Jeremia 10

Dit vers is een oproep van de profeet; Yahweh wordt in de derde persoon genoemd.

Het staat daarom zwart.

וּמֵאֹתוֹת הַשָּׁמַיִם (me’otot hashamayim), ‘de tekenen van de hemel’: tekenen aan de sterrenhemel waaruit volken de toekomst probeerden te lezen.

Yahweh heeft de hemellichten aan de volken toegewezen (Deut. 4:19), maar zij zijn geen reden tot angst.

חֻקּוֹת הָעַמִּים (chuqqot ha’ammim), ‘de voorschriften van de volken’: de gebruiken van de volken, ook hun eredienst.

הֶבֶל (hevel), ‘een nietigheid’: letterlijk ‘damp, adem’, wat niets betekent.

יָפִיק (yafiq), ‘wankelt’: het werkwoord פּוּק (puk) komt zelden voor; het beeld is vastgespijkerd, zodat het niet omvalt.

Een god die vastgespijkerd moet worden, kan zichzelf niet houden.

כְּתֹמֶר מִקְשָׁה (ketomer miqshah), ‘een palmboom van gedreven werk’: het Hebreeuws is hier onzeker.

Het woord תֹּמֶר (tomer) is ‘palm’ of ‘palmpilaar’, מִקְשָׁה (miqshah) ‘gedreven werk’ (gehamerd metaal).

Een andere mogelijkheid is ‘een vogelverschrikker in een komkommerveld’.

Vanaf hier spreekt de profeet tot Yahweh: ‘U’ en ‘Uw’ met hoofdletter.

Vergelijk Exod. 15:11 en Ps. 86:8.

יָאָתָה (ya’ah), ‘het komt U toe’: het werkwoord אָתָה (atah) ‘komen’ is hier ‘passen, betamen’.

Alle eer komt Yahweh toe, de Koning van de volken.

וּבְאַחַת (uve’achat), ‘tegelijk’: het Hebreeuws bedoelt ‘allemaal in één keer, tot de laatste’.

Zie Tarsis (Tarsus?; ligging onzeker): De ligging van Tarsis is onzeker.

Vaak wordt gedacht aan Tartessos in het zuiden van Spanje, maar ook aan Tarsus in Cilicië.

Op deze kaart staat Tarsus; Spanje valt buiten het kaartbeeld.

מִתַּרְשִׁישׁ (mitarshish), ‘uit Tarsis’: een verre bestemming van schepen, in het westen (zie 1 Kon. 10:22).

Ligging onzeker.

וַיהוָה אֱלֹהִים אֱמֶת הוּא (vYahweh Elohim emet hu), ‘Maar Yahweh is een Elohim van waarheid’: het tegenovergestelde van de nietigheden.

אֱמֶת (emet) is ‘waarheid’; het staat tegenover het bedrog van de beelden (vers 14).

Vanaf hier tot en met dit vers is de brontekst Aramees (de taal van de volken, niet het Hebreeuws).

Het Hebreeuws hervat in vers 12.

Het woord voor ‘aarde’ staat in twee Aramese vormen: וְאַרְקָא (ve’arqa) en מֵאַרְעָא (me’ar’a).

דִּי (di), ‘die’, en אֱלָהַיָּא (elahayya), ‘de goden’ zijn Aramese woorden.

Hier hervat het Hebreeuws.

De verzen 12–16 komen bijna woordelijk terug in Jer. 51:15–19; waar het Hebreeuws gelijk is, zijn de Nederlandse woorden gelijk.

Dit vers is gelijk aan Ps. 135:7, behalve het begin, לְקוֹל תִּתּוֹ הֲמוֹן מַיִם בַּשָּׁמַיִם (leqol titto hamon mayim bashamayim), ‘Als Hij Zijn stem laat klinken, is er een gedruis van water in de hemel’: de donder.

נִבְעַר (niv’ar), ‘is dom geworden’: het werkwoord בָּעַר (ba’ar), ‘dom, onverstandig zijn’.

Het woord staat ook in vers 8 (יִבְעֲרוּ, yiv’aru) en in vers 21.

תַּעְתֻּעִים (ta’tu’im), ‘bespotting’: een zeldzaam woord, ook in Jer. 51:18.

De betekenis is niet zeker; ook ‘dwaling’ of ‘gedoe’.

Dit vers is gelijk aan Jer. 51:18.

חֵלֶק יַעֲקֹב (chelek Ya’aqov), ‘het deel van Jakob’: Yahweh is het erfdeel van Zijn volk, zoals Ps. 16:5.

Dat staat tegenover de beelden: hun ‘deel’ is niets.

כִּנְעָתֵךְ (kin’atekh), ‘je bundel’: een zeldzaam woord, ongeveer ‘wat je meedraagt’; hier de bagage van wie uit de stad moet.

קוֹלֵעַ (qole’a), ‘slinger weg’: het werkwoord קָלַע (qala) is ‘slingeren’, zoals met een slinger een steen.

De bewoners worden uit hun land geslingerd.

Vanaf hier spreekt Jeruzalem of het volk, vertegenwoordigd door de profeet.

Het beeld is een gewond lichaam (‘breuk’, ‘wond’, ‘ziekte’), zoals in Jer. 8:21–22.

De stad of het volk wordt voorgesteld als een nomadische tent.

De tentkoorden zijn losgerukt, de kinderen zijn weg, en niemand zet de tent weer op.

Zie ook Jes. 33:20 en 54:2.

הָרֹעִים (haro’im), ‘de herders’: de leiders van het volk.

Zie ook Jer. 2:8 en 23:1.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

מֵאֶרֶץ צָפוֹן (me’erets tsafon), ‘uit het land in het noorden’: de richting van het onheil, zoals Jer. 1:14 en 6:22.

Het gerommel is het geluid van het leger.

Vanaf hier is het een gebed van de profeet.

Het Hebreeuws is kort: ‘niet aan de mens zijn weg, niet aan een man gaande om zijn stap te richten’.

Wij begrijpen het zo: de mens heeft zijn weg niet in eigen hand.

Vergelijk Spr. 16:9 en 20:24.

יַסְּרֵנִי (yasreni), ‘tuchtig mij’: het werkwoord יָסַר (yasar) als in Jer. 6:8.

De profeet vraagt om rechtvaardige tuchtiging, niet om toorn.

Dit vers komt bijna woordelijk overeen met Ps. 79:6–7.

Verschillen: hier staat ‘families’ (מִשְׁפָּחוֹת, mishpachot) waar Ps. 79:6 ‘koninkrijken’ heeft, en de laatste woorden zijn hier uitgebreid met ‘hem vernietigd’ (וַיְכַלֻּהוּ, vayekhalluhu).