Jeremia 7

Met dit vers begint een nieuw woord van Yahweh.

De toespraak in de poort (verzen 2–15) is de bekende tempeltoespraak; vergelijk Jer. 26:1–6.

בְּשַׁעַר בֵּית יְהוָה (besha’ar beit Yahweh), ‘in de poort van het huis van Yahweh’: de ingang van het heiligdom, waar het volk binnenging en waar een toespraak door veel mensen gehoord kon worden.

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): zie Jer. 2:19.

דִּבְרֵי הַשֶּׁקֶר (divrei hasheqer), ‘woorden van leugen’: de slagzin ‘De tempel van Yahweh …’ stelt het volk gerust: zolang het heiligdom er staat, zijn zij veilig.

De drievoudige herhaling zorgt voor nadruk, zoals ‘heilig, heilig, heilig’ in Jes. 6:3.

הֵיטֵיב תֵּיטִיבוּ (heitev teitivu), ‘werkelijk goed maken’: het Hebreeuws zet hetzelfde werkwoord twee keer, voor nadruk.

Zo ook עָשׂוֹ תַעֲשׂוּ (aso ta’asu), ‘echt doen’.

De vreemdeling, de wees en de weduwe zijn de mensen zonder beschermer (Exod. 22:21–23).

לְמִן עוֹלָם וְעַד עוֹלָם (lemin olam ve’ad olam), ‘van eeuwigheid tot eeuwigheid’: letterlijk ‘van olam tot olam’.

Het land is hun voor altijd beloofd, mits zij Yahweh gehoorzamen.

לְבִלְתִּי הוֹעִיל (levilti hoil), ‘die niet baten’: het werkwoord יָעַל (ya’al) betekent ‘nut hebben’.

De woorden van vers 4 zijn dus waardeloos.

De werkwoorden volgen de geboden: stelen, moorden, echtbreken, vals getuigen en andere goden (Exod. 20:3, 20:13–16).

Het Hebreeuws heeft hier een reeks onbepaalde werkwoorden met een vraagwoord: ‘Stelen, moorden …?’

Wij vertalen het als een verwijt.

נִקְרָא שְׁמִי עָלָיו (niqra shemi alav), ‘waarover Mijn naam is uitgeroepen’: het huis draagt Yahweh’s naam en is dus van Hem.

Zo ook in vers 11, 14 en 30.

הַמְעָרַת פָּרִצִים (me’arat paritsim), ‘rovershol’: een schuilplaats van roofbenden, waar zij zich verbergen na hun misdaden.

Zie ook Matt. 21:13.

Zie Silo: Silo lag in het bergland van Efraïm, ongeveer 30 km ten noorden van Jeruzalem.

שִׁלוֹ (Silo): de plaats waar de tabernakel en de ark stonden in de tijd van Eli (1 Sam. 1–4).

Daar werd Israël verslagen en werd de ark genomen (1 Sam. 4:10–11); zie ook Ps. 78:60.

Wat er verder met Silo gebeurde, wordt in Samuël niet beschreven.

Hier is Silo een waarschuwend voorbeeld: Yahweh liet ook Zijn eigen woonplaats vallen.

הַשְׁכֵּם וְדַבֵּר (hashkem vedaber), ‘telkens weer sprekend’: letterlijk ‘vroeg opstaand en sprekend’; Yahweh spreekt met grote ijver.

Zo ook in vers 25 en Jer. 11:7.

Het huis (de tempel) en de plaats (Jeruzalem en het land) krijgen dezelfde behandeling als Silo.

Wat hen veilig leek te maken, redt hen niet.

In het Hebreeuws is dit één zin; wij splitsen hem en herhalen daarbij het werkwoord niet: ‘zo ook met de plaats’.

זֶרַע אֶפְרָיִם (zera Efrayim), ‘het zaad van Efraïm’: het noordelijke rijk Israël, dat door Assyrië werd weggevoerd (2 Kon. 17:6).

Het wordt hier ‘jullie broers’ genoemd.

Dit vers is bijna gelijk aan Jer. 11:14.

Yahweh verbiedt Jeremia te bidden voor het volk.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

כַּוָּנִים (kavvanim), ‘koeken’: een zeldzaam woord, ook in Jer. 44:19.

Het gaat waarschijnlijk om offerbrood, mogelijk in een bijzondere vorm.

De betekenis is niet zeker.

Yahweh stelt een vraag waarop het antwoord ‘nee’ is: zij schaden vooral zichzelf.

Hiermee eindigt de eerste toespraak (verzen 2–19).

אֲדֹנָי יְהוִה (Adonai Yahweh), ‘Heer Yahweh’: zie Jer. 1:6.

עֹלוֹתֵיכֶם סְפוּ עַל זִבְחֵיכֶם (oloteikhem sefu al zivcheikhem), ‘voeg jullie brandoffers toe aan jullie slachtoffers’: een spottende opdracht.

Een brandoffer werd helemaal verbrand (Lev. 1), van een slachtoffer at men zelf (Lev. 7).

Yahweh zegt: eet het maar allemaal zelf, Hij wil ze niet.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Yahweh zegt niet dat de offerwetten (Lev. 1–7) niet bestonden.

Het Hebreeuws zegt ‘over zaken van brandoffer en slachtoffer’.

Hij wil in de eerste plaats gehoorzaamheid (vers 23); vergelijk Hos. 6:6 en 1 Sam. 15:22.

Dit is de verbondsformule: ‘Ik zal jullie Elohim zijn en jullie zullen Mijn volk zijn’ (Lev. 26:12; zie ook Jer. 11:4).

Gehoorzaamheid komt eerst.

בְּמֹעֵצוֹת (bemo’etsot), ‘in raadgevingen’: het eigen overleg van het hart, in plaats van de raad van Yahweh.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

עֲבָדַי הַנְּבִיאִים (avadai hannevi’im), ‘Mijn knechten, de profeten’: zo noemt Yahweh de profeten ook in 2 Kon. 17:13 en 17:23, waar hetzelfde Hebreeuws met ‘dienaren’ is vertaald.

וַיַּקְשׁוּ אֶת עָרְפָּם (vayaqshu et orpam), ‘zij verhardden hun nek’: een ‘stijve nek’ is het beeld van koppigheid (Exod. 32:9; Deut. 10:16).

מוּסָר (musar), ‘tucht’: onderwijs en correctie.

גָּזִּי (gozzi), ‘knip af’: de vorm is vrouwelijk enkelvoud; Jeruzalem wordt aangesproken (zoals Jer. 4:30).

שִׁקּוּצֵיהֶם (shiqqutseihem), ‘hun gruwelbeelden’: שִׁקּוּץ (shiqquts) is iets wat Yahweh afschuwelijk vindt, vaak een afgod.

Ze staan in de tempel zelf; vergelijk 2 Kon. 21:4–7.

Zie Tofet (ligging onzeker): Tofet was een offerplaats in het dal van Ben-Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Dal van Hinnom: Het dal van Hinnom ligt ten zuiden en westen van Jeruzalem.

Het vormde de grens tussen Juda en Benjamin.

תֹּפֶת (Tofet): een offerplaats in het dal van Ben-Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem; zie 2 Kon. 23:10 en Jes. 30:33.

De betekenis van de naam is onzeker.

Zie Tofet (ligging onzeker): Tofet was een offerplaats in het dal van Ben-Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Dal van Hinnom: Het dal van Hinnom ligt ten zuiden en westen van Jeruzalem.

Het vormde de grens tussen Juda en Benjamin.

De naam van de plaats verandert: ‘de Tofet’ en ‘het dal van Ben-Hinnom’ worden ‘het Dal van de Slachting’ (גֵּיא הַהֲרֵגָה, gei haharegah).

Het dal wordt een massagraf.

Men moet in Tofet begraven omdat elders geen plaats is.

Een lijk zonder graf dat door vogels en dieren wordt opgegeten, is de ergste vloek van het verbond; zie Deut. 28:26.

מַחֲרִיד (macharid), ‘wie wegjaagt’: niemand zal ze weg kunnen schrikken.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Bijna dezelfde woorden staan in Jer. 16:9 en 25:10.

Het Hebreeuws heeft hier één lange zin; wij beginnen ‘Want het land zal een ruïne worden’ als nieuwe zin.

Vreugde en bruiloft verdwijnen uit de steden; het land wordt een ruïne (לְחָרְבָּה, lecharbah).