Richteren 2

Bochim betekent ‘de huilenden’ (vers 5).

De plaats ligt waarschijnlijk in het bergland van Efraïm, in de buurt van Betel.

De ligging is onzeker.

Gilgal ligt bij Jericho, in de Jordaanvallei.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מַלְאַךְ יהוה (mal’ak Yahweh), ‘engel van Yahweh’: een bode van Yahweh.

Hier spreekt hij in de ik-vorm, zoals in Gen. 16:10 en Exod. 3:2–6.

Zijn identiteit wordt verschillend uitgelegd (zie de voetnoot bij Gen. 16:7); daarom staan zijn woorden cursief.

Zie ook Richt. 6:11–24.

In de Septuaginta staat bij Bochim ook ‘en naar Betel en naar het huis van Israël’.

Wij volgen de Masoretische tekst.

Yahweh herinnert aan het gebod in Exod. 23:32–33, Exod. 34:12–13 en Deut. 7:2–5: geen verbond sluiten met de volken van Kanaän, en hun altaren afbreken.

Het citaat ‘Ik zal Mijn verbond nooit verbreken … afbreken’ loopt van vers 1 tot vers 2.

Het Hebreeuws heeft hier לְצִדִּים (letsiddim), letterlijk ‘tot zijden’.

Wij vertalen ‘belagers’.

Vergelijk Num. 33:55: ‘prikkels in jullie ogen’ en ‘doornen in jullie zij’.

Het woord is niet zeker.

Sommige oude vertalingen lezen ‘benauwers’ of ‘vijanden’.

Wij houden het dichtbij de Masoretische tekst: ‘belagers’.

Zie Bochim (ligging onzeker): Bochim lag in het bergland van Efraïm, bij Betel.

De precieze plaats is niet bekend.

בֹּכִים (bochim), ‘huilenden’: de plaats is naar het huilen van het volk genoemd.

Vers 6–9 herhalen bijna woordelijk Joz. 24:28–31.

Daar staat het einde van Jozua; hier begint daarmee het verhaal van de rechters.

Het Hebreeuws schrijft de naam van Jozua hier met een andere spelling (יְהוֹשׁוּעַ).

Wij vertalen steeds ‘Jozua’.

Dat Jozua 110 jaar werd, staat ook in Joz. 24:29.

Timnat-Cheres ligt in het bergland van Efraïm, waarschijnlijk bij Khirbet Tibnah in de Westelijke Jordaanoever.

In Joz. 24:30 staat de naam Timnat-Serach; dat is dezelfde plaats met twee letters omgewisseld.

De berg Gaäsj is onzeker.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

אָסַף (asaf), ‘verzamelen’: ‘bij zijn vaders verzameld worden’ is een gewone manier om te zeggen dat iemand sterft en bij de overleden voorouders komt.

בְּעָלִים (be’alim), ‘Baäls’: Baäl betekent ‘heer’ of ‘bezitter’.

Zo heette de god van de Kanaänieten, op elke plaats weer anders.

Daarom staat het woord hier in het meervoud.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

כָּעַס (ka’as), ‘tergen’: Yahweh boos maken.

Vergelijk Deut. 4:25.

עַשְׁתָּרוֹת (ashtarot), ‘Astarten’: de vrouwelijke godheden van Kanaän, naast Baäl.

מָכַר (makhar), ‘verkopen’: Yahweh geeft Israël in de macht van de vijand, alsof Hij hen verkoopt.

Zie ook Richt. 3:8.

שֹׁפְטִים (shofetim), ‘rechters’: in dit boek zijn dat leiders die het volk redden én recht spraken.

Zij worden door Yahweh aangewezen, niet door mensen gekozen.

זָנָה (zanah), ‘hoereren’: ontrouw zijn aan Yahweh, zoals een echtgenote ontrouw is.

Vergelijk Num. 25:1.

נִחַם (nicham), ‘medelijden krijgen’: het woord kan ook ‘berouw hebben’ betekenen.

Hier gaat het om Yahwehs medelijden met het volk.

נְאָקָה (ne’aqah), ‘kermen’: hetzelfde woord als in Exod. 2:24.

Vers 20–22 zijn één lange zin van Yahweh: ‘Omdat … zal ook Ik … zo stel Ik’.

Wij hebben de zin gesplitst, maar de volgorde van het Hebreeuws blijft.

De volken blijven om Israël op de proef te stellen.

Zie ook Richt. 3:1–4.