Deuteronomium 32

Hemel en aarde worden aangeroepen als getuigen, zoals in Deut. 30:19 en 31:28.

Dit is het lied dat Yahweh aan Mozes heeft opgedragen op te schrijven (Deut. 31:19–22).

לֶקַח (leqach), ‘onderwijs’: wat iemand leert en doorgeeft.

Regen en dauw zijn het beeld voor woorden die het hart laten groeien.

צוּר (tsur), ‘Rots’: in dit lied een titel van Yahweh (vers 4, 15, 18 en 30).

In de verzen 31 en 37 staat hetzelfde woord voor de ‘rots’ van de volken, dat zijn hun afgoden; die schrijven wij met een kleine letter.

Dit vers is in het Hebreeuws moeilijk en kan op meer manieren gelezen worden.

Wij lezen: zij hebben zich verdorven, zij zijn niet Zijn zonen, dat is hun gebrek.

Een andere lezing is ‘Zijn zonen niet — hun gebrek!’

Het komt op hetzelfde neer: zij zijn niet meer zoals Zijn zonen horen te zijn.

קָנָה (qanah), ‘verwerven’: Yahweh heeft Israël voor Zich verworven, zoals in Exod. 15:16.

De beelden van vader, maker en grondlegger horen bij elkaar; zie ook Deut. 14:1.

עוֹלָם (olam) staat voor een lange tijd; ‘de dagen van olam’ zijn de dagen van vroeger.

Het vers vraagt het volk terug te kijken naar zijn eigen geschiedenis.

עֶלְיוֹן (Elyon), ‘de Allerhoogste’: een titel van Yahweh, zoals in Num. 24:16.

בְּנֵי אָדָם (bnei adam), letterlijk ‘zonen van de mens’: de mensen, zoals bij de verdeling van de volken in Gen. 10–11.

Wij volgen de Masoretische tekst: ‘naar het getal van de zonen van Israël’.

De Septuaginta en een Qumranhandschrift lezen ‘naar het getal van de zonen van Elohim’ (de engelen).

Dan sluit het vers aan bij vers 9: de volken zijn aan de zonen van Elohim toegewezen, maar Yahweh houdt Israël voor Zichzelf.

Zie ook Deut. 4:19–20 en 29:25.

Jubileeën 15:30–32 bevestigt dat Yahweh Israël voor Zichzelf koos en er geen engel of geest over aanstelde.

תֹּהוּ (tohu), ‘woeste leegte’: hetzelfde woord als in Gen. 1:2.

Hier is het de woestijn waar Israël werd gevonden.

Het beeld van de arend die zijn jongen draagt staat ook in Exod. 19:4.

אֵל נֵכָר (El nekar), ‘vreemde El’: een vreemde god.

Wij laten ‘El’ staan, zoals in vers 4 en 18.

בָּמֳתֵי אָרֶץ (bamotei arets), ‘hoogten van het land’: de bergen van het beloofde land.

סֶלַע (sela), ‘rotswand’, en צוּר (tsur), ‘rots’: hier gewone rotsen, geen titel.

Zie Basan: Basan ligt ten oosten van het meer van Galilea en de Jordaan, in het zuidwesten van het huidige Syrië en het noorden van Jordanië.

חֶמְאָה (chem’ah), ‘room’: dikke melk of boter.

יְשֻׁרוּן (Jesurun): een dichterlijke naam voor Israël, afgeleid van ‘oprecht’ (יָשָׁר, yashar).

Zie ook Deut. 33:5 en 33:26.

שֵׁדִים (shedim), ‘demonen’: machten die achter de afgoden staan.

לֹא אֱלֹהַּ (lo Eloah), ‘geen Eloah’: wat geen god is.

תַּהְפֻּכֹת (tahpukhot), ‘verkeerdheid’: alles wat omgedraaid is, het tegendeel van recht.

אֱמֻן (emun), ‘betrouwbaarheid’: hetzelfde grondwoord als אֱמוּנָה (emunah) in vers 4.

Paulus haalt dit vers aan in Rom. 10:19.

הֶבֶל (hevel), ‘nietigheid’: afgoden zijn niets.

לֹא־אֵל (lo El), ‘wat geen El is’, en לֹא־עָם (lo am), ‘wat geen volk is’: Yahweh antwoordt in gelijke munt, zoals in vers 16.

שְׁאוֹל (She’ol), ‘dodenrijk’: de plaats van de doden; ‘het diepste’ is de laagste plek.

רֶשֶׁף (reshef), ‘gloed’: koortsachtige hitte of een plaag.

קֶטֶב (qeteb), ‘pest’: verderf.

De woorden zijn dichterlijk en de betekenis is niet helemaal zeker.

אַפְאֵיהֶם (afeihem), ‘Ik zal hen verstrooien’: een woord dat maar één keer voorkomt, dus de betekenis is niet zeker.

Anderen verstaan ‘Ik zal hen wegblazen’.

אָגוּר (agur), ‘Ik zou vrezen’: het woord kan ook ‘Ik zou verblijven’ betekenen; wij kiezen ‘vrezen’.

De woorden tussen ‘ ’ zijn het citaat van de vijanden: zij zouden de overwinning aan zichzelf toeschrijven in plaats van aan Yahweh.

Het Hebreeuws noemt de natie niet.

Omdat vers 30 spreekt over ‘hun Rots’ en vers 31 daar de rots van de vijanden tegenover zet, lezen wij Israël.

In de verzen 20–27 spreekt Yahweh; vanaf vers 28 spreekt Mozes weer zelf.

רְבָבָה (revavah), ‘tienduizend’.

Dit vers is het omgekeerde van Lev. 26:8: daar vluchten de vijanden voor Israël, hier gebeurt het tegenovergestelde.

In dit vers staat tweemaal צוּר (tsur).

‘Onze Rots’ is Yahweh; ‘hun rots’ is de god van de volken.

פְּלִילִים (pelilim), ‘rechters’: zelfs de vijanden moeten toegeven dat hun god niet te vergelijken is.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

Sodom en Gomorra: Gen. 19.

Hun wijnstok is het beeld van wat bitter is in wat het voortbrengt.

רֹאשׁ (rosh), ‘gif’: een giftige plant of haar vrucht.

תַּנִּין (tannin), hier ‘slang’, zoals in Exod. 7:9–12.

פֶּתֶן (peten), ‘adder’.

Wij lezen de verzen 34–35 als woorden van Yahweh: Hij spreekt in de ik-vorm (‘bij Mij’, ‘Mijn schatkamers’, ‘Mij komen wraak en vergelding toe’).

Het Hebreeuws geeft geen aanhef.

Vers 35 wordt in Rom. 12:19 en Hebr. 10:30 als woord van de Heer aangehaald.

Daarom staan zij rood.

נָקָם (naqam), ‘wraak’, en שִׁלֵּם (shillem), ‘vergelding’: Yahweh houdt het recht in eigen hand; mensen nemen geen wraak (zie Lev. 19:18).

דִּין (din) betekent ‘oordelen’ en ‘recht doen’.

Hebr. 10:30 haalt ook dit vers aan.

Vanaf dit vers spreekt Yahweh weer (‘Dan zal Hij zeggen’), tot en met vers 42.

De ‘rots’ is hier de afgod, zoals in vers 31.

Het Hebreeuws wisselt hier van ‘hun slachtoffers’ naar ‘jullie plengoffers’ (נְסִיכֶם, nesikhem), en gaat dan over op ‘jullie’.

Wij volgen de Masoretische tekst.

אֲנִי אֲנִי הוּא (ani ani hu), ‘Ik, Ik ben Hij’: de formule van de enige Elohim, zoals in Jes. 43:10 en 48:12.

‘Ik doe sterven en Ik maak levend’ staat ook in 1 Sam. 2:6.

De hand opheffen is het gebaar bij een eed, zoals in Gen. 14:22 en Exod. 6:8.

Yahweh zweert bij Zichzelf: ‘Zo waar Ik leef’.

בְּרַק חַרְבִּי (berak charbi), ‘bliksem van Mijn zwaard’: het flitsen van het geslepen zwaard.

פַּרְעוֹת (par’ot), ‘aanvoerders’: het woord kan ook ‘loshangend haar’ betekenen; de betekenis is niet zeker.

Wij kiezen ‘aanvoerders’.

כִּפֶּר (kipper), ‘verzoening doen’: hier voor het land (אֲדָמָה, adamah, ‘grond’) en voor het volk.

Wij volgen de Masoretische tekst.

De Septuaginta en een Qumranhandschrift hebben hier een langere tekst, waarin ook de hemelen juichen en de ‘zonen van Elohim’ zich voor Hem neerbuigen.

Paulus haalt in Rom. 15:10 de vorm ‘Juich, volken, met Zijn volk’ aan, en Hebr. 1:6 heeft een regel die hierop lijkt.

Hosea (הוֹשֵׁעַ, Hoshea) is de oorspronkelijke naam van Jozua.

Mozes noemde hem Jozua (Num. 13:16).

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: letterlijk ‘onderwijs’.

Zie Deut. 31:9–12 en 31:24–26.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

רֵק (req), ‘leeg’: een woord zonder inhoud.

In de tekst staat de spelling רַק (raq).

‘Lang leven’ is hetzelfde als in Deut. 30:18 en 30:20.

בְּעֶצֶם הַיּוֹם הַזֶּה (be’etsem hayom hazeh), ‘op de eigenlijke dag’: op diezelfde dag waarop Mozes het lied sprak (Deut. 31:22 en 31:30).

Zie ook Exod. 12:41.

De berg Nebo ligt in het gebergte van de Abarim, ten oosten van de Dode Zee en tegenover Jericho (Jordanië).

Zie ook Num. 27:12, Num. 33:47 en Deut. 34:1.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

Mozes krijgt hier hetzelfde bevel als in Num. 27:12–14.

Zie Berg Hor: De berg Hor lag aan de grens van Edom.

Van oudsher wordt hij gezocht bij de Jebel Haroen, bij Petra in Jordanië.

Dit is niet zeker.

De dood van Aäron op de berg Hor staat in Num. 20:22–29.

‘Verzameld worden bij je volken’ is een uitdrukking voor sterven (Num. 27:13).

Zie Kades: Kades (Kades-Barnea) ligt in het noorden van de Sinaïwoestijn, ten zuiden van de Negev.

Zie Woestijn Zin: De woestijn Zin lag in het zuiden van Kanaän, bij Kades.

De grenzen zijn niet precies bekend.

מָעַל (ma’al), ‘ontrouw zijn’: ontrouw tegen Yahweh, zoals in Lev. 26:40.

De gebeurtenis bij het water van Meriba staat in Num. 20:1–13.

קָדַשׁ (qadash), ‘heilig houden’: zoals in Num. 20:12 en 27:14.

Mozes ziet het land van een afstand, maar gaat er niet in; zie Deut. 34:4.