Daniël 11

Dit vers hoort bij de toespraak die in 10:20 begint.

De spreker is de boodschapper uit hoofdstuk 10.

Hij zegt dat hij in het eerste jaar van Darius de Mediër naast Michaël stond (vergelijk 10:21).

Zie Perzië (Parsa): Perzië (Parsa) is het kerngebied van de Perzen, het huidige Fars in het zuiden van Iran, rond Persepolis.

Het Perzische rijk reikte veel verder.

יָוָן (Yavan), ‘Javan’: Griekenland (zie Gen. 10:2).

גִּבּוֹר (gibbor), ‘held’: een sterke krijger.

De koning die hier opstaat wordt vaak verbonden met Alexander de Grote van Griekenland.

De tekst noemt geen naam.

אַרְבַּע רוּחוֹת הַשָּׁמָיִם (arba ruchot hashamayim), ‘de vier winden van de hemel’: de vier windstreken.

Vergelijk Zach. 2:10 (NL 2:6).

מֶלֶךְ הַנֶּגֶב (melekh hanegev), ‘de koning van het Zuiden’, en מֶלֶךְ הַצָּפוֹן (melekh hatsafon), ‘de koning van het Noorden’: zo heten twee koningen in dit hoofdstuk.

De tekst noemt geen namen.

Vaak worden zij verbonden met de Ptolemaeën in Egypte en de Seleuciden in Syrië.

Wij laten de namen weg.

מֵישָׁרִים (meisharim): letterlijk ‘rechte dingen’.

Het gaat om een overeenkomst of regeling, die rechtmatig moet zijn.

נֵצֶר (netser), ‘scheut’: een jonge tak uit een wortel, zoals in Jes. 11:1.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

נְסִכֵיהֶם (nesikhem), ‘hun gegoten beelden’: het woord betekent eigenlijk ‘wat uitgegoten is’.

Het kan een gegoten beeld zijn, maar ook een plengoffer.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘hij’.

Wij nemen aan dat de koning van het Noorden wordt bedoeld, maar de tekst zegt dat niet.

Het Hebreeuws gaat over van ‘zijn zonen’ (meervoud) naar ‘hij’ (enkelvoud): één van hen komt.

In de geschreven tekst (ketiv) staat ובנו (uvno), ‘en zijn zoon’; de voorgelezen tekst (qere) heeft ובניו (uvanav), ‘en zijn zonen’.

Ook staat er in de geschreven tekst ויתגרו (veyitgaru), ‘en zij zullen strijd voeren’, tegenover de voorgelezen tekst ויתגרה (veyitgareh), ‘en hij zal strijd voeren’.

Verder staat er in de geschreven tekst מעזה (ma’uzzah), ‘haar vesting’, tegenover de voorgelezen tekst מעזו (ma’uzzo), ‘zijn vesting’.

Wij volgen de qere.

Het Hebreeuws gebruikt hier steeds ‘hij’ en ‘hem’.

Wij laten dat zo.

Wie de menigte opstelt en in wiens hand zij wordt gegeven, wordt niet met zoveel woorden gezegd.

נִשָּׂא (nissa), ‘weggevoerd’: letterlijk ‘opgetild’, bijvoorbeeld om weggedragen te worden.

לְקֵץ הָעִתִּים שָׁנִים (leqets ha’ittim shanim): letterlijk ‘aan het einde van de tijden, jaren’.

Het gaat om een periode van enkele jaren.

בְּנֵי פָּרִיצֵי עַמְּךָ (bnei peritsei ammekha): letterlijk ‘zonen van de geweldplegers van jouw volk’.

Het gaat om gewelddadige mensen onder Daniëls volk.

זְרֹעוֹת (zero’ot), ‘armen’: hier de strijdmachten.

אֶרֶץ הַצְּבִי (erets hatsevi), ‘het Sierlijke Land’: een naam voor het land Israël.

Vergelijk Ezech. 20:6, waar ‘de pracht van alle landen’ staat, en Dan. 8:9.

Het woord ‘tsevi’ betekent ‘sieraad’, ‘pracht’ en ook ‘gazelle’.

וִישָׁרִים עִמּוֹ (vishariim immo): letterlijk ‘en rechte dingen met hem’.

Het gaat om overeenkomsten of voorwaarden.

Het Hebreeuws is hier moeilijk.

אִיִּים (iyyim), ‘eilanden’: ook ‘kustlanden’.

Het gaat om gebieden aan de zee.

In de geschreven tekst (ketiv) staat וישב (veyashev), ‘en hij keert’.

De voorgelezen tekst (qere) heeft וישם (veyasem), ‘en hij richt’.

Wij volgen de qere.

מַעֲבִיר נוֹגֵשׂ (ma’avir noges), ‘iemand die een drijver laat rondtrekken’: een drijver is iemand die belasting of schatting int, zoals in Exod. 3:7.

Het Hebreeuws is kort en moeilijk.

נִבְזֶה (nivzeh), ‘veracht’: iemand die niet als koning wordt gezien.

נְגִיד בְּרִית (nagid berit), ‘de leider van het verbond’: de tekst zegt niet wie dit is.

Het woord ‘nagid’ is ‘leider’, zoals in 1 Sam. 9:16.

מִשְׁמַנֵּי מְדִינָה (mishmanney medinah), ‘de rijkste streken van het gewest’: letterlijk ‘de vette delen van de provincie’.

פַּת בַּגּוֹ (pat bago), ‘zijn spijzen’: letterlijk ‘het brood van zijn lekkernijen’.

Het zijn mensen die aan zijn tafel eten, zijn vertrouwelingen.

מוֹעֵד (mo’ed), ‘vastgestelde tijd’: een tijd die Elohim heeft bepaald.

Zo ook in de verzen 29 en 35.

בְּרִית קֹדֶשׁ (berit qodesh), ‘heilig verbond’: waarschijnlijk het verbond van Elohim met Zijn volk.

Zo ook in de verzen 30 en 32 (daar ‘het verbond’).

צִיִּים כִּתִּים (tsiyyim Kittim), ‘schepen van Kittim’: zie Num. 24:24.

Kittim wordt vaak verbonden met Cyprus of de kusten van de Middellandse Zee.

זְרֹעִים (zero’im), ‘legermachten’: letterlijk ‘armen’.

יֹדְעֵי אֱלֹהָיו (yod’ei elohav), ‘die zijn Elohim kennen’: het Hebreeuws heeft ‘zijn’, met het volk als geheel bedoeld.

Wij schrijven in de vertaling ‘hun’, omdat anders de Elohim van de koning bedoeld lijkt.

מַשְׂכִּילִים (maskilim), ‘verstandigen’: mensen die inzicht hebben en het doorgeven.

Zo ook in 12:3 en 12:10.

לִצְרוֹף בָּהֶם (litsrof bahem): letterlijk ‘om te louteren in hen’.

Het louteren gebeurt onder hen of door hen.

אֵל אֵלִים (El elim), ‘de El van de goden’: de hoogste El.

Wij vertalen ‘god’ met een kleine letter voor goden van andere volken.

אֱלֹהֵי אֲבֹתָיו (elohei avotav): het woord ‘elohim’ kan ‘Elohim’ of ‘goden’ betekenen.

Wij laten dat open.

אֱלוֹהַּ מָעֻזִּים (eloah ma’uzzim), ‘de god van de vestingen’: de betekenis is onzeker.

Het kan een naam zijn of ‘god van de krachten’.

מָעֻזִּים (ma’uzzim), ‘sterkten’: moeilijk Hebreeuws; het woord is verwant aan ‘vesting’.

In de geschreven tekst (ketiv) staat הכיר (hikir), ‘hij erkende’.

De voorgelezen tekst (qere) heeft יכיר (yakir), ‘hij zal erkennen’.

Wij volgen de qere.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

אֶרֶץ הַצְּבִי (erets hatsevi), ‘het Sierlijke Land’: zie vers 16.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

לֻבִים (Luvim), ‘Libiërs’, en כֻּשִׁים (Kushim), ‘Kushieten’: volken ten westen en ten zuiden van Egypte.

Zie 2 Kron. 12:3.

לְהַחֲרִים (lehacharim), ‘onder de ban brengen’: aan Elohim toewijden door te vernietigen, zoals in Deut. 7:2.

Hier gaat het om geweld door een koning.

אֹהֳלֵי אַפַּדְנוֹ (ohalei appadno), ‘zijn paleistenten’: het woord ‘appadno’ komt verder niet voor.

Het wordt gezien als een koninklijke tent of een paleis.