra’ah), ‘gevaarlijke wilde dieren’: in Gen. 37:20 staat dezelfde uitdrukking, daar vertaald als ‘wild dier’.

רְבָבָה (revavah), ‘tienduizend’.

מִשְׁכָּן (mishkan), ‘tabernakel’: de woning van Yahweh in het midden van het kamp (Exod. 25:8–9).

Deze zin is de kern van het verbond.

Vergelijk Exod. 29:45.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מֹטֹת עֹל (motot ol), ‘staven van het juk’: de staven waarmee dieren het juk dragen.

קוֹמְמִיּוּת (qomemiyyut), ‘rechtop’: met opgeheven hoofd, als vrije mensen.

Dit is het begin van de lange reeks van vloeken.

Het woord ‘verwerpen’ (מָאַס, ma’as) en ‘verafschuwen’ (גָּעַל, ga’al) komen terug in vers 43–44.

בֶּהָלָה (behalah), ‘plotselinge schrik’.

שַׁחֶפֶת (shachefet), ‘tering’: een ziekte die het lichaam uitput.

קַדַּחַת (qaddachat), ‘koorts’.

Zie ook Deut. 28:22.

שֶׁבַע (sheva), ‘zeven’: het staat vier keer in dit hoofdstuk (vers 18, 21, 24 en 28).

Het geeft een volle maat aan: na elke weigering komt de straf in een zwaardere vorm.

Wij vertalen ‘zevenmaal zoveel’.

Een hemel als ijzer geeft geen regen en een land als koper geeft geen vrucht.

קֶרִי (qeri), ‘tegenstand’: een houding van weerstand, ‘tegen Mij ingaan’.

Het woord komt zeven keer voor in dit hoofdstuk.

Wij houden één woord: ‘in tegenstand wandelen’.

De betekenis is niet helemaal zeker.

Het Hebreeuws zegt ‘ook Ik’ (אַף אֲנִי, af ani): Yahweh doet met Israël wat Israël met Hem doet.

נְקַם בְּרִית (neqam berit), ‘wraak van het verbond’: de straf die het verbond zelf aankondigt voor wie het verbreekt.

מַטֵּה לֶחֶם (matteh lechem), ‘staf van het brood’: het brood is de steun van het leven en die steun wordt gebroken.

Dezelfde uitdrukking staat in Ps. 105:16 en Ezech. 4:16.

Tien vrouwen bakken in één oven: er is zo weinig brood dat één oven genoeg is.

Zie ook Deut. 28:53–57 en 2 Kon. 6:28–29.

בָּמוֹת (bamot), ‘offerhoogten’: plaatsen op de hoogte waar offers worden gebracht.

חַמָּנִים (chammanim), ‘wierookaltaren’: de betekenis van het woord is niet helemaal zeker.

גִּלּוּלִים (gillulim), ‘afgoden’: het woord wordt afgeleid van ‘mest’ en is een scheldwoord.

רֵיחַ נִיחֹחַ (reach nichoach), ‘aangename geur’: zoals bij het brandoffer (Lev. 1:9).

Hier wordt Yahweh de geur van hun offers niet meer aangenaam; het Hebreeuws zegt alleen ‘jullie aangename geur’.

רָצָה (ratsah), ‘goedmaken’: het woord betekent ook ‘aanvaarden’ en ‘afbetalen’.

Het land maakt de sabbatjaren goed die het niet gekregen heeft (Lev. 25:2–7).

Zie ook 2 Kron. 36:21.

Hier wordt de reden gegeven: Israël heeft de sabbatsjaren niet gehouden.

Zie ook Jer. 25:11–12 en 29:10.

מֹרֶךְ (morekh), ‘zwakheid’: de moed is weg.

עָלֶה נִדָּף (aleh niddaf), ‘wegdrijvend blad’: een blad dat door de wind wordt meegevoerd.

יִמַּקּוּ (yimmaqqu), ‘wegkwijnen’.

Het Hebreeuws zegt ‘met hen’ (אִתָּם): samen met hun eigen schuld dragen zij ook de schuld van hun vaderen.

מַעַל (ma’al), ‘ontrouw’: het woord wordt gebruikt voor het breken van de trouw aan Yahweh (vergelijk Lev. 5:15).

עָרֵל (arel), ‘onbesneden’: een onbesneden hart is een hart dat dicht is en niet luistert (zie Deut. 10:16).

Het Hebreeuws heeft אוֹ אָז (o az), ‘of dan’.

Vers 41 en vers 42 horen bij elkaar: wanneer hun hart zich dan buigt (vers 41), dan gedenkt Yahweh het verbond (vers 42).

Wij laten ‘of’ weg en vertalen ‘als dan’.

De volgorde is hier omgekeerd: Jakob, Isaak en Abraham.

Zo staat het alleen hier.

Vergelijk Exod. 2:24, waar de volgorde Abraham, Isaak en Jakob is.

Het land rust en maakt zijn sabbatten goed terwijl Israël weg is; zie vers 34–35.

De werkwoorden staan in de voltooide tijd: ‘Ik heb hen niet verworpen’.

Wij volgen die voltooide tijd.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

רִאשֹׁנִים (rishonim), ‘de eersten’: de generatie die uit Egypte is geleid.

Jubileeën 1:13–18 bevestigt de verstrooiing onder de volken, de terugkeer en dat Yahweh hun Elohim zal zijn.

De berg Sinaï wordt traditioneel gezocht bij Jebel Musa, in het zuiden van het Sinaïschiereiland (Egypte).

De ligging is niet zeker.

תּוֹרוֹת (torot), ‘wetten’: meervoud van תּוֹרָה (torah), ‘wet’ of ‘onderwijs’.

Het slot noemt de voorschriften, rechtsregels en wetten samen.

Vergelijk Lev. 7:37.