Jeremia 4

שִׁקּוּצֶיךָ (shiqqutsekha), ‘je gruwelbeelden’: het woord שִׁקּוּץ (shiqquts) staat voor een afschuwelijk afgodsbeeld of afgodsdienst.

Het is verwant aan het woord voor wat onrein is.

חַי־יְהוָה (chai Yahweh), ‘zo waar Yahweh leeft’: de vaste vorm van een eed.

Waar het volk eerst zwoer bij afgoden, zal het in waarheid zweren bij Yahweh.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נִיר (nir), ‘braakland’: akker die nog niet is bewerkt of die lang braak heeft gelegen.

Wie zaait tussen de doornen oogst niets.

Zo is het ook met het hart: eerst moet de grond worden omgewoeld.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

הִמֹּלוּ (himmolu), ‘laat je besnijden’: de besnijdenis van het lichaam (Gen. 17:10) moet worden aangevuld met besnijdenis van het hart, zoals in Deut. 10:16.

Wij vertalen letterlijk ‘verwijder de voorhuid van jullie hart’.

Zie ook Lev. 26:41.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

שׁוֹפָר (shofar), ‘ramshoorn’: een hoorn die als signaal wordt geblazen, hier als alarm voor oorlog.

Zie ook vers 19 en 21.

In de geschreven tekst staat ותקעו (utqe’u), ‘en blaas’; de overlevering leest תִּקְעוּ (tiqe’u), ‘blaas’.

Wij volgen de lezing.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נֵס (nes), ‘banier’: een teken, op een stok opgericht, dat zichtbaar is van ver.

Het roept de mensen op naar een veilige plaats.

אַרְיֵה (aryeh), ‘leeuw’: beeld van een vijandelijke koning of leger.

Een naam wordt niet genoemd.

יֹאבַד לֵב (yoved lev), ‘het hart zal vergaan’: het hart verliest zijn moed.

De leiders staan versteld; hun woorden zijn waardeloos geworden.

De priesters en profeten, die vrede beloofden (vers 10), staan verstomd.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

הַשֵּׁא הִשֵּׁאתָ (hasse hishsheta), ‘U hebt zeker bedrogen’: het werkwoord נָשָׁא (nasha) betekent ‘misleiden, bedriegen’.

Jeremia klaagt dat Yahweh hen laat misleiden, doordat de profeten ‘vrede’ beloven.

Zie ook Jer. 6:14 en 14:13.

De betekenis van de zin is niet helemaal zeker.

Sommige oude vertalingen lezen een lijdende vorm: ‘dit volk is werkelijk bedrogen’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

רוּחַ צַח (ruach tsach), ‘gloeiende wind’: een hete woestijnwind.

Deze wind is niet bedoeld om te wannen (om het kaf van het graan te scheiden) of te zuiveren: hij komt als een oordeel.

רוּחַ מָלֵא מֵאֵלֶּה (ruach male me’elleh), ‘een wind, krachtiger dan dat’: letterlijk ‘een wind, vol van deze’.

De wind uit vers 11 is te zwak voor wat Yahweh brengt; er komt een sterkere.

De betekenis is niet helemaal zeker.

נְשָׁרִים (nesharim), ‘arenden’: de vogel die snel aanvalt (Deut. 28:49).

Het beeld: de vijand komt razendsnel.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

תִּוָּשֵׁעִי (tivvashe’i), ‘opdat je gered wordt’: van het werkwoord יָשַׁע (yasha), ‘redden’.

Redding hangt af van bekering.

Zie Dan: Dan lag in het uiterste noorden van het land, bij een bron van de Jordaan (Tel Dan).

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

דָּן (Dan) ligt aan de noordgrens van het land, en het bergland van Efraïm ligt iets zuidelijker.

Het onheil nadert dus vanuit het noorden, stap voor stap naar Jeruzalem.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

נֹצְרִים (notsrim), ‘belegeraars’: letterlijk ‘bewakers’.

Zij omsingelen en bewaken een stad zodat niemand kan ontsnappen.

De eerste helft van het vers is van de profeet.

Vanaf ‘want tegen Mij’ spreekt Yahweh zelf; die woorden staan rood.

Het beeld: de belegeraars staan rondom Jeruzalem als veldwachters rond een akker.

מֵעַי (me’ai), ‘mijn ingewanden’: het diepste van het lichaam.

De profeet voelt de ramp lichamelijk.

Hij kan niet zwijgen (vergelijk Jer. 20:9).

In de geschreven tekst staat שמעתי (shamati), ‘ik heb gehoord’; de overlevering leest שָׁמַעַתְּ (shama’t), ‘je hebt gehoord’, gericht tot ‘mijn ziel’.

Wij volgen de lezing.

שֶׁבֶר עַל־שֶׁבֶר (sheber al sheber), ‘ondergang op ondergang’: de ene ramp volgt de andere.

Zie ook vers 6.

אֱוִיל (evil), ‘dwaas’: iemand die niet naar wijsheid luistert.

Het is het woord uit Spr. 1:7.

תֹהוּ וָבֹהוּ (tohu vavohu), ‘woest en leeg’: dezelfde twee woorden als in Gen. 1:2.

Het visioen laat zien hoe de schepping teruggaat naar haar begin: aarde, bergen, mensen, vogels en steden verdwijnen.

Het is een beeld van de ondergang van het land.

הִתְקַלְקָלוּ (hitqalqalu), ‘schommelden’: het werkwoord betekent ‘heen en weer gaan’.

De heuvels wankelen.

הַכַּרְמֶל (hakarmel), ‘het vruchtbare land’: zoals in Jer. 2:7; het is geen plaatsnaam.

Het vruchtbare land is een woestijn geworden.

וְכָלָה (vekhalah), ‘een volledige vernietiging’: ‘een einde’.

Hier staat een belofte: het land wordt een woestenij, maar Yahweh maakt er geen einde aan.

Zo ook in Jer. 5:10 en 5:18.

נִחַמְתִּי (nichamti), ‘Ik heb Mij laten rouwen’: het werkwoord נָחַם (nacham) in de lijdende vorm.

Het kan ook ‘spijt hebben’ betekenen.

Hier zegt Yahweh dat Hij Zich niet zal laten ompraten.

בֶּעָבִים (ba’avim), ‘in het struikgewas’: het woord עָב (av) betekent ‘dichte wolk’ en hier ‘dicht struikgewas’.

De bewoners vluchten naar plaatsen waar ze zich kunnen verbergen.

פּוּךְ (pukh), ‘kohl’: een zwarte oogverf, vergelijk 2 Kon. 9:30.

De ogen worden groter gemaakt voor de schoonheid.

De ‘verwoeste’ stad maakt zich mooi voor haar minnaars.

Zij zullen haar echter verachten; zij zoeken haar leven.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

כְּמַבְכִּירָה (kemavkhirah), ‘als een vrouw die haar eerste kind baart’: de eerste bevalling is het zwaarst.

Het beeld: de Dochter Sion kreunt van pijn.