Jesaja 5

שִׁירַת דּוֹדִי לְכַרְמוֹ (shirat dodi lekharmo), ‘een lied van mijn geliefde over zijn wijngaard’: het Hebreeuws laat open of het een lied is van de geliefde of over hem. Wij laten dat ook open.

בְּקֶרֶן בֶּן שָׁמֶן (beqeren ben shamen), ‘op een vruchtbare heuvel’: letterlijk ‘op een hoorn, een zoon van olie’. Een ‘hoorn’ is een heuvel met een spitse top, en ‘zoon van olie’ is een beeld voor vruchtbaar land.

Het beeld van de wijngaard komt ook voor in Ps. 80:9–17 en Hos. 10:1; zie ook Jer. 2:21 en Matt. 21:33.

שֹׂרֵק (soreq), ‘edele wijnstok’: een bijzonder goede soort wijnstok.

קָוָה (qavah), ‘hopen’: met verwachting uitzien naar iets.

בְּאֻשִׁים (be’ushim), ‘bedorven druiven’: het woord komt van een werkwoord voor ‘stinken’. Het zijn druiven die niet te eten zijn.

Het Hebreeuws noemt bij ‘bracht voort’ het onderwerp niet. Wij nemen aan dat het de wijngaard is.

יוֹשֵׁב יְרוּשָׁלִַם (yoshev Yerushalayim), ‘bewoner van Jeruzalem’, en אִישׁ יְהוּדָה (ish Yehudah), ‘man van Juda’: het Hebreeuws heeft het enkelvoud als verzamelnaam. Wij vertalen het meervoud, omdat het werkwoord ‘oordeel’ in het meervoud staat.

שִׁפְטוּ (shiftu), ‘oordeel’: van שָׁפַט (shafat), ‘recht spreken’.

לְבָעֵר (leva’er), ‘om verteerd te worden’: de wortel בער (ba’ar) betekent ‘branden’ en ‘verteren’; ook ‘afgegraasd worden’ door vee is mogelijk. Zie ook 4:4 en 6:13.

Het Hebreeuws heeft hier werkwoorden zonder persoon: ‘wegnemen … afbreken’. Wij zetten ze in de eerste persoon.

שָׁמִיר וָשָׁיִת (shamir vashayit), ‘doornstruiken en doornen’: twee woorden voor doornig struikgewas. Ze staan vaker samen (Jes. 7:23–25, 9:17 en 10:17).

Op het eind zegt de eigenaar dat Hij de wolken gebiedt. Dat kan alleen Yahweh.

מִשְׁפָּט (mishpat), ‘recht’, en מִשְׂפָּח (mispach), ‘bloedvergieten’; צְדָקָה (tsedaqah), ‘gerechtigheid’, en צְעָקָה (tse’aqah), ‘noodkreet’: een woordspel met bijna gelijke klanken. Het woord mispach komt alleen hier voor. De betekenis ‘bloedvergieten’ is niet zeker.

צְעָקָה (tse’aqah) is de schreeuw van wie onrecht wordt aangedaan; vergelijk Gen. 18:20–21.

שַׁעֲשׁוּעִים (sha’ashu’im), ‘vreugde’: wat iemand met plezier doet of bezit.

Het land was bedoeld om in de familie te blijven (Lev. 25:23–28). Vergelijk 1 Kon. 21 (Naboth) en Micha 2:2.

Het Hebreeuws wisselt hier van ‘zij’ naar ‘jullie’: wij laten dat zo.

De woorden van de eed staan zwart: de profeet geeft ze door met Yahweh in de derde persoon.

בַּת (bat), ‘bath’: een inhoudsmaat, ongeveer 22 liter, even groot als een efa. חֹמֶר (chomer), ‘homer’: tien efa, ongeveer 220 liter. אֵיפָה (efa): ongeveer 22 liter.

De oogst is dus maar een tiende van het zaad, en de wijngaarden geven bijna niets.

נֶשֶׁף (nesheph), ‘avondschemering’: de tijd tussen zonsondergang en het donker. Vergelijk Spr. 23:29–35.

דַּעַת (da’at), ‘kennis’: zie ook Hos. 4:1 en 4:6.

וּכְבוֹדוֹ (ukhevodo), ‘zijn aanzienlijken’: letterlijk ‘zijn heerlijkheid’, dus de mensen met aanzien.

מְתֵי רָעָב (metei ra’av), ‘uitgehongerd’: letterlijk ‘mannen van honger’.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘keel’: ook ‘verlangen’.

Het Hebreeuws laat open of ‘haar pracht’ bij Sjeol of bij Jeruzalem hoort. Wij laten ‘haar’ staan.

נִקְדָּשׁ (niqdash), ‘toont Zich heilig’: Hij laat zien dat Hij heilig is.

מֵחִים (mechim), ‘vetgemesten’: het woord komt alleen hier voor. Het kunnen vette dieren zijn of rijke mensen.

גָּרִים (garim), ‘vreemdelingen’: mensen die tijdelijk in het land wonen.

עֲצַת (atsat), ‘besluit’: wat Yahweh Zich voorgenomen heeft. Het woord עֵצָה (etsah) vertalen wij met ‘besluit’ als het om Yahweh gaat en met ‘raad’ als het om mensen gaat.

קְדוֹשׁ יִשְׂרָאֵל (qedosh Yisra’el), ‘de Heilige van Israël’: een vaste naam voor Yahweh in Jesaja (ook in vers 24).

חֲשַׁשׁ (chashash), ‘droog gras’: een zeldzaam woord.

מָק (maq), ‘rotting’: wat verrot en zacht wordt.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: letterlijk ‘onderwijs’; wat Yahweh Zijn volk leert en gebiedt.

אִמְרָה (imrah), ‘woord’: wat Hij heeft gezegd.

סוּחָה (suchah), ‘vuilnis’: wat bij het vegen overblijft; het woord komt alleen hier voor.

Het Hebreeuws gebruikt hier het enkelvoud (‘hem toe’, ‘hij komt’) als verzamelnaam voor een volk. Wij vertalen het meervoud. Het hoofdstuk noemt dit volk niet bij naam. Vergelijk Deut. 28:49.

נָהַם (naham), ‘grommen’: het diepe geluid van een leeuw. In vers 30 staat het ook van de zee.