Deuteronomium 15
Kwijtschelding in het zevende jaar, vrijlating van slaven, eerstgeborenen
Eigen Nederlandse vertaling uit de grondtekst. Rode tekst = woorden van Yahweh, Elohim of Yeshua zelf. Cursieve tekst = woorden van Melchisedek en de engel van Yahweh (hun identiteit wordt verschillend uitgelegd; zie de voetnoot). Kleine cursieve tekst = woorden van Satan, demonen of de draak. Gele markering in de brontekst = woord uit een andere bron dan de hoofdbron (zie Bron).
De kwijtschelding in het zevende jaar
1Aan het einde van zeven jaar moet je een kwijtschelding houden.
מִקֵּ֥ץ
(miqets)
aan het einde van
שֶֽׁבַע
(sheva)
zeven
שָׁנִ֖ים
(shanim)
jaren
תַּעֲשֶׂ֥ה
(taase)
je zult doen
שְׁמִטָּֽה
(shemita)
kwijtschelding
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
שְׁמִטָּה (shemittah), ‘kwijtschelding’: letterlijk ‘loslaten’.
Het zevende jaar laat schulden los, zoals het zevende jaar het land laat rusten (Exod. 23:10–11; Lev. 25:2–7).
2Dit is de regel van de kwijtschelding: iedere schuldeiser moet de lening kwijtschelden die hij zijn naaste heeft gegeven. Hij mag het niet opeisen van zijn naaste en van zijn broer, want er is een kwijtschelding voor Yahweh uitgeroepen.
וְזֶה֮
(veze)
en dit is
דְּבַ֣ר
(devar)
het woord van
הַשְּׁמִטָּה֒
(hashemita)
de kwijtschelding
שָׁמ֗וֹט
(shamot)
kwijtschelden
כָּל
(kal)
elke
בַּ֨עַל֙
(baal)
meester van
מַשֵּׁ֣ה
(mashe)
lening van
יָד֔וֹ
(yado)
zijn hand
אֲשֶׁ֥ר
(asher)
die
יַשֶּׁ֖ה
(yashe)
hij heeft geleend
בְּרֵעֵ֑הוּ
(bereehu)
aan zijn naaste
לֹֽא
(lo)
niet
יִגֹּ֤שׂ
(yigos)
hij zal opeisen
אֶת
(et)
(obj.)
רֵעֵ֨הוּ֙
(reehu)
zijn naaste
וְאֶת
(veet)
en (obj.)
אָחִ֔יו
(achiv)
zijn broer
כִּֽי
(ki)
want
קָרָ֥א
(qara)
is uitgeroepen
שְׁמִטָּ֖ה
(shemita)
kwijtschelding
לַֽיהוָֽה
(laYahweh)
voor Yahweh
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
בַּעַל מַשֵּׁה יָדוֹ (ba’al masheh yado), letterlijk ‘meester van de lening van zijn hand’: de schuldeiser.
Het verbod betreft het opeisen van de schuld in dit jaar; wij vertalen ‘kwijtschelden’.
3Van de buitenlander mag je het opeisen, maar wat je van je broer te vorderen hebt, moet je kwijtschelden.
אֶת
(et)
(obj.)
הַנָּכְרִ֖י
(hanakheri)
de buitenlander
תִּגֹּ֑שׂ
(tigos)
je mag opeisen
וַאֲשֶׁ֨ר
(vaasher)
en wat
יִהְיֶ֥ה
(yihye)
zal zijn
לְךָ֛
(lekha)
voor jou
אֶת
(et)
bij
אָחִ֖יךָ
(achikha)
je broer
תַּשְׁמֵ֥ט
(tashmet)
zal kwijtschelden
יָדֶֽךָ
(yadekha)
je hand
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
נָכְרִי (nokhri), ‘buitenlander’: iemand die niet bij het volk hoort, zoals in Deut. 14:21.
Voor hem geldt de kwijtschelding niet.
4Er zal echter geen arme onder jou zijn. Want Yahweh zal je zeker zegenen in het land dat Yahweh, je Elohim, je als erfdeel geeft om het in bezit te nemen.
אֶ֕פֶס
(efes)
tenzij
כִּ֛י
(ki)
dat
לֹ֥א
(lo)
niet
יִֽהְיֶה
(yihye)
zal zijn
בְּךָ֖
(bekha)
onder jou
אֶבְי֑וֹן
(evyon)
arme
כִּֽי
(ki)
want
בָרֵ֤ךְ
(barekh)
zegenend
יְבָֽרֶכְךָ֙
(yevarekhkha)
Hij zal je zegenen
יְהוָ֔ה
(Yahweh)
Yahweh
בָּאָ֕רֶץ
(baarets)
in het land
אֲשֶׁר֙
(asher)
dat
יְהוָ֣ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֔יךָ
(eloheikha)
je Elohim
נֹֽתֵן
(noten)
geeft
לְךָ֥
(lekha)
aan jou
נַחֲלָ֖ה
(nachala)
als erfdeel
לְרִשְׁתָּֽהּ
(lerishtah)
om het in bezit te nemen
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
אֶפֶס כִּי (efes ki) kan ‘echter’ betekenen.
Wij lezen het zo: er hoort geen arme te zijn, want Yahweh zegent.
Dat het in vers 11 toch zo is dat er altijd armen zijn, hoort bij de menselijke ongehoorzaamheid van vers 5.
5Dit geldt alleen als je goed luistert naar de stem van Yahweh, je Elohim. Je moet heel dit gebod houden en doen dat ik je vandaag gebied.
רַ֚ק
(raq)
alleen
אִם
(im)
als
שָׁמ֣וֹעַ
(shamoa)
luisterend
תִּשְׁמַ֔ע
(tishma)
je luistert
בְּק֖וֹל
(beqol)
naar de stem van
יְהוָ֣ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֑יךָ
(eloheikha)
je Elohim
לִשְׁמֹ֤ר
(lishmor)
om te houden
לַעֲשׂוֹת֙
(laasot)
om te doen
אֶת
(et)
(obj.)
כָּל
(kal)
heel
הַמִּצְוָ֣ה
(hamitsva)
het gebod
הַזֹּ֔את
(hazot)
dit
אֲשֶׁ֛ר
(asher)
dat
אָנֹכִ֥י
(anokhi)
ik
מְצַוְּךָ֖
(metsavekha)
gebied jou
הַיּֽוֹם
(hayom)
vandaag
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Lezing
Het eerste woord is רַק (raq), ‘alleen’.
Wij voegen ‘Dit geldt’ toe om de zin aan te laten sluiten op vers 4.
6Want Yahweh, je Elohim, heeft je gezegend, zoals Hij tot je gesproken heeft. Je zult aan veel volken lenen, maar zelf niet lenen. Je zult over veel volken heersen, maar over jou zullen zij niet heersen.
כִּֽי
(ki)
want
יְהוָ֤ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֨יךָ֙
(eloheikha)
je Elohim
בֵּֽרַכְךָ֔
(berakhkha)
heeft je gezegend
כַּאֲשֶׁ֖ר
(kaasher)
zoals
דִּבֶּר
(diber)
Hij sprak
לָ֑ךְ
(lakh)
tot jou
וְהַֽעֲבַטְתָּ֞
(vehaavatta)
en je zult lenen geven
גּוֹיִ֣ם
(goyim)
volken
רַבִּ֗ים
(rabim)
vele
וְאַתָּה֙
(veata)
en jij
לֹ֣א
(lo)
niet
תַעֲבֹ֔ט
(taavot)
zul lenen
וּמָֽשַׁלְתָּ֙
(umashalta)
en je zult heersen
בְּגוֹיִ֣ם
(begoyim)
over volken
רַבִּ֔ים
(rabim)
vele
וּבְךָ֖
(uvekha)
en over jou
לֹ֥א
(lo)
niet
יִמְשֹֽׁלוּ
(yimsholu)
zullen zij heersen
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Geef de arme met open hand
7Wanneer er onder jou een arme is, een van je broers, binnen een van je poorten, in het land dat Yahweh, je Elohim, je geeft. Dan mag je je hart niet hard maken. Je mag je hand niet sluiten voor je broer, de arme.
כִּֽי
(ki)
wanneer
יִהְיֶה֩
(yihye)
zal zijn
בְךָ֨
(bekha)
onder jou
אֶבְי֜וֹן
(evyon)
arme
מֵאַחַ֤ד
(meachad)
van een
אַחֶ֨יךָ֙
(acheikha)
van je broers
בְּאַחַ֣ד
(beachad)
binnen een van
שְׁעָרֶ֔יךָ
(sheareikha)
je poorten
בְּאַ֨רְצְךָ֔
(beartsekha)
in je land
אֲשֶׁר
(asher)
dat
יְהוָ֥ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֖יךָ
(eloheikha)
je Elohim
נֹתֵ֣ן
(noten)
geeft
לָ֑ךְ
(lakh)
aan jou
לֹ֧א
(lo)
niet
תְאַמֵּ֣ץ
(teamets)
je zult hard maken
אֶת
(et)
(obj.)
לְבָבְךָ֗
(levavekha)
je hart
וְלֹ֤א
(velo)
en niet
תִקְפֹּץ֙
(tiqpots)
je zult sluiten
אֶת
(et)
(obj.)
יָ֣דְךָ֔
(yadekha)
je hand
מֵאָחִ֖יךָ
(meachikha)
voor je broer
הָאֶבְיֽוֹן
(haevyon)
de arme
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
אֶבְיוֹן (evyon), ‘arme’: wie echt gebrek heeft.
Wij gebruiken ‘arme’ voor evyon; עָנִי (ani) in vers 11 vertalen wij met ‘behoeftige’, zodat de twee woorden te onderscheiden blijven.
In Exod. 22:24 staat ani en in Exod. 23:6 evyon, beide vertaald met ‘arme’.
8Maar je moet je hand zeker voor hem openen en hem zeker lenen, genoeg voor het gebrek dat hij heeft.
כִּֽי
(ki)
maar
פָתֹ֧חַ
(patoach)
openen
תִּפְתַּ֛ח
(tiftach)
je zult openen
אֶת
(et)
(obj.)
יָדְךָ֖
(yadekha)
je hand
ל֑וֹ
(lo)
voor hem
וְהַעֲבֵט֙
(vehaavet)
en lenen
תַּעֲבִיטֶ֔נּוּ
(taavitenu)
je zult hem lenen
דֵּ֚י
(dei)
genoeg
מַחְסֹר֔וֹ
(machsoro)
voor zijn gebrek
אֲשֶׁ֥ר
(asher)
dat
יֶחְסַ֖ר
(yechsar)
hij mist
לֽוֹ
(lo)
aan hem
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
9Pas op dat er in je hart geen gedachte van Belial opkomt: „Het zevende jaar, het jaar van de kwijtschelding, is nabij.” Pas op dat je oog niet kwaad kijkt naar je broer, de arme, en dat je hem niets geeft. Dan roept hij over jou tot Yahweh en wordt het zonde voor je.
הִשָּׁ֣מֶר
(hishamer)
neem je in acht
לְךָ֡
(lekha)
voor jou
פֶּן
(pen)
dat niet
יִהְיֶ֣ה
(yihye)
er zal zijn
דָבָר֩
(davar)
een woord
עִם
(im)
in
לְבָבְךָ֨
(levavekha)
je hart
בְלִיַּ֜עַל
(beliyaal)
Belial
לֵאמֹ֗ר
(lemor)
zeggende
קָֽרְבָ֣ה
(qareva)
is nabij
שְׁנַֽת
(shenat)
het jaar van
הַשֶּׁבַע֮
(hasheva)
de zeven
שְׁנַ֣ת
(shenat)
het jaar van
הַשְּׁמִטָּה֒
(hashemita)
de kwijtschelding
וְרָעָ֣ה
(veraa)
en kwaad is
עֵֽינְךָ֗
(einekha)
je oog
בְּאָחִ֨יךָ֙
(beachikha)
tegen je broer
הָֽאֶבְי֔וֹן
(haevyon)
de arme
וְלֹ֥א
(velo)
en niet
תִתֵּ֖ן
(titen)
je zult geven
ל֑וֹ
(lo)
aan hem
וְקָרָ֤א
(veqara)
en hij roept
עָלֶ֨יךָ֙
(aleikha)
over jou
אֶל
(el)
tot
יְהוָ֔ה
(Yahweh)
Yahweh
וְהָיָ֥ה
(vehaya)
en het zal zijn
בְךָ֖
(bekha)
bij jou
חֵֽטְא
(chete)
zonde
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
בְּלִיַּעַל (beliyya’al), ‘Belial’: letterlijk ‘waardeloosheid’, zoals in Deut. 13:14.
‘Een gedachte van Belial’ is een snode, nietswaardige gedachte.
10Je moet hem zeker geven, en je hart mag er niet kwaad over zijn als je hem geeft. Want vanwege dit woord zal Yahweh, je Elohim, je zegenen in al je werk en in alles wat je hand onderneemt.
נָת֤וֹן
(naton)
geven
תִּתֵּן֙
(titen)
je zult geven
ל֔וֹ
(lo)
aan hem
וְלֹא
(velo)
en niet
יֵרַ֥ע
(yera)
het zal kwaad zijn
לְבָבְךָ֖
(levavekha)
je hart
בְּתִתְּךָ֣
(betitekha)
als je geeft
ל֑וֹ
(lo)
aan hem
כִּ֞י
(ki)
want
בִּגְלַ֣ל
(biglal)
vanwege
הַדָּבָ֣ר
(hadavar)
het woord
הַזֶּ֗ה
(haze)
dit
יְבָרֶכְךָ֙
(yevarekhkha)
Hij zal je zegenen
יְהוָ֣ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֔יךָ
(eloheikha)
je Elohim
בְּכָֽל
(bekhal)
in al
מַעֲשֶׂ֔ךָ
(maasekha)
je werk
וּבְכֹ֖ל
(uvekhol)
en in alles
מִשְׁלַ֥ח
(mishlach)
het uitstrekken van
יָדֶֽךָ
(yadekha)
je hand
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
11Want de arme zal nooit verdwijnen uit het midden van het land. Daarom gebied ik je: Je moet je hand zeker openen voor je broer, voor je behoeftige en voor je arme in je land.
כִּ֛י
(ki)
want
לֹא
(lo)
niet
יֶחְדַּ֥ל
(yechdal)
zal ophouden
אֶבְי֖וֹן
(evyon)
arme
מִקֶּ֣רֶב
(miqerev)
uit het midden van
הָאָ֑רֶץ
(haarets)
het land
עַל
(al)
op
כֵּ֞ן
(ken)
zo
אָנֹכִ֤י
(anokhi)
ik
מְצַוְּךָ֙
(metsavekha)
gebied jou
לֵאמֹ֔ר
(lemor)
zeggende
פָּ֠תֹחַ
(patoach)
openen
תִּפְתַּ֨ח
(tiftach)
je zult openen
אֶת
(et)
(obj.)
יָדְךָ֜
(yadekha)
je hand
לְאָחִ֧יךָ
(leachikha)
voor je broer
לַעֲנִיֶּ֛ךָ
(laaniyekha)
voor je behoeftige
וּלְאֶבְיֹנְךָ֖
(uleevyonekha)
en voor je arme
בְּאַרְצֶֽךָ
(beartsekha)
in je land
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
De Hebreeuwse slaaf gaat in het zevende jaar vrij
12Wanneer je broer, een Hebreeër of een Hebreeuwse, aan jou verkocht wordt, dan moet hij je zes jaar dienen. In het zevende jaar moet je hem vrij van je laten gaan.
כִּֽי
(ki)
wanneer
יִמָּכֵ֨ר
(yimakher)
hij wordt verkocht
לְךָ֜
(lekha)
aan jou
אָחִ֣יךָ
(achikha)
je broer
הָֽעִבְרִ֗י
(haivri)
de Hebreeër
א֚וֹ
(o)
of
הָֽעִבְרִיָּ֔ה
(haivriya)
de Hebreeuwse
וַעֲבָֽדְךָ֖
(vaavadekha)
en hij zal je dienen
שֵׁ֣שׁ
(shesh)
zes
שָׁנִ֑ים
(shanim)
jaren
וּבַשָּׁנָה֙
(uvashana)
en in het jaar
הַשְּׁבִיעִ֔ת
(hasheviit)
het zevende
תְּשַׁלְּחֶ֥נּוּ
(teshalechenu)
je zult hem wegsturen
חָפְשִׁ֖י
(chafeshi)
vrij
מֵעִמָּֽךְ
(meimakh)
van bij jou
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
עִבְרִי (ivri), ‘Hebreeër’, zoals in Exod. 21:2; het is een volksgenoot die zich als slaaf heeft laten verkopen.
Wij houden ‘slaaf’ aan zoals in Exod. 21:2; in Lev. 25:39–42 staat een soortgelijke regel, waar wij ‘dienaar’ lezen.
Zie ook Exod. 21:2–6.
13En wanneer je hem vrij van je laat gaan, mag je hem niet met lege handen laten gaan.
וְכִֽי
(vekhi)
en wanneer
תְשַׁלְּחֶ֥נּוּ
(teshalechenu)
je hem wegstuurt
חָפְשִׁ֖י
(chafeshi)
vrij
מֵֽעִמָּ֑ךְ
(meimakh)
van bij jou
לֹ֥א
(lo)
niet
תְשַׁלְּחֶ֖נּוּ
(teshalechenu)
je zult hem wegsturen
רֵיקָֽם
(reiqam)
met lege handen
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
14Je moet hem rijkelijk meegeven van je kleinvee, van je dorsvloer en van je wijnpers. Geef hem van wat Yahweh, je Elohim, je gezegend heeft.
הַעֲנֵ֤יק
(haaneiq)
rijkelijk geven
תַּעֲנִיק֙
(taaniq)
je zult rijkelijk geven
ל֔וֹ
(lo)
aan hem
מִצֹּ֣אנְךָ֔
(mitsonkha)
van je kleinvee
וּמִֽגָּרְנְךָ֖
(umigarenekha)
en van je dorsvloer
וּמִיִּקְבֶ֑ךָ
(umiyiqvekha)
en van je wijnpers
אֲשֶׁ֧ר
(asher)
wat
בֵּרַכְךָ֛
(berakhkha)
heeft gezegend jou
יְהוָ֥ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֖יךָ
(eloheikha)
je Elohim
תִּתֶּן
(titen)
je zult geven
לֽוֹ
(lo)
aan hem
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
הֶעֱנִיק (he’eniq), ‘rijkelijk meegeven’: letterlijk ‘als een halsketting omhangen’.
Het gaat om een gift die ruim genoeg is om een nieuw begin te maken.
15Denk eraan dat je een slaaf was in het land Egypte en dat Yahweh, je Elohim, je heeft vrijgekocht. Daarom gebied ik je dit vandaag.
וְזָכַרְתָּ֗
(vezakharta)
en je zult gedenken
כִּ֣י
(ki)
dat
עֶ֤בֶד
(eved)
slaaf
הָיִ֨יתָ֙
(hayita)
je was
בְּאֶ֣רֶץ
(beerets)
in het land
מִצְרַ֔יִם
(mitsrayim)
Egypte
וַֽיִּפְדְּךָ֖
(vayifdekha)
en vrijkocht jou
יְהוָ֣ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֑יךָ
(eloheikha)
je Elohim
עַל
(al)
op
כֵּ֞ן
(ken)
zo
אָנֹכִ֧י
(anokhi)
ik
מְצַוְּךָ֛
(metsavekha)
gebied jou
אֶת
(et)
(obj.)
הַדָּבָ֥ר
(hadavar)
het woord
הַזֶּ֖ה
(haze)
dit
הַיּֽוֹם
(hayom)
vandaag
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Plaats
Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.
Uitleg
פָּדָה (padah), ‘vrijkopen’, zoals in Deut. 13:6.
16Maar als hij tegen je zegt: „Ik wil niet bij je weggaan,” omdat hij van jou en je huishouden houdt. Want het is goed voor hem bij jou,
וְהָיָה֙
(vehaya)
en het zal zijn
כִּֽי
(ki)
wanneer
יֹאמַ֣ר
(yomar)
hij zegt
אֵלֶ֔יךָ
(eleikha)
tegen jou
לֹ֥א
(lo)
niet
אֵצֵ֖א
(etse)
ik zal weggaan
מֵעִמָּ֑ךְ
(meimakh)
van bij jou
כִּ֤י
(ki)
want
אֲהֵֽבְךָ֙
(ahevekha)
hij heeft lief jou
וְאֶת
(veet)
en (obj.)
בֵּיתֶ֔ךָ
(beitekha)
je huishouden
כִּי
(ki)
want
ט֥וֹב
(tov)
goed is
ל֖וֹ
(lo)
voor hem
עִמָּֽךְ
(imakh)
bij jou
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
17dan moet je de els nemen en die door zijn oor in de deur steken, en hij zal je voor altijd slaaf zijn. Ook met je slavin moet je zo doen.
וְלָקַחְתָּ֣
(velaqachta)
en je zult nemen
אֶת
(et)
(obj.)
הַמַּרְצֵ֗עַ
(hamartsea)
de els
וְנָתַתָּ֤ה
(venatata)
en je zult steken
בְאָזְנוֹ֙
(beazeno)
in zijn oor
וּבַדֶּ֔לֶת
(uvadelet)
en in de deur
וְהָיָ֥ה
(vehaya)
en hij zal zijn
לְךָ֖
(lekha)
voor jou
עֶ֣בֶד
(eved)
slaaf van
עוֹלָ֑ם
(olam)
altijd
וְאַ֥ף
(veaf)
en ook
לַאֲמָתְךָ֖
(laamatekha)
voor je slavin
תַּעֲשֶׂה
(taase)
je zult doen
כֵּֽן
(ken)
zo
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
מַרְצֵעַ (martsea), ‘els’: een scherp gereedschap om te doorboren.
Het oor wordt door de deur vastgezet; zie Exod. 21:6.
18Het mag je niet zwaar vallen als je hem vrij van je laat gaan. Want hij heeft je zes jaar gediend voor het dubbele loon van een loonarbeider. Dan zal Yahweh, je Elohim, je zegenen in alles wat je doet.
לֹא
(lo)
niet
יִקְשֶׁ֣ה
(yiqshe)
het zal hard zijn
בְעֵינֶ֗ךָ
(beeinekha)
in je oog
בְּשַׁלֵּֽחֲךָ֙
(beshalechakha)
als je wegstuurt
אֹת֤וֹ
(oto)
hem
חָפְשִׁי֙
(chafeshi)
vrij
מֵֽעִמָּ֔ךְ
(meimakh)
van bij jou
כִּ֗י
(ki)
want
מִשְׁנֶה֙
(mishne)
dubbel
שְׂכַ֣ר
(sekhar)
het loon van
שָׂכִ֔יר
(sakhir)
een loonarbeider
עֲבָֽדְךָ֖
(avadekha)
heeft hij je gediend
שֵׁ֣שׁ
(shesh)
zes
שָׁנִ֑ים
(shanim)
jaren
וּבֵֽרַכְךָ֙
(uverakhkha)
en Hij zal je zegenen
יְהוָ֣ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֔יךָ
(eloheikha)
je Elohim
בְּכֹ֖ל
(bekhol)
in alles
אֲשֶׁ֥ר
(asher)
wat
תַּעֲשֶֽׂה
(taase)
je doet
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
מִשְׁנֶה שְׂכַר שָׂכִיר (mishneh sekhar sakhir), ‘het dubbele loon van een loonarbeider’: de zes jaar dienst waren evenveel waard als twaalf jaar loon, of: hij heeft meer voor je gedaan dan een loonarbeider.
Wij laten de zin zoals hij staat.
De eerstgeborenen van het vee
19Elk mannelijk eerstgeborene dat onder je runderen en je kleinvee geboren wordt, moet je aan Yahweh, je Elohim, heiligen. Je mag het eerstgeborene van je rund niet voor werk gebruiken en het eerstgeborene van je kleinvee niet scheren.
כָּֽל
(kal)
elk
הַבְּכ֡וֹר
(habekhor)
eerstgeborene
אֲשֶׁר֩
(asher)
dat
יִוָּלֵ֨ד
(yivaled)
geboren wordt
בִּבְקָרְךָ֤
(bivqarekha)
onder je runderen
וּבְצֹֽאנְךָ֙
(uvetsonkha)
en onder je kleinvee
הַזָּכָ֔ר
(hazakhar)
het mannelijke
תַּקְדִּ֖ישׁ
(taqdish)
je zult heiligen
לַיהוָ֣ה
(laYahweh)
voor Yahweh
אֱלֹהֶ֑יךָ
(eloheikha)
je Elohim
לֹ֤א
(lo)
niet
תַעֲבֹד֙
(taavod)
je zult laten werken
בִּבְכֹ֣ר
(bivkhor)
met de eerstgeborene van
שׁוֹרֶ֔ךָ
(shorekha)
je rund
וְלֹ֥א
(velo)
en niet
תָגֹ֖ז
(tagoz)
je zult scheren
בְּכ֥וֹר
(bekhor)
de eerstgeborene van
צֹאנֶֽךָ
(tsonekha)
je kleinvee
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
בְּכוֹר (bekhor), ‘eerstgeborene’.
Zie ook Exod. 13:2, 13:12 en Exod. 34:19–20.
20Voor het aangezicht van Yahweh, je Elohim, moet je het eten, jaar na jaar, op de plaats die Yahweh kiest, jij en je huishouden.
לִפְנֵי֩
(lifnei)
voor het aangezicht van
יְהוָ֨ה
(Yahweh)
Yahweh
אֱלֹהֶ֤יךָ
(eloheikha)
je Elohim
תֹאכֲלֶ֨נּוּ֙
(tokhalenu)
je zult het eten
שָׁנָ֣ה
(shana)
jaar
בְשָׁנָ֔ה
(beshana)
in het jaar
בַּמָּק֖וֹם
(bamaqom)
op de plaats
אֲשֶׁר
(asher)
die
יִבְחַ֣ר
(yivchar)
Hij zal kiezen
יְהוָ֑ה
(Yahweh)
Yahweh
אַתָּ֖ה
(ata)
jij
וּבֵיתֶֽךָ
(uveitekha)
en je huishouden
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
21Maar als het een gebrek heeft, kreupel of blind, of welk ernstig gebrek ook, mag je het niet slachten voor Yahweh, je Elohim.
וְכִֽי
(vekhi)
en wanneer
יִהְיֶ֨ה
(yihye)
zal zijn
ב֜וֹ
(bo)
aan hem
מ֗וּם
(mum)
gebrek
פִּסֵּ֨חַ֙
(piseach)
kreupel
א֣וֹ
(o)
of
עִוֵּ֔ר
(iver)
blind
כֹּ֖ל
(kol)
elk
מ֣וּם
(mum)
gebrek van
רָ֑ע
(ra)
kwaad
לֹ֣א
(lo)
niet
תִזְבָּחֶ֔נּוּ
(tizbachenu)
je zult het slachten
לַיהוָ֖ה
(laYahweh)
voor Yahweh
אֱלֹהֶֽיךָ
(eloheikha)
je Elohim
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
זָבַח (zavach), ‘slachten’: een dier slachten, ook als offer.
Een dier met een gebrek is niet geschikt voor Yahweh, zoals ook Lev. 22:20–21 zegt.
22Binnen je poorten mag je het eten, de onreine en de reine samen, zoals je een gazelle of een hert eet.
בִּשְׁעָרֶ֖יךָ
(bishareikha)
binnen je poorten
תֹּאכֲלֶ֑נּוּ
(tokhalenu)
je zult het eten
הַטָּמֵ֤א
(hatame)
de onreine
וְהַטָּהוֹר֙
(vehatahor)
en de reine
יַחְדָּ֔ו
(yachdav)
samen
כַּצְּבִ֖י
(katsevi)
als een gazelle
וְכָאַיָּֽל
(vekhaayal)
en als een hert
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
Een dier met een gebrek mag wel thuis gegeten worden, door reine en onreine mensen.
Het wordt behandeld als wild, zoals gazelle en hert (Deut. 12:15–16).
23Alleen zijn bloed mag je niet eten; op de aarde moet je het uitgieten als water.
רַ֥ק
(raq)
alleen
אֶת
(et)
(obj.)
דָּמ֖וֹ
(damo)
zijn bloed
לֹ֣א
(lo)
niet
תֹאכֵ֑ל
(tokhel)
je zult eten
עַל
(al)
op
הָאָ֥רֶץ
(haarets)
de aarde
תִּשְׁפְּכֶ֖נּוּ
(tishpekhenu)
je zult het uitgieten
כַּמָּֽיִם
(kamayim)
als water
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
Het bloed wordt niet gegeten; zie Lev. 17:10–14 en Gen. 9:4.