Nehemia 9

שַׂקִּים (saqqim), ‘rouwkleed’: grof kleed dat men bij rouw en boete droeg.

Aarde op het hoofd hoort bij diepe rouw.

Zie ook Jozua 7:6 en 1 Sam. 4:12.

זֶרַע יִשְׂרָאֵל (zera Yisrael), ‘het nageslacht van Israël’, en בְּנֵי נֵכָר (benei nekhar), ‘zonen van het vreemde’, dat wil zeggen vreemden of buitenlanders.

Zie ook Neh. 13:1–3 en Ezra 9–10.

מַעֲלֶה (ma’aleh), ‘verhoging’: van het werkwoord ‘opstijgen’, dus een trap of verhoogde plaats.

Het is niet zeker hoe het eruitzag.

Het woord is verwant aan het woord voor het podium in Neh. 8:4, maar het is een ander woord.

De Levieten spreken eerst tot het volk (‘Sta op, zegen Yahweh’) en gaan dan over in het gebed (‘Uw heerlijke naam’).

Het gebed loopt door tot en met vers 37.

Wij zetten het gebed tussen aanhalingstekens; het is zwart, omdat mensen spreken.

שְׁמֵי הַשָּׁמַיִם (shemei hashshamayim), ‘de hemel van de hemelen’: de hoogste hemel.

Zie ook Deut. 10:14, 1 Kon. 8:27 en Ps. 148:4.

Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat.

אוּר כַּשְׂדִּים (Ur Kasdim), ‘Ur van de Chaldeeën’: zie Gen. 11:28, 11:31 en 15:7.

Dat Abram door Yahweh uit Ur is geleid, staat in Gen. 15:7.

נֶאֱמָן (ne’eman), ‘betrouwbaar’: dit staat bij Abrahams hart; zie Gen. 15:6 en Gen. 22.

Het zijn zes volken, zoals in Exod. 3:8 en 23:23.

Daar staat de Chiwwiet, hier de Girgasiet.

Deut. 7:1 noemt zeven volken en Gen. 15:19–21 tien.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Rietzee: De Rietzee (Hebreeuws: Yam Suf) wordt gezocht in het gebied van de Bittermeren en de Golf van Suez.

De precieze plaats van de doortocht is niet zeker.

יַם סוּף (yam suf), ‘Rietzee’: zie Exod. 14–15.

Zie ook Exod. 3:7 voor Yahweh die de ellende ziet en de noodkreet hoort.

הֵזִידוּ (hezidu), ‘zij handelden overmoedig’: het werkwoord betekent ook ‘opzettelijk en hooghartig handelen’.

Zie ook Exod. 18:11.

Zie Exod. 14:21–29 en 15:5, 10.

In Exod. 15:5 staat ‘als een steen’ en in 15:10 ‘als lood in geweldige wateren’.

Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï.

Zie Exod. 19–20 en Deut. 4:36.

De sabbat wordt hier apart genoemd, vóór de geboden, voorschriften en de wet.

Zie Exod. 16:23–30, 20:8–11 en 31:13–17.

Zie Exod. 16:4 (brood uit de hemel) en Exod. 17:6, Num. 20:8 (water uit de rots).

נָשָׂאתָ אֶת יָדְךָ (nasata et yadkha), ‘U had Uw hand opgeheven’: de hand opheffen is een eed.

Zie ook Exod. 6:8 en Deut. 32:40.

בְּמִרְיָם (bemiryam), ‘in hun weerspannigheid’: zo staat het in de tekst.

Sommige oude vertalingen lezen hier ‘in Egypte’; vergelijk Num. 14:4, waar het volk zegt: ‘Laten we een leider kiezen en naar Egypte teruggaan.’

In de geschreven tekst (ketiv) staat voor ‘trouw’ een extra ‘en’; de leestekst (qere) heeft dat niet.

Wij volgen de leestekst.

Het Nederlands verandert niet.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

עֵגֶל מַסֵּכָה (egel massekhah), ‘gegoten kalf’: zie Exod. 32:4, 8.

Zie Exod. 13:21–22 en Num. 14:14.

רוּחֲךָ הַטּוֹבָה (ruchakha hattovah), ‘Uw goede Geest’: de Geest van Yahweh, die inzicht geeft.

Zie Num. 11:17, 11:25 en Ps. 143:10.

Wij schrijven ‘Geest’ met een hoofdletter, omdat het de Geest van Yahweh is.

Zie Deut. 2:7 en 8:4 over de veertig jaar, waarin hun kleren niet oud werden en hun voeten niet opzwollen.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Zie Basan: Basan ligt ten oosten van het meer van Galilea en de Jordaan, in het zuidwesten van het huidige Syrië en het noorden van Jordanië.

לַפֵּאָה (lape’ah), ‘naar elke hoek’: letterlijk ‘naar de hoek’.

Het kan betekenen: elk volk kreeg zijn deel, ‘hoek na hoek’.

De betekenis is niet helemaal zeker.

וַתַּכְנַע (vatakhna), ‘en U onderwierp’: het werkwoord ‘onderwerpen’.

De Kanaänieten zijn hier de bewoners van het land in het algemeen.

בֹּרוֹת חֲצוּבִים (borot chatsuvim), ‘uitgehouwen putten’: putten of waterreservoirs in de rots.

Zie ook Deut. 6:10–11, waar Yahweh zelf de steden, huizen en putten geeft.

וַיַּשְׁלִכוּ אֶת תּוֹרָתְךָ אַחֲרֵי גַוָּם (vayashlikhu et toratkha acharei gavvam), ‘zij wierpen Uw wet achter hun rug’: zij namen haar niet meer serieus.

Zie ook 1 Kon. 14:9 en Ezech. 23:35.

מוֹשִׁיעִים (moshi’im), ‘redders’: zoals de richters.

Zie Richt. 2:16 en 3:9, 15.

Het werkwoord is ‘redden’ (hoshia).

Dit is het patroon van het boek Richteren: rust, kwaad doen, onderdrukking, roepen, redding.

Zie Richt. 2:18–19.

אֲשֶׁר יַעֲשֶׂה אָדָם וְחָיָה בָהֶם (asher ya’aseh adam vechayah vahem), ‘waardoor een mens leeft als hij ze doet’: zie Lev. 18:5.

Zie ook Ezech. 20:11.

וַתִּמְשֹׁךְ (vattimshokh), ‘en U rekte uit’: U bleef lang geduld hebben, letterlijk ‘trok het uit’.

כָּלָה (kalah), ‘einde’: een volledige vernietiging.

Zie ook Jer. 4:27 en 30:11.

Zie Assur (Assyrië): Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

הַתְּלָאָה (hatte’alah), ‘de moeite’: wat een volk aan tegenslag en nood doorstaat.

Dezelfde woorden staan in Num. 20:14; zie ook Exod. 18:8.

Wij houden ‘moeite’ aan.

צַדִּיק (tsaddiq), ‘rechtvaardig’.

הִרְשָׁעְנוּ (hirsha’nu), ‘wij hebben goddeloos gehandeld’: het is het tegenovergestelde van ‘rechtvaardig’.

Zie ook Dan. 9:5 en Ps. 106:6.

עֲבָדִים (avadim), ‘slaven’: het woord is hetzelfde als ‘knechten’ (zoals in 1:6).

Wij vertalen hier ‘slaven’, omdat het om onderworpenheid aan vreemde koningen gaat (vers 37).

גְּוִיֹּתֵינוּ (geviyyotenu), ‘ons lichaam’: het woord kan ook ‘lijf’ of ‘persoon’ betekenen.

Het Hebreeuws zegt dat de koningen over ons lichaam en ons vee heersen ‘naar hun wil’ (kirtsonam).