2 Koningen 17

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

הוֹשֵׁעַ (Hoshea), ‘Hosea’: de naam betekent ‘redding’.

Hosea is de laatste koning van Israël.

Hij kwam aan de macht na een samenzwering tegen Pekach (2 Kon. 15:30).

Dezelfde naam droeg Jozua eerst (Num. 13:8, 16).

רַק לֹא כְּמַלְכֵי יִשְׂרָאֵל (raq lo kemalkhei Yisra’el), ‘maar niet zoals de koningen van Israël’: het Hebreeuws zegt niet waarin Hosea beter was dan zijn voorgangers.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

שַׁלְמַנְאֶסֶר (Shalmaneser), ‘Salmaneser’: koning van Assyrië.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

סוֹא (So), ‘So’: een koning van Egypte.

Wie hij was, is onzeker.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Samaria (שֹׁמְרוֹן, Shomron) lag op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ongeveer 11 km ten noordwesten van Sichem (Westelijke Jordaanoever).

Dat is zeker.

Zie ook 2 Kon. 18:9–11.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Zie Chalach en Hara (ligging onzeker): Chalach en Hara waren gebieden in het noorden van Mesopotamië, bij de Chabor en de Gozan, waarheen Assyrië Israëlieten wegvoerde.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Chabor: De Chabor is een zijrivier van de Eufraat in het noordoosten van Syrië.

Daar liggen de gebieden waarheen Israël in ballingschap werd gevoerd.

Zie Gozan (Tell Halaf): Gozan lag aan de Chabor, bij het huidige Tell Halaf, in het noordoosten van Syrië.

Zie Medië: Madai (Medië) lag in het noordwesten van het huidige Iran.

Chalach (חֲלַח) was een streek in Assyrië; de ligging is onzeker.

De Chabor (חָבוֹר) is een zijrivier van de Eufraat in het noordoosten van het huidige Syrië.

Gozan (גּוֹזָן) wordt gezocht bij Tell Halaf aan de Chabor (waarschijnlijk).

Medië (מָדַי) lag ten oosten van Assyrië, in het noordwesten van het huidige Iran.

Zie ook 1 Kron. 5:26.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Vanaf hier tot vers 23 legt de schrijver uit waarom Israël werd weggevoerd.

וּמַלְכֵי יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר עָשׂוּ (umalkhei Yisra’el asher asu), letterlijk ‘en de koningen van Israël, wat zij maakten’.

Het woord ‘voorschriften’ wordt niet herhaald, en het is niet duidelijk of ‘zij’ de koningen of het volk zijn.

Wij vertalen ‘in wat de koningen van Israël hadden ingesteld’.

בָּמוֹת (bamot), ‘hoogten’: offerplaatsen op heuvels, vaak met altaar en gewijde stenen.

Vergelijk Deut. 12:2–3.

וַיְחַפְּאוּ (vayechappe’u), ‘zij deden in het geheim’: dit werkwoord komt alleen hier voor.

De betekenis is onzeker.

מַצֵּבוֹת (matsevot), ‘gewijde stenen’: opgerichte stenen bij een heiligdom.

Yahweh verbood ze (Exod. 23:24; Deut. 16:22).

הִכְעִיס (hichis), ‘tot toorn prikkelen’: Yahweh boos maken.

Vergelijk 1 Kon. 16:7.

גִּלֻּלִים (gillulim), ‘afgoden’: een minachtend woord.

Het klinkt als het woord voor ‘mest’.

Vergelijk Lev. 26:30 en Exod. 20:4–5.

וַיָּעַד (vayya’ad), ‘waarschuwen’: letterlijk ‘getuigen, betuigen’.

Het verwante woord עֵדוּת (edut), ‘getuigenis’, staat in vers 15.

Het geschreven woord (ketiv) heeft ‘zijn profeten’ (נְבִיאוֹ), het qere heeft ‘profeten van’ (נְבִיאֵי).

Daardoor staat er letterlijk ‘door alle profeten van elke ziener’.

Wij vertalen ‘door alle profeten en alle zieners’ en volgen het qere.

קִשּׁוּ אֶת־עָרְפָּם (qishu et-orpam), ‘zij maakten hun nek hard’: halsstarrig zijn.

Zie Exod. 32:9 en Deut. 9:6.

הֶבֶל (hevel), ‘damp’: wat verdwijnt en niet vast te grijpen is.

Wij houden ‘damp’, zoals in Pred. 1:2.

De zin ‘zij liepen achter de damp aan en werden damp’ staat ook in Jer. 2:5.

מַסֵּכָה (massekah), ‘gegoten beeld’, en de twee kalveren: zie 1 Kon. 12:28 en Exod. 32:4.

Het geschreven woord (ketiv) heeft שנים (shenayim), ‘twee’; het qere heeft שְׁנֵי (shenei), ‘twee van’.

De betekenis is gelijk.

Zie 16:3 voor ‘door het vuur laten gaan’.

Er bleef alleen de stam Juda over.

Vergelijk 1 Kon. 11:13.

Ook Juda volgt de voorschriften van Israël.

Vergelijk 16:3, waar Achaz op de weg van de koningen van Israël liep.

שֹׁסִים (shosim), ‘plunderaars’: zie Richt. 2:14.

קָרַע (qara), ‘scheuren’: het werkwoord heeft hier geen genoemd onderwerp.

Het kan Yahweh zijn, zoals in 1 Kon. 11:11, 31, of Israël zelf (1 Kon. 12:16).

Wij vertalen neutraal: ‘Israël werd afgescheurd’.

De zonden van Jerobeam zijn vooral de gouden kalveren (1 Kon. 12:28–30; 14:16).

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zoals Yahweh gesproken had door de profeten: zie 1 Kon. 14:15–16.

De verstrooiing is ook aangekondigd in Lev. 26:33 en Deut. 28:64.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Kuta (Tell Ibrahim): Kuta wordt gezocht bij Tell Ibrahim, ten noordoosten van Babel, in het huidige Irak.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Samaria (streek): Samaria is hier de naam van de streek rond de stad, het bergland van het noordrijk Israël.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Babel (בָּבֶל) is Babylon, ten zuiden van het huidige Bagdad (Irak).

Dat is zeker.

Kuta (כּוּתָה) ligt waarschijnlijk bij Tell Ibrahim (Irak).

Awa (עַוָּא) en Sefarwaïm (סְפַרְוָיִם) zijn onzeker.

Chamat (חֲמָת) is het huidige Hama (Syrië).

Leeuwen als straf: vergelijk Lev. 26:22.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Samaria (streek): Samaria is hier de naam van de streek rond de stad, het bergland van het noordrijk Israël.

De volken zien Yahweh als de god van een plaats.

Daarom schrijven wij ‘god’ met een kleine letter, als hun mening.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Betel (בֵּית־אֵל) is het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem (Westelijke Jordaanoever).

Dat is waarschijnlijk.

Daar had Jerobeam een gouden kalf neergezet (1 Kon. 12:29).

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

הַשֹּׁמְרֹנִים (hashomronim), ‘de mensen van Samaria’: de oorspronkelijke bewoners van Samaria.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Kuta (Tell Ibrahim): Kuta wordt gezocht bij Tell Ibrahim, ten noordoosten van Babel, in het huidige Irak.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Sukkot-Benot, Nergal en Asjima zijn namen van goden of godinnen.

Wat elke naam precies betekent, is onzeker.

Nergal is een god uit Mesopotamië.

Kuta staat hier als כּוּת (Kut); in vers 24 als כּוּתָה (Kuta).

Het is dezelfde plaats.

Verbranden van kinderen: zie 16:3 en Deut. 12:31.

Het geschreven woord (ketiv) heeft ‘deze’ (אלה) en ‘Sefarim’ (ספרים).

Het qere heeft ‘goden van’ (אֱלֹהֵי) en ‘Sefarwaïm’ (סְפַרְוָיִם).

Wij volgen het qere.

מִקְצוֹתָם (miqtsotam), ‘uit hun uiteinden’: uit alle delen van het volk.

Zij waren geen Levieten.

Zie 1 Kon. 12:31.

Zij vreesden Yahweh en dienden tegelijk hun eigen goden.

Dat is niet wat Yahweh vraagt (Exod. 20:3).

Dat Yahweh Jakob de naam Israël gaf: zie Gen. 32:29 en 35:10.

‘Hun voorschrift’ en ‘hun recht’: het Hebreeuws zegt niet duidelijk van wie.

Het kan om de nieuwe volken gaan of om Israël.

Wij vertalen letterlijk.

Het verbond met Israël: zie Exod. 20:2–5 en Deut. 5:6–10.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בְּכֹחַ גָּדוֹל וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה (bekoach gadol uvizroa netuyah), ‘met grote kracht en een uitgestrekte arm’: een vaste uitdrukking voor de uittocht uit Egypte.

Zie Deut. 4:34 en 5:15.

פְּסִילֵיהֶם (pesilehem), ‘gesneden beelden’: beelden van hout of steen.

Vergelijk Exod. 20:4.