Genesis 15

בַּמַּחֲזֶה (bamachazeh), ‘in een visioen’: een zien met de ogen van de geest.

Het woord komt in de Tora nog voor in Num. 24:4 en 24:16.

דְבַר יְהוָה (devar Yahweh), ‘het woord van Yahweh’, komt hier voor het eerst in de Schrift voor.

מָגֵן (magen) is ‘schild’: een beschermer.

Jubileeën 14:1 spreekt van een droom; Jasher 16:20 zegt dat Yahweh Abram opnieuw verscheen in Hebron.

Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië.

אֲדֹנָי יֱהוִה (Adonai Yahweh), ‘mijn Heer Yahweh’: Adonai is hier de aanspreekvorm tot Yahweh zelf.

De klinkers bij de Naam (יֱהוִה) zijn die van Elohim, zodat de lezer ‘Adonai Elohim’ zegt en niet twee keer Adonai.

עֲרִירִי (ariri), ‘kinderloos’ (ook Lev. 20:20–21).

וּבֶן מֶשֶׁק בֵּיתִי (ben meshek beti), ‘zoon van Mesjek, van mijn huis’: meshek komt alleen hier voor.

Het is hier waarschijnlijk een naam, zoals ook de Septuaginta (‘zoon van Masek’) leest.

Het woord kan ook ‘beheer’ betekenen: ‘het hoofd van mijn huishouden’.

Eliëzer was waarschijnlijk zijn dienaar of slaaf, die erft omdat Abram geen zoon heeft (15:3–4; vergelijk 24:2, ‘de oudste dienaar van zijn huis’).

Uit de Nuzi-tabletten (15e eeuw v.Chr.) is bekend dat een kinderloze man soms zo iemand als erfgenaam aanwees.

Er is een woordspel tussen מֶשֶׁק (meshek) en דַּמֶּשֶׂק (Dammesek, Damascus).

Jubileeën 14:2 heeft Abrams klacht in vrijwel dezelfde woorden, met Eliëzer van Damascus als zoon van Masek, Abrams dienares; Yahwehs antwoord staat in Jubileeën 14:3.

הֵן (hen), ‘zie’, vestigt de aandacht.

בֶן בֵּיתִי (ben beti), ‘een zoon van mijn huis’: iemand die in het huis geboren is, geen eigen kind (zie 14:14; vergelijk 17:12).

Jubileeën 14:3 geeft Yahwehs antwoord op Abrams klacht: ‘Deze zal je niet beërven’.

מִמֵּעֶיךָ (mimme’ekha), ‘uit je ingewanden’, is ‘uit je eigen lichaam’: een kind van Abram zelf.

De erfgenaam uit zijn huis wordt dus afgewezen.

וַיּוֹצֵא אֹתוֹ הַחוּצָה (vayotse oto hachutsah), ‘Hij bracht hem naar buiten’.

כֹּה יִהְיֶה זַרְעֶךָ (koh yihyeh zar’ekha), ‘zo zal je nageslacht zijn’.

Zie 13:16 (stof).

Vergelijk 22:17 (sterren en zand).

Paulus noemt dit de hoop tegen alle hoop in (Rom. 4:18).

וְהֶאֱמִן (veheemin), van de stam אמן (aman), waar ook ‘amen’ vandaan komt: ‘hij vertrouwde, hij hield zich vast aan’.

צְדָקָה (tsedaqah), ‘gerechtigheid’.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘hij geloofde’ en ‘hij rekende het hem toe’; de naam Abram is voor de duidelijkheid toegevoegd.

In het Nieuwe Testament: Rom. 4:3, Gal. 3:6 en Jak. 2:23.

Jubileeën 14:6 heeft dezelfde zin.

Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat.

מֵאוּר כַּשְׂדִּים (me’ur Kasdim), ‘uit Ur van de Chaldeeën’ (zie 11:28; vergelijk 11:31).

הוֹצֵאתִיךָ (hotseti’kha), ‘Ik leidde je uit’, heeft dezelfde stam als ‘naar buiten brengen’ in vers 5.

Het doel is niet alleen vertrek, maar ook ontvangen: ‘om jou dit land te geven’.

Jubileeën 14:7 en Jasher 16:21 geven de belofte van het land op dezelfde plaats.

Jasher 12:1 vertelt dat Abram tien dagen gevangen zat, en Jasher 12:21–25 dat hij in de oven werd geworpen en door Yahweh werd gered; Genesis zegt alleen dat Yahweh hem uit Ur van de Chaldeeën heeft geleid.

בַּמָּה אֵדַע (bammah eda), ‘waaraan zal ik weten?’.

Abram vraagt hier waaraan hij het zal weten; het antwoord is het verbond in vers 9–21.

In vers 6, 8 en 10 staat in het Hebreeuws alleen ‘hij’ (‘hij geloofde’, ‘hij zei’, ‘hij nam’); de naam Abram is daar voor de duidelijkheid toegevoegd.

מְשֻׁלֶּשֶׁת (meshulleshet) kan ‘driejarig’ of ‘driedelig’ betekenen; hier staat ‘driejarig’ (zo ook Jubileeën 14:9).

De dieren zijn dezelfde soorten als later in de offerwet (Lev. 1:2, Lev. 1:10 en Lev. 1:14).

וַיְבַתֵּר (vayvatter), ‘hij sneed door’, van בָתָר (batar), ‘in tweeën hakken’.

Dit is de handeling achter de uitdrukking כָּרַת יְהוָה אֶת אַבְרָם בְּרִית (karat berit), ‘een verbond snijden’ (vers 18).

Zie ook Jer. 34:18–19, waar mensen een verbond sluiten door tussen de helften van een kalf door te gaan.

Jubileeën 14:10–11 laat Abram het bij de eik van Mamre doen.

הָעַיִט (ha’ayit), ‘de roofvogel’, is een verzamelnaam: roofvogels in het algemeen.

Jubileeën 14:12 zegt dat Abram de vogels niet liet aanraken.

וְתַרְדֵּמָה (tardemah), ‘diepe slaap’, is hetzelfde woord als in 2:21.

אֵימָה חֲשֵׁכָה גְדֹלָה (eimah chashekhah gedolah), ‘een schrik, een grote duisternis’: schrik en duisternis staan naast elkaar.

Jubileeën 14:13 noemt het een ‘ontzetting’ die op Abram viel, met een ‘verschrikking van duisternis’.

אַרְבַּע מֵאוֹת שָׁנָה (arba me’ot shanah), ‘vierhonderd jaar’, is een ronde tijdsaanduiding.

Exodus 12:40 noemt 430 jaar voor het verblijf in Egypte; Stefanus zegt 400 jaar (Hand. 7:6) en Paulus rekent 430 jaar van de belofte tot de wet (Gal. 3:17).

Het Hebreeuws zegt ‘ze zullen hen dienen’ zonder het volk te noemen; het is het volk van het land waar het nageslacht vreemdeling is (zie vers 14).

Jubileeën 14:13 heeft ook 400 jaar.

דָּן אָנֹכִי (dan anokhi), ‘Ik zelf oordeel’.

Zie Ex. 12:12.

בִּרְכֻשׁ גָּדוֹל (birkhush gadol), ‘met grote bezittingen’: vergelijk Ex. 12:35–36.

תָּבוֹא אֶל אֲבֹתֶיךָ (tavo el avotekha), ‘je zult tot je vaderen komen’: een omschrijving voor sterven.

בְּשֵׂיבָה טוֹבָה (beseivah tovah), ‘in goede ouderdom’.

Vergelijk 25:8.

עֲוֺן הָאֱמֹרִי (avon ha’Emori), ‘de schuld van de Amorieten’: de Amorieten staan hier voor de bewoners van Kanaän (zie vers 21).

Hun schuld is nog niet ‘vol’ (שָׁלֵם, shalem, ‘volledig’).

Dat is de reden van het wachten.

Jubileeën 14:16 heeft dezelfde zin.

תַנּוּר עָשָׁן (tannur ashan), ‘een rokende oven’, en וְלַפִּיד אֵשׁ (lappid esh), ‘een fakkel van vuur’.

De tekst zegt niet wie of wat de oven en de fakkel zijn.

Rook en vuur komen later terug bij de aanwezigheid van Yahweh (Ex. 3:2, Ex. 13:21 en Ex. 19:18).

Jubileeën 14:17 heeft dezelfde twee tekenen.

מִנְּהַר מִצְרַיִם (nehar Mitsrayim), ‘de rivier van Egypte’, is de Nijl of de Wadi el-Arisj (in het noorden van de Sinaï, bij het huidige El-Arisj).

פְּרָת (Perat) is de Eufraat (zie 2:14).

בְּרִית (berit), ‘verbond’; כָּרַת (karat) betekent letterlijk ‘snijden’ (vergelijk vers 10).

נָתַתִּי (natati) staat in de voltooide tijd: ‘Ik heb gegeven’; wat Yahweh belooft, is al zeker.

Jubileeën 14:18 heeft dezelfde belofte.

Het Hebreeuws noemt tien volken.

De Hettieten, Amorieten, Kanaänieten, Girgasieten en Jebusieten komen ook voor in de volkerenlijst (zie 10:15; vergelijk 10:16).

Vergelijk 14:5 voor de Rafaïeten.

Jubileeën 14:18 heeft een iets andere lijst: de Hettieten ontbreken en de Fakorieten en Chiwwieten zijn toegevoegd.