Exodus 12

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit hoofdstuk bevat de instelling van Pesach (1–28), de dood van de eerstgeborenen (29–36), de uittocht (37–42) en de regels voor deelname (43–51).

De ‘eerste maand’ is Aviv of Nisan (13:4; 23:15; Est. 3:7).

Vanaf nu begint daarmee het jaar voor de feesten van Israël.

שֶׂה (seh), ‘lam’, is een lam of een jonge geit.

Het wordt per familie genomen.

De tiende van de maand is vier dagen voor het slachten (vers 6).

בֵּין הָעַרְבַּיִם (ben ha‘arbayim) is letterlijk ‘tussen de twee avonden’.

Dat is de tijd tussen zonsondergang en het begin van de nacht, of tussen de middag en zonsondergang; de uitleggers verschillen.

Zie ook Lev. 23:5; Num. 9:3, 5.

מְרֹרִים (merorim), ‘bittere kruiden’, verwijst naar de bitterheid van de slavernij (1:14; zie ook Num. 9:11).

פֶּסַח (pesach) is hier de naam van het lam en later van het feest.

Het werkwoord פָּסַח (pasach) in vers 13, 23 en 27 betekent ‘voorbijgaan’, ‘overspringen’ of ‘beschermen’ (Jes. 31:5).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

‘Over alle goden van Egypte zal Ik oordelen vellen’: de tiende plaag treft ook de godenwereld van Egypte (zie ook Num. 33:4).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מַשְׁחִית (mashchit), ‘verderver’ (vers 23), is degene die het verderf brengt.

Het bloed is een teken voor de bewoners; Yahweh ziet het en gaat voorbij.

‘Afgesneden’ (נִכְרְתָה, nikhretah) betekent hier uit het volk worden verwijderd; het kan de dood of verbanning zijn.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Het feest van de ongezuurde broden (מַצּוֹת, matsot) is verbonden met Pesach; zie Lev. 23:5–8; Num. 28:16–25; Deut. 16:1–8.

Jubileeën 49:1–23 beschrijft de instelling en de viering van het Pesach.

De eerste maand heet in vers 2 ‘de eerste van de maanden’.

Op de veertiende in de avond begint de week van de ongezuurde broden.

Hysop (אֵזוֹב, ezov) is een struikje waarmee men besprenkelde; zie ook Lev. 14:4–6; Num. 19:6, 18.

De ‘schaal’ (סַף, saf) kan ook ‘drempel’ betekenen; wij kiezen ‘schaal’ omdat het bloed daarin werd opgevangen.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Of het Yahweh zelf is die de eerstgeborenen slaat of ‘de verderver’ (hamashchit), laat de tekst open: Yahweh is de handelende, de verderver wordt van het huis weggehouden.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

De vraag van het kind (vers 26) is een van de kindervragen die later terugkomen; zie ook 13:8, 14; Deut. 6:20–25.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

De laatste plaag treft de eerstgeborenen van mens en dier.

‘De gevangene in de kerker’ (בֵּית הַבּוֹר, beit habor), letterlijk ‘het huis van de put’, is de laagste plaats in de samenleving.

Jasher 81:1–6 vertelt de uittocht.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dat de farao Mozes en Aäron ’s nachts roept, is zijn eigen weerlegging van wat hij in 10:28 zei: ‘zie mijn gezicht nooit meer’.

‘En zegen ook mij’: de farao vraagt om zegen; dat kan oprecht zijn of de laatste poging van een verslagen koning.

שָׁאַל (sha’al) is hier ‘vragen’; de Egyptenaren geven (vers 36).

De tekst zegt niet dat het ‘lenen’ was.

Zie 3:21–22 en 11:2–3.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Raämses lag in de oostelijke Nijldelta; Sukkot ligt ten oosten daarvan, in de buurt van Wadi Tumilat.

Het volk trekt vanaf Sukkot verder naar Etam (13:20).

‘Zeshonderdduizend man te voet’ (vergelijk Num. 1:46: 603.550) is de legersterkte van mannen, zonder vrouwen en kinderen.

Wij laten het getal staan; sommige uitleggers lezen ‘duizend’ (אֶלֶף, elef) als ‘geslacht’ of ‘eenheid’.

Vergelijk Gen. 46:3, waar Elohim zegt dat Hij Jakob in Egypte tot een groot volk zal maken.

Jasher 81:1–5 bevestigt dit.

עֵרֶב רַב (erev rav), ‘een grote gemengde schare’, zijn niet-Israëlieten die met hen meetrekken (Num. 11:4).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

De Masoretische tekst heeft hier ‘de zonen van Israël die in Egypte woonden’: 430 jaar.

De Samaritaanse tekst en de Griekse vertaling hebben ‘in Egypte en in Kanaän’, waardoor de 430 jaar bij Abraham beginnen (Gal. 3:17).

Wij volgen de Masoretische tekst.

Gen. 15:13 spreekt van 400 jaar vreemdelingschap.

Jasher 81:3–4 geeft een korter verblijf: 210 jaar.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

לֵיל שִׁמֻּרִים (leil shimmurim), ‘nacht van waken’: het is een nacht waarin Yahweh waakte en waarin Israël zal waken.

De uitdrukking is zeldzaam; hij komt alleen hier voor.

De verzen 43–49 regelen wie aan het Pesach mag deelnemen.

Zie ook Num. 9:6–14.

‘Geen been breken’: Joh. 19:36 past dit op Jezus toe (vergelijk ook Num. 9:12; Ps. 34:21).

De vreemdeling die het Pesach wil houden, moet besneden zijn; dan geldt dezelfde wet voor hem als voor de inheemse (vers 49; Num. 9:14).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit vers sluit af wat in vers 41 begon: ‘op precies diezelfde dag’ trok Israël uit, naar legerscharen.