Spreuken 1

מִשְׁלֵי (mishlei), ‘spreuken’: een mashal is een spreuk, een beeldspraak of een vergelijking.

Het opschrift noemt Salomo; daarna volgen nog andere opschriften (Spr. 10:1; 25:1; 30:1; 31:1).

חָכְמָה (chokmah), ‘wijsheid’: kunde en inzicht in hoe het leven werkt, ook in de omgang met Yahweh.

Wij vertalen steeds ‘wijsheid’; wie die heeft, is een ‘wijze’ (chakam).

הַשְׂכֵּל (haskel), ‘doorzicht’: het inzicht dat tot verstandig handelen leidt.

Wij vertalen ‘doorzicht’ om het te onderscheiden van binah (inzicht).

פְּתָאִים (peta’im), ‘eenvoudigen’: mensen die nog niet gevormd zijn en gemakkelijk worden meegevoerd.

Het woord is hier niet scheldend bedoeld.

תַּחְבֻּלוֹת (tachbulot), ‘leiding’: eigenlijk ‘stuurmanskunst’ (een schip sturen).

De verstandige leert dus de goede weg te kiezen.

מְלִיצָה (melitsah), ‘raadselspreuk’: de betekenis is onzeker.

Het woord staat naast ‘spreuk’ (mashal) en kan ook ‘zinspreuk’ of ‘spotdicht’ betekenen.

Wij houden ‘raadselspreuk’ aan; verderop in het vers staat het gewone woord voor raadsel (chidah, Ps. 78:2).

יִרְאַת יְהוָה (yirat Yahweh), ‘vrees voor Yahweh’: ‘vrees’ omvat hier ontzag en eerbied, niet alleen angst.

Het werkwoord yare vertalen wij steeds met ‘vrezen’.

Vergelijk Job 28:28 en Ps. 111:10.

תּוֹרָה (torah), ‘onderwijs’: zo vertalen wij het woord waar de vader of de wijze het geeft.

Waar het om de wet van Elohim gaat, vertalen wij ‘wet’ (bijvoorbeeld Spr. 28:4).

חֵן (chen), ‘gunst’: ook ‘bevalligheid’ of ‘sierlijkheid’.

Wij houden ‘gunst’ aan, zoals elders in de Bijbel.

אַל תֹּבֵא (al tovo), ‘kom niet’: letterlijk ‘ga niet mee’, ‘geef niet toe’.

Wij vertalen ‘stem niet toe’.

Er begint een toespraak van de zondaars (tot en met vers 14).

Het ‘bloed’ staat voor moord en roof.

שְׁאוֹל (sheol), ‘Sjeol’: het verblijf van de doden.

Wij schrijven steeds ‘Sjeol’.

De zondaars willen hun slachtoffers net zo plotseling verslinden als de Sjeol dat doet.

Dit vers lijkt sterk op Jes. 59:7.

De zin is moeilijk.

Wij lezen: wie een vogel wil vangen, spreidt het net tevergeefs uit als de vogel het ziet.

Zo gaan de zondaars zelf in hun eigen net (vers 18).

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: het woord betekent de mens als levend wezen, met zijn leven, zijn adem en zijn begeerte.

Wij vertalen meestal ‘ziel’ en waar de zin het eist ‘leven’, ‘persoon’ of ‘begeerte’.

Hier staat ‘leven’.

בֹּצֵעַ בֶּצַע (botse’a betsa), ‘wie winst najaagt’: het woord betsa kan ook ‘roof’ of ‘oneerlijk gewin’ zijn.

Het ‘het’ aan het slot kan op de winst slaan of op het pad; de Hebreeuwse vorm laat beide toe.

חָכְמוֹת (chokmot), ‘Wijsheid’: een meervoudsvorm die de volheid van de wijsheid uitdrukt.

Zij wordt hier als een persoon voorgesteld die roept; wij schrijven ‘de Wijsheid’ met ‘zij’.

Zie ook Spr. 8 en 9.

De spreker staat zwart gedrukt: de Wijsheid is niet Yahweh zelf.

שׁוּבוּ לְתוֹכַחְתִּי (shuvu letochachti), ‘keer terug bij mijn terechtwijzing’: het voorzetsel is moeilijk; het kan ook betekenen ‘keer terug door mijn terechtwijzing’ of ‘keer om op mijn terechtwijzing’.

Het woord כְּשׁוֹאָה (keshoah), ‘als een storm’, staat in de tekst met een ander schrijfbeeld (ketiv: כשאוה); de lezing (qere) is ‘als een storm’.

Wij volgen de lezing.

מְשׁוּבַת (meshuvat), ‘afkeer’: letterlijk ‘het zich afkeren’.

De eenvoudigen keren zich van de Wijsheid af en dat doodt hen.