Jeremia 31

מִשְׁפָּחוֹת (mishpachot), ‘families’: de geslachten van heel Israël.

עַם שְׂרִידֵי חָרֶב (am seridei charev), ‘het volk dat het zwaard overleefd heeft’: letterlijk ‘het volk van de overlevenden van het zwaard’.

De woestijn herinnert aan de tocht uit Egypte, waar het volk gunst vond (zie Exod. 33:12–17).

Het Hebreeuws zegt niet wie in de eerste helft van het vers spreekt: ‘Yahweh is aan mij verschenen’.

Waarschijnlijk is het Israël (of de profeet namens het volk).

In de tweede helft antwoordt Yahweh.

Wij zetten de eerste helft zwart tussen aanhalingstekens en de tweede helft rood.

בְּתוּלַת יִשְׂרָאֵל (betulat Yisra’el), ‘maagd Israël’: het volk als een jonge vrouw, zoals in Amos 5:2.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

חִלֵּלוּ (chilelu), ‘zij zullen in gebruik nemen’: de planters eten zelf de vruchten van wat zij geplant hebben.

Het werkwoord is hetzelfde als in Deut. 20:6.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נֹצְרִים (notsrim), ‘wachters’: mannen die de wacht houden.

Efraïm staat hier voor de noordelijke stammen.

Zij zullen niet meer naar Betel en Dan gaan (1 Kon. 12:28–29), maar naar Sion, de berg van Yahweh.

שְׁאֵרִית יִשְׂרָאֵל (she’erit Yisra’el), ‘de overgeblevenen van Israël’: het deel dat is overgebleven.

אֶרֶץ צָפוֹן (erets tsafon), ‘het land in het noorden’: het noorden is de richting vanwaar de vijand kwam en waarheen het volk werd weggevoerd, zie Jer. 3:18.

בְּכֹרִי (bekhori), ‘Mijn eerstgeborene’: Israël heet in Exod. 4:22 ‘Mijn eerstgeborene’.

Hier is Efraïm, het noordelijke rijk, de eerstgeborene.

אִיִּים (iyyim), ‘eilanden’: ook ‘kustlanden’, de verre landen aan de zee (zie Jes. 40:15).

פָּדָה (padah), ‘vrijkopen’, en גָּאַל (ga’al), ‘verlossen’: Yahweh koopt Jakob vrij en haalt hem terug uit de macht van iemand die sterker is.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: het innerlijk leven, de hele persoon.

Het woord kan ook ‘leven’ of ‘mens’ betekenen.

דֶּשֶׁן (deshen), ‘vet’: ook ‘as van het vet’, zoals in vers 40.

Hier gaat het om het beste vet, een beeld van overvloed.

De priesters, die van de offers leven, worden verzadigd.

Zie Rama (er-Ram): Rama (nu er-Ram; ook Ramataim-Zofim, de woonplaats van Samuël) lag ongeveer 8 km ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

De ligging van Samuëls Rama is niet helemaal zeker.

In Jozua 19 zijn andere plaatsen met deze naam bedoeld, in het noorden.

רָמָה (Ramah), ‘Rama’: een plaats in het gebied van Benjamin, ten noorden van Jeruzalem.

Zie ook Jer. 40:1.

Rachel is de moeder van Jozef (en dus van Efraïm en Manasse) en van Benjamin.

Haar graf wordt in het gebied van Benjamin aangewezen (Gen. 35:19–20; 1 Sam. 10:2).

פְּעֻלָּה (pe’ullah), ‘werk’: de moeite die Rachel voor haar kinderen deed.

Yahweh zegt dat die moeite beloond wordt.

אֶפְרַיִם (Efrayim), ‘Efraïm’: de naam van het Noordrijk Israël, zoals in Hosea.

נִחַמְתִּי (nichamti), ‘ik heb berouw gehad’: het werkwoord נָחַם (nacham) in de Niphal.

Bij mensen betekent het ‘berouw hebben, tot inkeer komen’.

Bij Yahweh heeft het de betekenis ‘Zich laten rouwen’.

בֵּן יַקִּיר (ben yaqqir), ‘kostbare zoon’: het woord יַקִּיר (yaqqir) betekent ‘kostbaar, dierbaar’.

שַׁעֲשֻׁעִים (sha’ashu’im), ‘vreugde’: een kind in wie men zich verheugt.

Het is een vraag die ‘ja’ als antwoord heeft.

צִיֻּנִים (tsiyyunim), ‘markeringen’, en תַּמְרוּרִים (tamrurim), ‘wegwijzers’: beide woorden zijn zeldzaam.

Het eerste staat ook in 2 Kon. 23:17 (een gedenkteken).

Het tweede lijkt op het woord voor ‘bitter’ in vers 15; de betekenis ‘wegwijzers’ is onzeker.

Het zijn tekens langs de weg, zodat het volk de terugweg vindt.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) הָלָכְתְּ (halakht), ‘je bent gegaan’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft הלכתי (halakhti), een oudere vorm met dezelfde betekenis.

תִּתְחַמָּקִין (tit-chammaqin), ‘wend je af’: het werkwoord חָמַק (chamaq) betekent ‘zich omkeren, zich afwenden’, zoals in Hoogl. 5:6.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): zie Jer. 2:19.

Met dit vers sluit de rede van Yahweh die in vers 23 begon.

Hier spreekt waarschijnlijk de profeet weer.

Het Hebreeuws laat open of hij uit een gewone slaap of uit een visioen wakker wordt.

Zijn slaap was ‘aangenaam’, zoals de woorden van troost die hij heeft gehoord.

וְזָרַעְתִּי (vezara’ti), ‘Ik zal bezaaien’: Yahweh zaait mensen en vee over het land, zodat het volk en de kudden weer talrijk worden.

Vergelijk Hos. 2:25.

שָׁקַד (shaqad), ‘waken’: zie Jer. 1:12.

בֹּסֶר (boser), ‘onrijpe druiven’: zure druiven.

Wie ze eet, krijgt stompe tanden.

Het spreekwoord zegt: de kinderen dragen de gevolgen van wat de vaders hebben gedaan.

Zie ook Ezech. 18:2.

Ieder draagt de gevolgen van zijn eigen schuld.

Vergelijk Deut. 24:16.

בְּרִית חֲדָשָׁה (berit chadashah), ‘nieuw verbond’: deze woorden staan in het Oude Testament alleen hier.

Het verbond is nieuw: Yahweh schrijft Zijn wet op het hart (vers 33).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בָּעַלְתִּי בָם (ba’alti vam), ‘Ik was hun echtgenoot’: het werkwoord בָּעַל (ba’al) betekent ‘heer zijn, in bezit hebben, trouwen met’.

Het hangt samen met het zelfstandig naamwoord בַּעַל (ba’al), ‘heer, echtgenoot’.

Wij kiezen ‘echtgenoot’ vanwege het beeld van het huwelijk, zoals in Jer. 3:14 en Hos. 2:18.

Het kan ook ‘Ik was hun heer’ zijn.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: het woord betekent ook ‘onderwijs’.

דְּעוּ אֶת יְהוָה (de’u et Yahweh), ‘ken Yahweh’: het werkwoord יָדַע (yada) betekent kennen in persoonlijke omgang.

Niemand hoeft een ander meer te leren wie Yahweh is.

חֻקֹּת (chuqqot), ‘ordeningen’: de vaste regels die Yahweh aan de schepping heeft gegeven.

Zie Gen. 1:14–18, Ps. 148:6 en Jer. 33:25.

Zo zeker als de ordeningen van de schepping blijven bestaan, zo zeker blijft Israël een volk voor Yahweh.

כָּל הַיָּמִים (kol hayamim), ‘al de dagen’: altijd.

מוֹסְדֵי אֶרֶץ (mosedei arets), ‘de fundamenten van de aarde’: zie Jes. 24:18.

Zoals de hemel niet gemeten kan worden en de diepte van de aarde niet onderzocht, zo zal Yahweh Israël nooit verwerpen.

Zie Hoekpoort (ligging onzeker): De Hoekpoort was een poort in de muur van Jeruzalem, waarschijnlijk in het noordwesten.

De precieze plaats is niet zeker.

מִגְדַּל חֲנַנְאֵל (migdal Chanan’el), ‘toren van Chananel’: een toren in de noordelijke muur van Jeruzalem.

גִּבְעַת גָּרֵב (giv’at Gareb) en גֹּעָתָה (Go’atah), ‘de heuvel Gareb’ en ‘naar Goa’: de namen komen verder niet voor als plaatsnamen.

De ligging is onzeker.

Het meetsnoer loopt rond de stad.

Zie Dal van de lijken en de as (Hinnom): Het dal van Hinnom ligt ten zuiden en westen van Jeruzalem.

Het vormde de grens tussen Juda en Benjamin.

Zie Beek Kidron: De beek Kidron is een droge dalbedding ten oosten van Jeruzalem, tussen de stad en de Olijfberg.

Zie Paardenpoort (ligging onzeker): De Paardenpoort was een poort van Jeruzalem bij het huis van de koning.

De precieze plaats is niet bekend.

הַפְּגָרִים (happegarim), ‘de lijken’: het dal van de lijken en de as is waarschijnlijk het Hinnom-dal, de plaats van de afgoderij waarover Jer. 7:31–32 en 19:5–6 spreken.

De ligging is niet zeker.

Het dal, dat nu een plaats van dood en afval is, wordt heilig.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) הַשְּׁדֵמוֹת (hashedemot).

De geschreven tekst (ketiv) heeft een resh (ר) in plaats van een dalet (ד); de twee letters lijken op elkaar.

De geschreven vorm geeft geen duidelijke betekenis; het gaat om hetzelfde veld.