Deuteronomium 31

Wij volgen de Masoretische tekst: ‘Mozes ging’.

Enkele oude teksten (waaronder de Septuaginta en handschriften uit Qumran) lezen ‘Mozes voltooide’.

Het verschil is klein: in beide gevallen spreekt Mozes de laatste woorden tot het volk.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

לָצֵאת וְלָבוֹא (latset velavo), ‘uitgaan en inkomen’: het gewone leven en werk, ook als leider van het volk.

Mozes zegt niet dat zijn kracht weg is (Deut. 34:7), maar dat hij niet meer de leider is die hen het land in brengt.

עָבַר (avar), ‘oversteken’: het gaat om de overgang over de Jordaan.

Wij houden steeds hetzelfde woord, ook in vers 2 en 13.

Sichon en Og: zie Num. 21:21–35.

נָחַל (nachal) in de hifil, ‘als erfdeel geven’: het land verdelen als erfdeel.

Zie Num. 27:18–23 en Deut. 3:28 voor de opdracht aan Jozua.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: letterlijk ‘onderwijs’.

Het is wat Mozes heeft opgeschreven; zie ook Deut. 30:10 en 31:24–26.

שְׁמִטָּה (shemittah), ‘kwijtschelding’: het zevende jaar waarin schulden worden kwijtgescholden (Deut. 15:1–2).

Het feest van de hutten valt in de zevende maand (Lev. 23:34).

בְּאָזְנֵיהֶם (be’aznehem), letterlijk ‘in hun oren’: zo dat zij het horen.

Wij vertalen ‘hardop’.

טַף (taf), ‘kinderen’: letterlijk de kleine kinderen.

Ook de vreemdeling (גֵּר, ger) luistert mee.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

אֹהֶל מוֹעֵד (ohel mo’ed), ‘tent van samenkomst’, zoals in Exod. 33:7.

Over de opdracht aan Jozua: Num. 27:18–23.

De wolkkolom is het teken van Yahwehs tegenwoordigheid; zie Exod. 33:9–10.

שֹׁכֵב עִם־אֲבֹתֶיךָ (shokhev im avotekha), ‘liggen bij je vaders’: sterven.

Zie ook Num. 27:13, waar ‘verzameld worden bij je volk’ staat.

In dit vers staat het volk eerst in het enkelvoud (‘dit volk’, ‘in zijn midden’, ‘met hem’).

Wij vertalen het laatste ‘met hem’ als ‘met hen’, omdat het gaat om het volk als geheel.

הַסְתֵּר פָּנִים (haster panim), ‘het aangezicht verbergen’: Yahweh trekt Zich terug uit de nabijheid van het volk.

Zie ook vers 18.

Het lied is het Lied van Mozes in Deut. 32.

Het moet in de mond van het volk blijven als getuige (vers 21).

נִאֵץ (ni’ets), ‘minachten’: verachten, met minachting behandelen.

Zie ook Num. 14:11.

יֵצֶר (yetser), ‘neiging’: wat iemand van binnen vormt of voor zich ziet; ook ‘wat men bedenkt’ (Gen. 6:5; 8:21).

Het Hebreeuws noemt het onderwerp van ‘gaf opdracht’ niet.

Wij lezen Yahweh, omdat de woorden ‘het land dat Ik hun gezworen heb’ en ‘Ik zal met je zijn’ uit Yahwehs mond komen (Deut. 31:7–8 en Exod. 3:12).

Daarom zetten wij de naam Yahweh in de zin.

Het boek van de wet naast de ark: de ark bevat de twee tafelen (Exod. 25:16), het boek ligt ernaast.

Zo is het ook een getuige tegen het volk (vers 27).

עֹרֶף קָשֶׁה (oref qasheh), ‘harde nek’: dat wil zeggen halsstarrig, zoals in Exod. 32:9.

שֹׁטְרִים (shoterim), ‘opzichters’, zoals in Deut. 1:15.

בְּאַחֲרִית הַיָּמִים (be’acharit hayamim), ‘in de laatste dagen’: de tijd in de toekomst; zie Gen. 49:1.