Richteren 9

Sichem ligt bij het huidige Nablus (Tell Balata), op de Westelijke Jordaanoever.

Het ligt in het bergland van Efraïm, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

Jerubbaal is de andere naam van Gideon (Richt. 6:32; 8:35).

Abimelechs moeder kwam uit Sichem (Richt. 8:31).

Daarom gaat hij naar de familie van zijn moeder.

בַּעַל (ba’al), ‘heer’: een eigenaar, een inwoner met rechten, een burger.

Het woord is hier niet de afgod Baäl.

Wij vertalen ‘heren van Sichem’.

Het woord keert terug in vers 3, 6, 18, 20, 23 en verder.

Het Hebreeuws zegt ‘zeventig zilver’ en noemt geen munt of gewicht.

Wij schrijven ‘zilverstukken’.

Waarschijnlijk zijn het sikkels (een sikkel is ongeveer 11,4 gram), samen ongeveer 800 gram zilver.

Ofra, de plaats van Gideons familie (Richt. 6:11, 24), ligt waarschijnlijk in het noorden van het bergland van Manasse.

De precieze plek is onzeker.

Het ligt in elk geval ver van Sichem.

‘Op één steen’ keert terug in vers 18.

Het wijst erop dat alle broers op dezelfde plaats werden gedood.

Bet-Millo (‘huis van Millo’) was waarschijnlijk een deel van Sichem, bijvoorbeeld de burcht of de wijk met de leiders.

De ligging is onzeker.

De eik van de zuil lag bij Sichem (vergelijk Gen. 12:6; 35:4; Joz. 24:26).

מֻצָּב (mutsav), ‘zuil’: het woord kan ook ‘wat is opgesteld’ betekenen.

Wij lezen een staande steen of zuil, zoals bij de eik van Sichem in Joz. 24:26.

Gerizim is de berg ten zuiden van Sichem, ongeveer 880 meter hoog, bij het huidige Nablus (Westelijke Jordaanoever).

Bij deze berg werd de zegen uitgesproken (Deut. 11:29; 27:12).

De fabel in vers 8–15 is een verhaal waarin bomen spreken.

Jotam vertelt het als een beeld voor wat de mannen van Sichem met Abimelech hebben gedaan.

נוּעַ (nua), ‘zwaaien’: heen en weer bewegen.

De bomen vragen de olijfboom om ‘boven’ hen uit te staan, als een koning.

De olijfboom wil niet opgeven wat hij heeft, namelijk de olie waarmee men Elohim en mensen eert (olie bij offers en bij de zalving van mensen).

תִּירוֹשׁ (tirosh), ‘jonge wijn’: wijn van het huidige jaar, pas geperst.

De wijnstok geeft wat Elohim en mensen vrolijk maakt (vergelijk Ps. 104:15).

אָטָד (atad), ‘doornstruik’: een lage, stekelige struik (vermoedelijk de boksdoorn).

Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee.

De doornstruik belooft schaduw, maar een lage struik geeft nauwelijks schaduw.

Daarna volgt de dreiging van vuur: vuur uit een doornstruik kan zelfs de hoge ceders van de Libanon verteren.

Vergelijk vers 20.

Vers 16 begint met ‘als’ en vers 19 gaat daarmee verder: ‘wees dan blij met Abimelech’.

Vers 17–18 ligt daar tussenin en legt uit wat Jerubbaal voor Sichem deed en wat Sichem terugdeed.

Wij laten vers 16 daarom met een komma eindigen.

‘Hij wierp zijn leven weg, uit de verte’: hij waagde zijn leven.

Zie Richt. 7–8 voor de strijd tegen Midian.

Beër (‘put’) is een plaatsnaam waarvan wij de ligging niet kennen.

Het ligt waarschijnlijk buiten het gebied van Abimelech.

Abimelech heeft maar drie jaar de macht.

Het Hebreeuws gebruikt hier het woord שָׂרַר (sarar), ‘regeren’, en niet ‘koning zijn’ (vers 6).

רוּחַ רָעָה (ruach ra’ah), ‘kwade geest’: een geest die onrust en ontrouw brengt.

Elohim zelf stuurt hem, zodat het kwaad van vers 5 en 18 vergolden wordt.

Vergelijk 1 Sam. 16:14 en 1 Kon. 22:22.

Het Hebreeuws begint met ‘om te komen’ en gaat zonder werkwoord door.

Wij lezen: het geweld dat zij de zonen van Jerubbaal aandeden, moest worden vergolden.

‘Vergolden’ vullen wij aan; letterlijk staat er ‘om te laten komen het geweld’.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

הִלּוּלִים (hillulim), ‘feesten’: een feest van lofzang bij de wijnoogst.

Het woord komt maar twee keer voor, hier en in Lev. 19:24 (‘heilige lofzang’).

Hier vieren zij het feest in het huis van hun god, dus van Baäl-Berit (vers 4).

Hamor is de stichter van Sichem (Gen. 33:19; 34:2).

Gaäl bedoelt: dien de oude families van Sichem, en niet de zoon van de Israëliet Jerubbaal.

Het Hebreeuws zegt: ‘en hij zei tegen Abimelech’.

Wie spreekt en waar Abimelech dan is, zegt de tekst niet.

Wij lezen: Gaäl daagt Abimelech uit.

Ook mogelijk is dat Gaäl dit zegt als Abimelech er niet bij is, en dat Zebul het hem doorgeeft.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

בְּתָרְמָה (betormah), ‘met list’: dit kan ook de naam van een plaats zijn, Tormah.

Dan zou Abimelech daar zijn (vergelijk Aruma in vers 41).

Wij kiezen ‘met list’; zo lezen de oude vertalingen het ook.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

Zebul ontkent wat Gaäl ziet.

Hij zegt dat het de schaduw van de bergen is.

Waarom hij dat zegt, noemt de tekst niet.

Hij heeft Abimelech gewaarschuwd (vers 30–33) en wil blijkbaar niet dat Gaäl op tijd reageert.

טַבּוּר הָאָרֶץ (tabbur ha’arets), ‘de navel van het land’: het hoogste of middelste deel van het land.

Welke hoogte het is, weten wij niet.

Ook de ligging van de Waarzeggerseik kennen wij niet.

Aruma ligt waarschijnlijk bij Khirbet el-Urma, ongeveer 9 kilometer ten zuidoosten van Sichem (Westelijke Jordaanoever).

Dit is waarschijnlijk, niet zeker.

Zout over een afgebroken stad uitstrooien betekent dat er nooit meer iets groeit en dat de stad voorgoed is verlaten.

Vergelijk Deut. 29:22.

צְרִיחַ (tserach), ‘burcht’: een versterkte ruimte, misschien onder of bij de tempel.

Wij weten niet precies wat het was.

De tempel van El-Berit is dezelfde als die van Baäl-Berit in vers 4.

De berg Salmon ligt bij Sichem.

Zeker is de ligging niet.

Zie ook Ps. 68:15.

Zie Berg Salmon (ligging onzeker): De berg Salmon lag bij Sichem.

De precieze plaats is niet bekend.

שׁוֹכַת עֵצִים (shochat etsim), ‘een tak van bomen’: het woord שׂוֹכָה komt alleen hier voor, in vers 48 en 49.

Wij vertalen ‘tak’.

Het Hebreeuws zegt ‘ongeveer duizend, man en vrouw’.

Dat zijn de mensen die in de burcht waren.

Tebets ligt waarschijnlijk bij het huidige Tubas, ongeveer 25 kilometer ten noordoosten van Sichem (Westelijke Jordaanoever).

Dit is waarschijnlijk, niet zeker.

רֶכֶב (rekev), ‘bovenste molensteen’: het ronddraaiende deel van de molen, dat op de onderste steen ligt.

Een vrouw kon dit stuk optillen en gooien.

Zie ook 2 Sam. 11:21, waar dit verhaal wordt herinnerd.

Abimelech vraagt om de dood door het zwaard, zodat men niet zal zeggen dat een vrouw hem doodde.

Toch bleef dat wel in het geheugen (2 Sam. 11:21).

Dit en het volgende vers vatten het hoofdstuk samen: Elohim liet terugkomen wat Abimelech en de mannen van Sichem hadden gedaan.

De vloek van Jotam (vers 20) kwam uit.