Jeremia 2

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

חֶסֶד (chesed), ‘trouw’: de verbondstrouw van een bruid in haar jonge jaren.

Yahweh herinnert Zich hoe Israël Hem volgde.

רֵאשִׁית תְּבוּאָתֹה (reshit tevu’atoh), ‘het eerste van Zijn opbrengst’: de eerstelingen, het eerste deel van de oogst, dat aan Yahweh toebehoort (Deut. 18:4).

Zij zijn heilig: wie ervan eet zonder recht, wordt schuldig (Lev. 22:10).

Zo was Israël voor Yahweh.

Wie Israël ‘opat’, lag onder dezelfde schuld.

עָוֶל (aval), ‘onrecht’: oneerlijkheid, een fout in iemand.

Yahweh vraagt wat Hij fout deed dat Zijn volk wegging.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

וְצַלְמָוֶת (tsalmavet), ‘diepe schaduw’: ook te lezen als ‘schaduw van de dood’.

Zo ook Ps. 23:4.

אֶרֶץ הַכַּרְמֶל (erets hakarmel), ‘een land van boomgaarden’: karmel is hier een gewoon woord voor vruchtbaar tuinland, geen plaatsnaam.

Vergelijk Jes. 29:17 en 32:15.

וְתֹפְשֵׂי הַתּוֹרָה (tofsei hatorah), ‘wie de wet hanteerden’: wie de wet vasthouden en onderwijzen, de schriftgeleerden en priesters.

אָרִיב (arib), ‘Ik voer een rechtszaak’: het werkwoord רִיב (riv) is het werkwoord van een rechtszaak.

Yahweh klaagt Zijn volk aan, zoals in Hos. 4:1 en Micha 6:2.

Ook de volgende generaties vallen eronder.

Zie Kittim: Kittim is waarschijnlijk Cyprus, of de kusten van de Middellandse Zee in het algemeen.

Zie Kedar (ligging onzeker): Kedar is een Arabisch nomadenvolk (Genesis 25:13), dat in de woestijn ten oosten en zuiden van Kanaän woonde, in het noordwesten van Arabië.

De precieze ligging is niet zeker.

אִיֵּי כִתִּיִּים (iyyei kittiyyim), ‘de kustlanden van Kittim’: Kittim ligt in het westen, waarschijnlijk Cyprus.

Kedar ligt in het oosten, in de woestijn van Arabië.

Beide windstreken worden genoemd: kijk overal.

Zie ook Jes. 23:12.

כְּבוֹדוֹ (kevodo), ‘zijn heerlijkheid’: kavod betekent ‘gewicht, heerlijkheid’.

Hier is het waarschijnlijk Yahweh Zelf, de Heerlijkheid van Israël, die zij verruild hebben voor goden die niets betekenen.

Vergelijk Ps. 106:20.

מְקוֹר מַיִם חַיִּים (meqor mayim chayyim), ‘bron van levend water’: levend water is stromend water uit een bron, vers en schoon.

Een put (bor) is slechts een opvangplaats voor regenwater.

Het beeld: Israël verliet de bron voor kapotte regenbakken.

יְלִיד בַּיִת (yelid bayit), ‘een in huis geboren knecht’: een knecht die in het huis van zijn heer werd geboren (Gen. 14:14; 17:12).

Zo iemand blijft in het huis.

Waarom is Israël dan een buit geworden voor anderen?

Israël is geen knecht die geroofd mag worden; het is Yahweh’s eigen volk.

כְפִרִים (kefirim), ‘jonge leeuwen’: de legers van de vijand, vergeleken met brullende leeuwen.

In de geschreven tekst staat נצתה (nitsetah), ‘is in brand gestoken’ (enkelvoud, vrouwelijk); de overlevering leest נִצְּתוּ (nitsetsu), ‘zijn in brand gestoken’ (meervoud).

Wij volgen de lezing.

Zie Nof (Memfis): Memfis (Mof) was een oude hoofdstad van Egypte, bij Mit Rahina, ten zuiden van het huidige Caïro, aan de Nijl.

Zie Tachpanches (Tell Defenneh): Tachpanches (Tafnes, Daphne) was een grensvesting in het oostelijke Nijldelta, bij het huidige Tell Defenneh, waar Judese vluchtelingen zich vestigden.

נֹף (Nof), ‘Nof’: dat is Memfis, de oude hoofdstad van Egypte.

וְתַחְפַּנְחֵס (Tachpanches) is een grensstad in het oosten van de Nijldelta.

Beide steden staan voor Egypte.

De rede wijst terug op de beelden van vers 13: wie de bron verlaat, brengt dorst over zichzelf.

De ‘weg’ is de weg die Yahweh Israël leidde, door de woestijn naar het land.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Sihor (Nijl; ligging onzeker): Sihor is een naam van de Nijl of van een arm van de Nijl in Egypte (Jozua 13:3).

De precieze betekenis is niet zeker.

Zie Assur (Assyrië): Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

שִׁחוֹר (shichor), ‘de Sihor’: een naam voor de Nijl of een arm van de Nijl (Joz. 13:3).

‘De rivier’ (hanahar) is de Eufraat.

Israël zoekt hulp bij Egypte en Assyrië in plaats van bij Yahweh.

אֲדֹנָי יְהוִה צְבָאוֹת (Adonai Yahweh Tsevaot), ‘Heer Yahweh van de legermachten’: voor ‘Heer Yahweh’ zie Jer. 1:6.

צְבָאוֹת (tsevaot) betekent ‘legers’ of ‘heerscharen’.

Wij vertalen Tsevaot overal als ‘legermachten’.

Zie ook Ps. 24:10.

עֻלֵּךְ (alekh), ‘je juk’ en מוֹסְרֹתַיִךְ (moserotayikh), ‘je banden’: Yahweh had Israël bevrijd van het juk van Egypte (Lev. 26:13).

Daarna verbrak Israël zijn banden met Hem zelf.

Het geschreven woord (ketiv) is אעבד (e’evod), ‘ik zal dienen’; de te lezen vorm (qere) is אֶעֱבוֹר (e’evor), ‘ik zal overtreden’.

Wij volgen de qere.

Het ketiv past bij het beeld van het juk: ‘Ik zal niet dienen’.

שֹׂרֵק (sorek), ‘edele wijnstok’: een wijnstok met donkerrode druiven, de beste soort.

Vergelijk Jes. 5:2.

בַּנֶּתֶר (neter), ‘soda’: een mineraal zout, gebruikt als zeepmiddel (vergelijk Spr. 25:20).

בֹּרִית (borit), ‘zeep’: dit woord komt ook voor in Mal. 3:2.

בַּגַּיְא (bagay), ‘in het dal’: waarschijnlijk het dal van Ben-Hinnom bij Jeruzalem, waar afgoden werden vereerd (vergelijk Jer. 7:31); de tekst noemt geen naam.

Het werkwoord ‘onrein worden’ (טָמֵא, tame) staat in het Hebreeuws ook voor afgodendienst.

פֶּרֶה (pereh), ‘wilde ezelin’: zie ook Job 39:5.

תַּאֲנָתָהּ (ta’anatah), ‘haar brunst’: een woord dat alleen hier voorkomt; de betekenis is niet helemaal zeker.

Waarschijnlijk is het ‘haar paartijd’.

Het geschreven woord (ketiv) is נפשו (nafsho), ‘zijn ziel’; de te lezen vorm (qere) is נַפְשָׁהּ (nafshah), ‘haar ziel’.

Wij volgen de qere.

De eerste helft is een waarschuwing: wie rondloopt zonder schoenen en zonder water raakt uitgeput.

Het beeld staat voor het najagen van vreemde goden.

Het volk antwoordt: נוֹאָשׁ לוֹא (no’ash lo), ‘het is hopeloos, nee’.

Het is te laat om terug te keren, zeggen zij.

Dezelfde woorden staan in Jer. 18:12.

עֵץ (ets), ‘hout’, en אֶבֶן (even), ‘steen’: houten en stenen afgodsbeelden.

Het hout is mannelijk (‘vader’), de steen vrouwelijk (‘gebaard’).

Zij noemen de beelden hun ouders, terwijl Yahweh hen schiep.

In de geschreven tekst staat ילדתני (yelidtini), ‘je hebt mij gebaard’; de overlevering leest יְלִדְתָּנוּ (yelidtanu), ‘je hebt ons gebaard’.

Wij volgen de lezing.

De tekst herhaalt de spot van vers 27: in de nood zeggen zij tegen Yahweh ‘sta op en red ons’, maar Yahweh zegt: laat jullie zelfgemaakte goden opstaan.

Het aantal van de goden is zo groot als het aantal steden.

Zie ook Jer. 11:13.

מַאְפֵּלְיָה (ma’afelyah), ‘diepe duisternis’: een samenstelling van de woorden ‘duisternis’ en ‘Jah’, die de diepste duisternis uitdrukt.

הָרָעוֹת (hara’ot), ‘de slechte vrouwen’: letterlijk ‘de kwade’ (vrouwelijk meervoud).

Het kan ook ‘de kwade dingen’ betekenen.

Wij nemen ‘de slechte vrouwen’: zelfs zij kunnen van jou leren.

Het geschreven woord (ketiv) is למדתי (limmadti), ‘ik heb geleerd’; de te lezen vorm (qere) is לִמַּדְתְּ (limmadt), ‘je hebt geleerd’.

Wij volgen de qere.

בַּמַּחְתֶּרֶת (bamachteret), ‘bij een inbraak’: wie een dief bij een inbraak doodslaat, is daar volgens Exod. 22:1 niet bloedschuldig aan.

Deze armen waren geen inbrekers; hun bloed is dus onschuldig vergoten.

נִשְׁפָּט (nishpat), ‘Ik treed in het gericht’: Yahweh brengt de zaak voor de rechter.

Hij zelf is rechter en partij.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Assur (Assyrië): Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

תֵּזְלִי (tezli), ‘ben je lichtzinnig’: het werkwoord זָלַל (zalal) betekent ‘licht zijn, gering zijn’.

Israël verandert van weg zonder nadenken, nu eens naar Egypte, dan weer naar Assyrië.

Handen op het hoofd zijn een gebaar van rouw en schaamte (2 Sam. 13:19).

Egypte zal Juda net zo teleurstellen als Assyrië (vers 36).