Richteren 8

De Efraïmieten voelen zich gepasseerd.

Efraïm is de machtigste stam in het noorden; vergelijk Richt. 12:1–6, waar het opnieuw gebeurt, tegen Jefta.

עֹלֲלוֹת (olelot), ‘nalezing’, tegenover בָּצִיר (batsir), ‘druivenoogst’: Gideon zegt dat de kleine daad van Efraïm meer waard is dan zijn eigen grote oogst.

Abiëzer is Gideons familie (Richt. 6:11).

רוּחַ (ruach), ‘gemoed’: letterlijk ‘geest’ of ‘adem’.

Hun woede zakte weg.

Wij vertalen ‘gemoed’.

De Jordaan is de rivier ten oosten van de vallei van Jizreël.

Gideon steekt hem over, richting Sukkot, ten oosten van de rivier (Jordanië).

Sukkot ligt ten oosten van de Jordaan, in de vallei van de Jabbok.

Het ligt waarschijnlijk bij Tell Deir Alla (Jordanië).

Dit is waarschijnlijk, niet zeker.

Zie Midian: Midian wordt gezocht in het noordwesten van het Arabisch schiereiland, ten oosten van de Golf van Akaba.

Zebach (זֶבַח) en Zalmunna (צַלְמֻנָּע) zijn koningen van Midian.

In Ps. 83:12 worden zij samen met Oreb en Zeëb genoemd.

כִּכְּרוֹת (kikkarot), ‘broden’: ronde, platte broden.

Zie ook Exod. 29:23.

Zie Sukkot: Sukkot lag ten oosten van de Jordaan, bij de monding van de Jabbok; de precieze plaats is niet zeker.

‘De hand van Zebach en Zalmunna’ (כַּף, kaf): letterlijk ‘handpalm’.

De oversten van Sukkot zeggen: je hebt hen nog niet gevangen, waarom zouden wij je helpen?

Zij durven Midian niet te beledigen.

דּוּשׁ (dush), ‘dorsen’: met zware sleden over het koren heen gaan.

Gideon dreigt de mannen van Sukkot zo te dorsen met doornen.

Vergelijk Amos 1:3.

Penuël ligt aan de Jabbok, ten oosten van de Jordaan (Gen. 32:31–32).

De ligging is waarschijnlijk Tulul ed-Dhahab in Jordanië.

Zeker is dat niet.

Zie Peniël: De ligging van Peniël is niet zeker; de plaats lag bij de Jabbok.

Zie Sukkot: Sukkot lag ten oosten van de Jordaan, bij de monding van de Jabbok; de precieze plaats is niet zeker.

Zie Peniël: De ligging van Peniël is niet zeker; de plaats lag bij de Jabbok.

Een ‘toren’ (מִגְדָּל, migdal) is een versterkte toren, vermoedelijk de vesting van de stad.

Karkor ligt ver in de oostelijke woestijn, ten oosten van de Jordaan; de plaats is onbekend.

Het leger van Midian en zijn bondgenoten telde dus ongeveer 135.000 man: 120.000 gevallen en 15.000 overgebleven.

Zie Richt. 6:33.

Nobach en Jogbea liggen ten oosten van de Jordaan, in het gebied van Gad (Num. 32:35, 42).

Jogbea is het huidige Khirbet el-Jubeihat (Jordanië).

Nobach is onbekend.

Zie Jogbeha: Jogbeha wordt gezocht bij Khirbet el-Jubeihat, in de buurt van Amman.

שָׁכֵן בָּאֳהָלִים (shokhnei ha’ohalim), ‘de tentbewoners’: nomaden uit de woestijn, die in tenten leven.

Zie Midian: Midian wordt gezocht in het noordwesten van het Arabisch schiereiland, ten oosten van de Golf van Akaba.

הַחֶרֶס (heheres), ‘Cheres’: het woord betekent ‘zon’ of ‘aardewerk’.

Het kan een plaatsnaam zijn (de hoogte van Cheres), of ‘vóór zonsopgang’ of ‘bij de opkomst van de zon’.

De betekenis is niet zeker.

Wij houden ‘hoogte van Cheres’ als plaatsnaam, zoals in Richt. 1:35 een andere plaats Har-Cheres heet.

Zie Sukkot: Sukkot lag ten oosten van de Jordaan, bij de monding van de Jabbok; de precieze plaats is niet zeker.

Het Hebreeuws spreekt van 77 oudsten en oversten, geteld door een jongen die Gideon gevangen nam.

Het getal laat zien hoe groot het bestuur van de stad was.

Zie Sukkot: Sukkot lag ten oosten van de Jordaan, bij de monding van de Jabbok; de precieze plaats is niet zeker.

Zie Sukkot: Sukkot lag ten oosten van de Jordaan, bij de monding van de Jabbok; de precieze plaats is niet zeker.

וַיֹּדַע (vayoda), ‘liet ervaren’: letterlijk ‘hij liet weten’.

Sommige oude handschriften en vertalingen lezen וַיָּדֶשׁ (vayyadesh), ‘hij dorste’.

Dat past bij de dreiging in vers 7.

Wij houden de klinkers van het Hebreeuws en vertalen ‘liet ervaren wat hij bedoelde’.

Zie Peniël: De ligging van Peniël is niet zeker; de plaats lag bij de Jabbok.

Gideon volbrengt de dreiging van vers 9.

De toren van Penuël was een vesting.

De Tabor is een berg in het noorden van Israël, aan de rand van de vallei van Jizreël (Israël).

Wat Zebach en Zalmunna daar deden, vertelt de Bijbel niet.

Gideon wil weten wat hij niet eerder wist: zij hadden zijn broers gedood.

De mannen leken op ‘zonen van een koning’: zij waren dus van adel.

חַי־יְהוָה (chai Yahweh), ‘zo waar Yahweh leeft’: een eed.

Gideon wil de bloedwraak uitvoeren voor zijn broers (vergelijk Num. 35:19).

יֶתֶר (Yeter), ‘Jeter’: Gideons oudste zoon.

Hij is nog een jongen (na’ar) en durft niet.

שַׂהֲרֹנִים (saharonim), ‘maantjes’: halvemaanvormige sieraden die kamelen om de hals droegen.

Zie ook vers 26; Jes. 3:18.

מְשֹׁל (meshol), ‘heersen’: koning zijn.

De Israëlieten vragen om een erfelijk koningschap: ook de zoon en kleinzoon moeten heersen.

Zie ook Richt. 9 en 1 Sam. 8.

Gideon wijst het koningschap af en erkent Yahweh als heerser.

Vergelijk 1 Sam. 8:7 en Deut. 17:14–20.

נֶזֶם (nezem), ‘ring’: een oorring of neusring (Gen. 24:22; Exod. 32:2–3).

Wij houden ‘ring’.

Zie Midian: Midian wordt gezocht in het noordwesten van het Arabisch schiereiland, ten oosten van de Golf van Akaba.

הַנְּטִיפוֹת (hannetifot), ‘de hangers’: druppelvormige sieraden, vermoedelijk oorhangers.

Purper was een kostbare kleur voor koningen.

Het Hebreeuws noemt geen maat; er staat ‘duizend en zevenhonderd goud’.

Wij vullen ‘sikkels’ aan, zoals de gewoonte is bij goudgewichten.

Een sikkel is ongeveer 11,4 gram, dus 1.700 sikkels is ongeveer 19 kilogram.

Ofra is niet vastgesteld (Richt. 6:11).

אֵפוֹד (efod): hier een gouden voorwerp, vermoedelijk een beeld of een kostbaar priesterkleed (vergelijk Exod. 28:6–14).

Het wordt een valstrik, omdat het volk ernaar toe gaat in plaats van naar het heiligdom.

Zie ook Richt. 17:5 en 18:14–20.

Midian werd gebroken.

Het land kreeg veertig jaar rust (vergelijk Richt. 3:11 en 5:31).

Jerubbaal is de naam van Gideon (Richt. 6:32).

‘Voortgekomen uit zijn lendenen’ (יֹצְאֵי יְרֵכוֹ, yots’ei yerekho): zijn eigen kinderen.

Hij had veel vrouwen, tegen de les van Deut. 17:17.

Sichem ligt in het bergland van Efraïm, bij het huidige Tell Balata bij Nablus (Westelijke Jordaanoever).

Dit is zeker.

אֲבִימֶלֶךְ (Avimelekh), ‘Abimelech’: ‘mijn vader is koning’.

Zijn verhaal volgt in Richt. 9.

Hij krijgt een naam die past bij het koningschap dat zijn vader afwees.

Zie Ofra (van de Abiëzeriet, ligging onzeker): Ofra, de stad van Gideon, lag in het gebied van Manasse.

De precieze plaats is niet zeker; Afula in het noorden is voorgesteld.

Dezelfde uitdrukking ‘in een goede ouderdom’ staat bij Abraham (Gen. 15:15; 25:8).

בַּעַל בְּרִית (Ba’al Berit), ‘Baäl van het verbond’: een god van Sichem (Richt. 9:4).

Zijn heiligdom stond in Sichem (Richt. 9:4, 46).

Het patroon van Richt. 2:11–19 begint opnieuw: na de dood van de rechter valt Israël af.

Vergelijk Richt. 3:7 en 2:19.

חֶסֶד (chesed), ‘trouw’: verbondstrouw.

Israël is Gideon niet trouw, zoals het ook Yahweh niet trouw is.

Zie Richt. 9:1–5.