Richteren 18

Het erfdeel van Dan was door het lot al aan hem toegewezen (Joz. 19:40–48), maar de stam kon het niet innemen: de Amorieten drongen de zonen van Dan terug het bergland in (Richt. 1:34).

Daarom zoeken zij nu een ander gebied.

Dit is de tweede keer dat het refrein ‘In die dagen was er geen koning in Israël’ voorkomt (zie de Uitleg bij 17:6).

Hier staat alleen de eerste helft, en de zin loopt door.

Tsora en Estaol liggen in de Sefela, ten westen van Jeruzalem in het huidige Israël.

Tsora ligt waarschijnlijk bij Tel Zor’a (Sar’a), Estaol bij Eshwa (Estaol); beide zijn waarschijnlijk, niet zeker.

Dit is het gebied van Dan zoals Simson het kent (Richt. 13:25).

Zie Zora (Tsora): Zora (Tsora) lag in de Sefela, ten westen van Jeruzalem, bij het huidige Bet Semes.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

מִקְצוֹתָם (miqtsotam), ‘uit hun uiteinden’: de mannen zijn gekozen uit het hele volk van Dan.

Wij vertalen ‘uit hun hele aantal’.

Het kan ook betekenen ‘uit heel hun gebied’.

De verkenners kennen de stem van de Leviet; hoe, zegt de tekst niet.

Misschien kenden zij zijn manier van spreken, misschien hem zelf.

Wij laten het open.

שָׁאַל בֵּאלֹהִים (shaal be-Elohim), ‘Elohim raadplegen’: een vraag voorleggen om antwoord te krijgen.

נֹכַח (nochach), ‘tegenover, voor het aangezicht van’.

De priester zegt niet dat Yahweh de reis goedkeurt, alleen dat die ‘voor het aangezicht van Yahweh’ ligt.

Wij vertalen zoals het staat.

Lais ligt in het uiterste noorden van het land, aan de voet van de Hermon, bij Tel Dan in het noorden van Israël.

De ligging is zeker.

Lais heet ook Leshem (Joz. 19:47).

Sidon ligt aan de kust van Libanon.

בֶּטַח (betach), ‘veilig’: zonder angst voor aanvallen.

Het einde van het vers is moeilijk.

יוֹרֵשׁ עֹצֶר (yoresh otser), letterlijk ‘een bezitter van beteugeling’: iemand met macht om hen tegen te houden.

Wij vertalen zo, maar zeker is het niet.

מַכְלִים דָּבָר (makhlim davar) vertalen wij als ‘in iets te schande maken’.

Tsora en Estaol: zie vers 2.

Zie Zora (Tsora): Zora (Tsora) lag in de Sefela, ten westen van Jeruzalem, bij het huidige Bet Semes.

Dit is het begin van de woorden van de verkenners; hun toespraak loopt door tot vers 10.

רַחֲבַת יָדַיִם (rachavat yadayim), ‘wijd van handen’: een ruim land, waar plaats genoeg is.

Zie Zora (Tsora): Zora (Tsora) lag in de Sefela, ten westen van Jeruzalem, bij het huidige Bet Semes.

Zie Estaol: Estaol wordt gezocht bij Eshwa, in de Sefela, ten westen van Jeruzalem.

Kirjat-Jearim ligt waarschijnlijk bij het huidige Deir el-Azhar, bij Abu Gosh, ongeveer 12 kilometer ten westen van Jeruzalem.

De plaats is waarschijnlijk, niet zeker.

Machane-Dan (‘kamp van Dan’) is hetzelfde Machane-Dan als in Richt. 13:25, tussen Tsora en Estaol.

De ligging ervan is onzeker.

Het ‘kamp van Dan’ ligt dus ‘achter’ (dat is: ten westen van) Kirjat-Jearim, zoals het Hebreeuws zegt.

De schrijver noemt het ‘tot op deze dag’; de naam bestond dus nog toen het boek werd opgeschreven.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

Zie Dan: Dan lag in het uiterste noorden van het land, bij een bron van de Jordaan (Tel Dan).

Efod, huisgoden, gesneden beeld en gegoten beeld: zie de Uitleg bij 17:3 en 17:5.

De verkenners nemen de vier voorwerpen uit het huis van Micha terwijl de priester met de 600 man bij de poort staat.

Het Hebreeuws zegt niet dat de priester hen hielp.

Pas vers 20 zegt dat hij blij werd.

פֶּסֶל הָאֵפוֹד (pesel ha’efod), ‘het beeld van de efod’: in vers 17 en 20 staan het gesneden beeld en de efod los van elkaar.

Hier staan ze in één uitdrukking.

Wij vertalen letterlijk en laten de verhouding tussen beide open.

וַיִּיטַב לֵב הַכֹּהֵן (vayitav lev hakohen), ‘het hart van de priester werd goed’: hij was tevreden en blij met het aanbod.

הַכְּבוּדָּה (hakevuddah), ‘de kostbaarheden’: iets zwaars of waardevols, zoals bezittingen.

Wij vertalen ‘kostbaarheden’; zeker is dat niet.

נִזְעֲקוּ (nizaqu), ‘zij werden bijeengeroepen’: iemand riep om hulp en de mannen kwamen.

Het woord hangt samen met zaaq, ‘een noodkreet slaken’.

אֱלֹהַי (elohai), ‘mijn goden’: Micha noemt zijn beelden zijn goden.

Het is dezelfde vorm als Laban in Gen. 31:30 gebruikt voor zijn huisgoden.

מָרֵי נֶפֶשׁ (mare nefesh), ‘bitter van ziel’: mannen die verbitterd zijn.

Wij vertalen ‘verbitterde mannen’.

Zie Dan: Dan lag in het uiterste noorden van het land, bij een bron van de Jordaan (Tel Dan).

Wat Micha had gemaakt: het gesneden beeld, de efod, de huisgoden en het gegoten beeld van vers 17–18.

Sidon: zie vers 7.

Bet-Rechob ligt in het noorden van het huidige Israël of het zuiden van Libanon, in de buurt van Lais.

De ligging is onzeker (zie ook Num. 13:21).

Ook hier staat ‘met een mens’ (im adam); zie de Lezing bij vers 7.

Dan is de nieuwe naam van Lais, het huidige Tel Dan in het noorden van Israël.

Deze Dan is de zoon van Jakob, geboren aan Bilha (Gen. 30:6).

גְּלוּת הָאָרֶץ (galut ha’arets), ‘de ballingschap van het land’: het gaat om een wegvoering uit het land.

Welke bedoeld is, zegt de tekst niet.

In het Hebreeuws staat bij ‘Manasse’ (מְנַשֶּׁה) een nun (נ) die hoger staat dan de andere letters.

Zonder die letter staat er ‘Mozes’ (מֹשֶׁה).

Wij vertalen de tekst zoals hij er staat: ‘Manasse’.

Valt de nun weg, dan is Jonatan een kleinzoon van Mozes, want Gersom was een zoon van Mozes (Exod. 2:22).

Silo ligt bij het huidige Khirbet Seilun, ongeveer 30 kilometer ten noorden van Jeruzalem, op de Westelijke Jordaanoever.

De ligging is zeker.

Daar stond de tent van samenkomst (Joz. 18:1).

Het huis van Elohim in Silo is het heiligdom van Yahweh.

Het gesneden beeld van Micha stond in Dan, terwijl het echte huis van Elohim in Silo stond.