Deuteronomium 4

חֻקִּים (chuqqim), ‘voorschriften’, en מִשְׁפָּטִים (mishpatim), ‘rechtsregels’: de vaste regels en de rechtsuitspraken die Yahweh gaf.

Samen met de ‘geboden’ (מִצְוֹת, mitsvot) vormen ze de inhoud van de wet.

Niets toevoegen en niets afnemen: de tekst van de wet blijft zoals Mozes hem gaf.

Zie ook Deut. 13:1.

Baäl-Peor: zie Num. 25:1–9.

De mannen die de Baäl van Peor volgden, kwamen om.

דָּבַק (davaq), ‘zich vastklampen’: je zo aan Yahweh hechten dat je niet loskomt.

Vergelijk Deut. 10:20; 11:22; 13:5.

חָכְמָה (chokhmah), ‘wijsheid’, en בִּינָה (binah), ‘inzicht’: de volken zullen aan de wetten zien dat Israël wijs en verstandig is.

Het Hebreeuws heeft hier אֱלֹהִים (Elohim) met een meervoud van het werkwoord: ‘goden … die nabij zijn’.

Wij vertalen ‘goden’, omdat het over de goden van de volken gaat.

Yahweh, onze Elohim, is dichtbij wanneer het volk roept.

Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï.

הַקְהֵל (haqhel), ‘roep bijeen’: van קָהָל (qahal), ‘vergadering’.

Zie Exod. 19:9–19; 20:18–21.

‘Tot in het hart van de hemel’: het vuur brandde hoog op, tot midden in de hemel.

Zie Exod. 19:16–18; 20:21.

Er was alleen een stem, geen gedaante.

Daarom mogen er geen beelden worden gemaakt (verzen 15–19).

De tien woorden: Exod. 20:2–17 en Deut. 5:6–18.

Zie ook Exod. 34:28.

Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï.

שָׁחַת (shachat), ‘verdorven handelen’: iets doen wat de goede orde bederft.

נִדַּחְתָּ (niddachta), ‘je laat meetrekken’: letterlijk ‘je wordt weggedreven’, dus verleid.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

כּוּר הַבַּרְזֶל (kur habarzel), ‘smeltoven van ijzer’: een beeld voor het zware werk in Egypte.

Zie ook 1 Kon. 8:51; Jer. 11:4.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Zie ook 1:37 en 3:26.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Het Hebreeuws heeft hier צִוְּךָ (tsivvekha), ‘heeft je geboden’.

Het gaat om het gebod dat Yahweh gaf, namelijk om geen beeld te maken (Exod. 20:4).

Wij vertalen ‘verboden heeft’.

אֵשׁ אֹכְלָה (esh okhelah), ‘verterend vuur’: Yahweh verteert alles wat Hem tegenstaat.

Zie Exod. 24:17.

נוֹשַׁנְתֶּם (noshantem), ‘jullie oud geworden zijn’: letterlijk ‘oud worden’, dus lang in het land wonen.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

De hemel en de aarde als getuigen: zie ook Deut. 30:19; 31:28; 32:1.

‘Een klein aantal’ is letterlijk ‘mannen van getal’: weinig mensen, zo weinig dat je ze kunt tellen.

אַחֲרִית הַיָּמִים (acharit hayamim), ‘het laatste van de dagen’: de latere tijd, wanneer dit alles is gebeurd.

Zie ook Gen. 49:1.

אָדָם (adam) staat hier zonder lidwoord.

Wij vertalen ‘de mens’, omdat het gaat om de schepping van de mensheid.

Zie Gen. 1:27.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מַסּוֹת (massot), ‘beproevingen’: de plagen en andere zware tekenen waarmee Egypte op de proef werd gesteld.

Zie Exod. 7–12.

יַסֵּר (yasser), ‘onderwijzen’: ook ‘opvoeden’ of ‘tuchtigen’.

Yahweh liet Zijn stem horen om het volk Zijn weg te leren.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בְּפָנָיו (befanav), ‘met Zijn aangezicht’: dat wil zeggen met Zijn eigen aanwezigheid.

Vergelijk Exod. 33:14.

הָאֲדָמָה (ha’adamah) is ‘de grond’; hier is het beloofde land bedoeld, zoals in Exod. 20:12 en Deut. 5:16.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

De drie steden zijn toevluchtssteden voor wie iemand per ongeluk doodt.

Zie Num. 35:9–34; Deut. 19:1–13.

רָצַח (ratsach), ‘doden’: hetzelfde werkwoord als in het zesde woord (Deut. 5:17).

Hier gaat het om doden zonder opzet.

Betser lag in het plateau ten oosten van de Dode Zee (Jordanië); de plek is onzeker.

Ramot in Gilead is waarschijnlijk Tell Ramith, in het noorden van Jordanië.

Golan lag in Basan, in het zuiden van Syrië; de plek is onzeker.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: onderricht dat Yahweh geeft.

Vanaf hier opent een tweede deel: de verzen 44–49 vormen de inleiding op de volgende toespraak.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Zie Bet-Peor: Bet-Peor lag in Moab, in het dal tegenover Jericho.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Basan: Basan ligt ten oosten van het meer van Galilea en de Jordaan, in het zuidwesten van het huidige Syrië en het noorden van Jordanië.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

De Hermon is de hoge berg op de grens van Libanon en Syrië.

Zie Aroër: Aroër lag aan de rand van de Arnonkloof, bij het huidige Khirbet Arair in Jordanië.

Zie Arnon: De Arnon (Wadi Mudjib) stroomt van het oosten naar de Dode Zee en vormde de grens van Moab.

שִׂיאֹן (Sjion), ‘Sion’: een andere naam voor de Hermon.

Het is niet dezelfde naam als Sion (צִיּוֹן, Tsion) in Jeruzalem.

Zie Araba: De Araba is het diepe dal ten zuiden van de Dode Zee, tot aan de Golf van Akaba.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Zie Nebo en Pisga: De Nebo en de Pisga liggen in het gebergte Abarim, ten oosten van de Dode Zee, ten westen van Madaba in Jordanië.