Handelingen 17

Zie Amfipolis (ligging ongeveer): Amfipolis lag aan de rivier de Strymon in Macedonië, aan de Via Egnatia tussen Filippi en Tessalonica.

Zie Apollonia (ligging onzeker): Apollonia lag in Macedonië, aan de weg tussen Amfipolis en Tessalonica.

De precieze ligging is onzeker; dit punt is bij benadering.

Zie Tessalonica (nu Thessaloniki): Tessalonica was de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonië, aan de Thermaïsche Golf in het noorden van Griekenland.

De stad heet nu Thessaloniki.

Zij lag aan de grote weg van oost naar west, de Via Egnatia.

Het Grieks heeft hier geen onderwerp, alleen een werkwoord in het meervoud (‘zij reisden door’).

Uit vers 4 blijkt dat het om Paulus en Silas gaat.

διανοίγων (dianoigon), ‘openen’: zoals in Luc. 24:32.

Het Grieks noemt niet wat er geopend wordt; het gaat om de Schriften uit vers 2. παρατίθεμαι (paratithemai), ‘aantonen’: letterlijk ‘voorleggen’. χριστός (christos), ‘gezalfde’, is het Griekse woord voor het Hebreeuwse מָשִׁיחַ (mashiach), ‘Messias’; wij vertalen het overal met ‘Messias’.

Het Grieks heeft voor de woorden over Yeshua alleen ὅτι (‘dat’); wij zetten ze tussen aanhalingstekens en schrijven ‘Hij zei’.

σεβόμενοι (sebomenoi), ‘godvrezenden’: niet-Joden die Elohim van Israël vereerden en de synagoge bezochten, zonder helemaal tot het volk Israël toe te treden.

Wij vertalen σεβόμενοι en φοβούμενοι τὸν θεόν (‘die Elohim vrezen’) overal met ‘godvrezenden’. προσκληρόω (proskleroo), ‘zich aansluiten’: letterlijk ‘toegewezen worden’. πρῶτοι (protoi), ‘voornaamsten’: de vrouwen uit de eerste kringen van de stad.

ἀγοραῖος (agoraios), ‘iemand van de markt’. δῆμος (demos), ‘volksvergadering’: de vergadering van de burgers van de stad.

Wij schrijven overal ‘volksvergadering’ (ook 19:30 en 19:33), tegenover ὄχλος (ochlos), ‘menigte’.

πολιτάρχης (politarches), ‘stadsoverste’: de titel van de bestuurders van Tessalonica.

Wij onderscheiden hem van στρατηγός (strategos), ‘stadsbestuurder’, zoals in Filippi (Hand. 16:20). ἀδελφοί (adelfoi), ‘broers’: zo noemen de gelovigen elkaar. οἰκουμένη (oikoumene), ‘bewoonde wereld’: zie Luc. 2:1. ἀναστατόω (anastatoo), ‘op zijn kop zetten’: letterlijk ‘doen opstaan’, in beroering brengen.

δόγμα (dogma), ‘bevel’: zie Luc. 2:1. Καῖσαρ (Kaisar), ‘keizer’: zie Matt. 22:17.

Dat Yeshua ‘koning’ wordt genoemd, doet denken aan de aanklacht tegen Hem zelf.

τὸ ἱκανόν (to hikanon), letterlijk ‘het voldoende’: een borgsom of zekerheid dat Jason geen onrust zou laten ontstaan.

Wat de zekerheid precies was, zegt de tekst niet.

Zie Beroea (nu Veria): Beroea lag in het zuidwesten van Macedonië, ten westen van Tessalonica.

De stad heet nu Veria.

Zie Tessalonica (nu Thessaloniki): Tessalonica was de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonië, aan de Thermaïsche Golf in het noorden van Griekenland.

De stad heet nu Thessaloniki.

Zij lag aan de grote weg van oost naar west, de Via Egnatia.

εὐγενής (eugenes), ‘edel’: letterlijk ‘van goede afkomst’; hier gaat het om hun houding. ἀνακρίνω (anakrino), ‘onderzoeken’: nauwkeurig nagaan, zoals een rechter doet.

Zie Tessalonica (nu Thessaloniki): Tessalonica was de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonië, aan de Thermaïsche Golf in het noorden van Griekenland.

De stad heet nu Thessaloniki.

Zij lag aan de grote weg van oost naar west, de Via Egnatia.

Zie Beroea (nu Veria): Beroea lag in het zuidwesten van Macedonië, ten westen van Tessalonica.

De stad heet nu Veria.

Zie Athene: Athene was de grote cultuurstad van Griekenland, in de Romeinse provincie Achaje.

Zie Athene: Athene was de grote cultuurstad van Griekenland, in de Romeinse provincie Achaje.

παροξύνω (paroxyno), ‘verontwaardigd worden’: letterlijk ‘geprikkeld worden’. κατείδωλος (kateidolos), ‘vol afgodsbeelden’: een zeldzaam woord.

Ἐπικούρειοι (Epikoureioi), ‘Epicurische’, en Στοϊκοί (Stoikoi), ‘Stoïsche’: twee scholen van Griekse filosofen. σπερμολόγος (spermologos), ‘praatjesmaker’: letterlijk ‘zaadpikker’, een vogel die zaadjes oppikt; hier iemand die losse stukjes kennis oppikt en doorvertelt. δαιμόνιον (daimonion), ‘god’: in de evangeliën vertalen wij het met ‘demon’, maar de Atheners gebruiken het voor goddelijke wezens.

De opstanding (ἀνάστασις, anastasis) wordt hier genoemd naast Yeshua.

Zie Areopaag (Athene; ligging ongeveer): De Areopaag is de rotsheuvel van Ares, ten westen van de Akropolis in Athene.

De naam wordt ook gebruikt voor de raad die er bijeenkwam.

Ἄρειος Πάγος (Areios Pagos), ‘Areopaag’: letterlijk ‘heuvel van Ares’.

Het was een heuvel in Athene en ook de naam van de raad die daar bijeenkwam.

Het Grieks laat open of Paulus naar de heuvel of naar de raad wordt gebracht. διδαχή (didache), ‘leer’.

Zie Areopaag (Athene; ligging ongeveer): De Areopaag is de rotsheuvel van Ares, ten westen van de Akropolis in Athene.

De naam wordt ook gebruikt voor de raad die er bijeenkwam.

Zie Athene: Athene was de grote cultuurstad van Griekenland, in de Romeinse provincie Achaje.

δεισιδαιμονέστερος (deisidaimonesteros), ‘zeer godsdienstig’: letterlijk ‘bevreesd voor goddelijke machten’.

Het woord kan lof of verwijt zijn; de tekst zegt niet welke van de twee Paulus bedoelt.

σεβάσματα (sebasmata), ‘voorwerpen van verering’: de beelden en altaren die zij vereerden.

Het opschrift heeft θεῷ (theo), ‘god’, zonder lidwoord; wij schrijven kleine letter, omdat de Atheners geen bepaalde god bedoelen. καταγγέλλω (katangello), ‘verkondigen’: hier en in 17:3 en 17:13; ook κηρύσσω (kerysso) vertalen wij met ‘verkondigen’.

κύριος (kyrios), ‘Heer’: hier als titel van Elohim, zoals in Matt. 11:25 en Luc. 10:21. ναός (naos), ‘heiligdom’: zie het gebed van Salomo in 1 Kon. 8:27 en Jes. 66:1–2 (‘Welk huis zouden jullie voor Mij bouwen?’).

θεραπεύω (therapeuo), ‘dienen’: ook ‘verzorgen’.

Vergelijk Ps. 50:8–12 (Elohim heeft de offers niet nodig) en Jes. 42:5 (Hij geeft adem aan het volk op de aarde).

Het Grieks heeft alleen ‘uit één’ (ἐξ ἑνός); wij vullen ‘mens’ aan.

Vergelijk Gen. 1:27–28. ὁροθεσία (horothesia), ‘grens’: de grens van een woongebied; vergelijk Deut. 32:8 (‘Hij stelde de grenzen van de volken vast’). καιροί (kairoi), ‘tijden’: de tekst zegt niet of seizoenen of tijdperken van volken bedoeld zijn.

In sommige latere handschriften staat ‘uit één bloed’ in plaats van ‘uit één’.

Wij volgen de SBLGNT.

ψηλαφάω (psilafao), ‘tasten’: zoeken met de handen, zoals een blinde; vergelijk Deut. 28:29 (‘zoals een blinde rondtast in het donker’).

‘Want wij zijn ook van Zijn geslacht’ komt uit het werk van Griekse dichters; Paulus zegt ‘enkele van jullie dichters’ en past de regel toe op Elohim.

Welke dichters hij bedoelt, zegt de tekst niet. γένος (genos), ‘geslacht’: ook ‘afstamming’.

χάραγμα (charagma), ‘gevormd’: iets dat gegraveerd of gemaakt is, zoals een beeld. θεῖον (theion), ‘het goddelijke’: de goddelijke natuur.

ὑπεροράω (hyperorao), ‘over het hoofd zien’: letterlijk ‘over iets heen kijken’. μετανοέω (metanoeo), ‘zich bekeren’: zie Matt. 3:2.

ἀνήρ (aner), ‘man’: het Grieks noemt zijn naam niet; gezien het slot van het vers bedoelt Paulus Yeshua. πίστις (pistis), ‘zekerheid’: hier niet ‘geloof’, maar het bewijs of de waarborg die Elohim geeft.

Vergelijk Ps. 9:9; 96:13; 98:9 (Elohim oordeelt de wereld in gerechtigheid).

Zie Areopaag (Athene; ligging ongeveer): De Areopaag is de rotsheuvel van Ares, ten westen van de Akropolis in Athene.

De naam wordt ook gebruikt voor de raad die er bijeenkwam.

Ἀρεοπαγίτης (Areopagites), ‘lid van de Areopaag’: iemand van de raad van Athene (zie vers 19).