Deuteronomium 23

In de Engelse telling is dit vers 22:30.

גִּלָּה כְּנַף (gillah kenaf), ‘de rand van het kleed ontbloten’: letterlijk ‘de vleugel ontbloten’.

Het is een beeld voor het huwelijk met de vrouw van je vader.

Zie ook Deut. 27:20 en Lev. 18:8.

פְּצוּעַ דַּכָּא (petsua dakka), ‘gewond door verbrijzeling’, en כְּרוּת שָׁפְכָה (krut shofkhah), letterlijk ‘afgesneden van de uitstorting’: mannen wier geslachtsdeel verminkt is.

קְהַל יְהוָה (qehal Yahweh), ‘de vergadering van Yahweh’: de samenkomst van het volk voor Yahweh.

Zie ook Num. 16:3 en Lev. 4:13.

מַמְזֵר (mamzer), ‘kind van een verboden verbintenis’: de betekenis van het woord is niet helemaal zeker.

Het staat verder alleen in Zach. 9:6.

Het gaat vermoedelijk om een kind uit een verbintenis die de wet verbiedt, zoals in Lev. 18.

Ammon lag ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman (Jordanië).

Moab lag ten oosten van de Dode Zee (Jordanië).

Ammon en Moab stammen af van Lot (Gen. 19:36–38).

Zij horen niet bij de vergadering, maar worden niet vernietigd.

Petor, aan de Eufraat in Aram-Naharaim (noordwesten van Mesopotamië).

Aram-Naharaim betekent ‘Aram van de twee rivieren’; het ligt in het huidige Syrië en Irak.

De ligging van Petor is waarschijnlijk, niet zeker.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

‘Jullie’ en ‘je’ wisselen in dit vers, zoals in de Hebreeuwse tekst.

Het verhaal van Bileam staat in Num. 22–24; de Moabieten zochten hem op.

Zie Num. 23:11–12 en Neh. 13:2.

שְׁלֹמָם וְטֹבָתָם (shelomam vetovatam), ‘hun vrede en hun welzijn’: het gaat om het sluiten van verdragen en het zoeken van hun voordeel, niet om haat.

Zie ook Ezra 9:12.

Edom lag ten zuiden van de Dode Zee (zuiden van Jordanië).

Egypte ligt in het noordoosten van Afrika.

תִּתְעֵב (tit’ev), ‘als gruwel beschouwen’: van hetzelfde grondwoord als תּוֹעֵבָה (toevah), ‘gruwel’.

Edom stamt af van Ezau, de broer van Jakob.

Israël was vreemdeling in Egypte (Gen. 47:4).

Na drie geslachten mogen nakomelingen van Edomieten en Egyptenaren in de vergadering komen.

מַחֲנֶה (machaneh), ‘kamp’: het legerkamp van Israël, waar Yahweh midden in woont (vers 15).

מִקְרֵה לָיְלָה (miqre layla), ‘wat er ’s nachts gebeurd is’: een zaadlozing, zie Lev. 15:16.

יָד (yad), letterlijk ‘hand’: een plaats, een afgezonderde hoek buiten het kamp.

יָתֵד (yated), ‘schopje’: letterlijk ‘pin’.

אָזֵן (azen), ‘gereedschap’: het woord komt verder niet voor en de betekenis is onzeker.

Het kan ook ‘wapen’ of ‘gordel’ betekenen.

Yahweh loopt midden in het kamp (zie ook Lev. 26:12).

עֶרְוַת דָּבָר (ervat davar), letterlijk ‘naaktheid van iets’: iets onbehoorlijks.

Het woord ‘naaktheid’ is dezelfde als in Lev. 18.

עֶבֶד (eved), ‘slaaf’: zoals in Exod. 21:26.

Het gaat om een slaaf van een vreemde heer die naar Israël vlucht.

Hij wordt niet teruggestuurd.

תּוֹנֶנּוּ (tonennu), ‘slecht behandelen’: zoals in Exod. 22:20.

קְדֵשָׁה (qedeshah) en קָדֵשׁ (qadesh), ‘tempelhoer’ en ‘mannelijke tempelhoer’: van het woord ‘heilig’; mensen die aan een god gewijd zijn en zich in zijn dienst prostitueren.

אֶתְנַן (etnan), ‘loon’; מְחִיר כֶּלֶב (mechir kelev), ‘prijs van een hond’: waarschijnlijk wat een mannelijke prostituee verdiend heeft.

תּוֹעֵבָה (toevah), ‘gruwel’.

נֶשֶׁךְ (neshekh), ‘rente’: zoals in Exod. 22:24 en Lev. 25:36–37.

נָכְרִי (nokhri), ‘buitenlander’: iemand van een ander volk, zoals in Lev. 22:25.

Hij mag wel rente laten betalen; de verbonden broeder niet.

נֶדֶר (neder), ‘gelofte’: een belofte aan Yahweh.

Zie ook Num. 30:3 en Pred. 5:3–4.

נְדָבָה (nedavah), ‘vrijwillige gave’: een gave die men uit zichzelf brengt, zie Lev. 22:18.

Wie honger heeft, mag eten van de druiven.

Hij mag er niets van meenemen.

Aren plukken met de hand is toegestaan.

De sikkel zou de oogst van een ander afnemen.

Vergelijk Matt. 12:1.