Deuteronomium 33

אִישׁ הָאֱלֹהִים (ish ha’Elohim), ‘man van Elohim’: een eretitel voor Mozes.

In de Torah staat deze titel alleen hier; later ook in Joz. 14:6.

Sinaï (dezelfde berg als Horeb; de ligging is onzeker, traditioneel Jebel Musa), Seïr (bergland ten oosten van de Araba, Jordanië) en Paran (woestijn en bergland in het noorden van het Sinaïschiereiland, Egypte).

Zij liggen als een lijn van zuid naar noord: Yahweh komt als de opkomende zon.

רִבְבֹת קֹדֶשׁ (rivevot qodesh), ‘heilige tienduizenden’: de hemelse schare, de engelen.

אֵשׁ דָּת (esh dat), letterlijk ‘vuur van wet’: een vurige wet.

Het woord דָּת (dat) komt in de Torah verder niet voor, dus de betekenis is niet helemaal zeker.

Sommige lezers verstaan ‘Meribat-Kades’ in plaats van ‘uit tienduizenden’.

Wij volgen ‘tienduizenden’, zoals ook de heiligen in vers 3 genoemd worden.

Henoch 1:9 bevestigt dit: Hij komt met tienduizendtallen heiligen.

Dit vers is moeilijk.

Het woord תֻּכּוּ (tukku) komt maar één keer voor; wij vertalen ‘zij hebben zich neergelegd’.

Het woord עַמִּים (amim) kan ‘volken’ of ‘stammen’ betekenen.

Wij volgen ‘volken’.

Het voornaamwoord wisselt hier van ‘Hij’ naar ‘U’: de tekst spreekt eerst over Yahweh en dan tot Hem.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: letterlijk ‘onderwijs’.

מוֹרָשָׁה (morashah), ‘bezit’: wat wordt overgenomen als erfdeel.

Het Hebreeuws zegt niet wie de koning is.

Wij lezen Yahweh (Exod. 15:18); anderen lezen Mozes.

Wij laten het open.

יְשֻׁרוּן (Jesurun), een naam voor Israël, zoals in Deut. 32:15.

Simeon wordt in dit hoofdstuk niet genoemd.

In Gen. 49:5–7 zegt Jakob over Simeon en Levi dat hij hen zal verdelen in Jakob en verspreiden in Israël.

מְתָיו מִסְפָּר (metav mispar), ‘zijn mannen te tellen’: in Gen. 34:30 en Deut. 4:27 betekent dezelfde uitdrukking ‘weinig mannen’.

Het is dus een zegen voor een stam die klein is geworden.

De Septuaginta heeft hier ‘en laat hij talrijk zijn’.

Wij volgen de Masoretische tekst.

Juda trekt als eerste op (Num. 2:9).

‘Breng hem naar zijn volk’: laat hem na de strijd terugkeren.

Zie Massa: Massa lag volgens de overlevering bij Refidim, in het zuiden van het schiereiland Sinaï.

De precieze plaats is niet bekend.

תֻּמִּים (tummim) en אוּרִים (urim): de voorwerpen waarmee Yahwehs oordeel werd gevraagd (Exod. 28:30; Num. 27:21).

Hier staat Tummim vóór Urim.

De Levieten stonden aan de kant van Yahweh, ook tegen hun eigen familie (Exod. 32:26–29).

De woorden ‘Ik heb hem niet gezien’ zijn de woorden van de Leviet over zijn familie.

Wij zetten ze tussen aanhalingstekens, zoals andere aanhalingen in de toespraak.

קְטוֹרָה (qetorah), ‘wierook’.

כָּלִיל (kalil), ‘geheel offer’: het hele offer gaat op in het vuur; zie Lev. 6:15–16.

מָחַץ (machats), ‘verbrijzelen’.

De heupen zijn de plaats van kracht; wie ze verliest, kan niet meer opstaan.

עָלָיו (alav) heeft twee mogelijkheden: ‘bij Hem’ of ‘bij hem’.

Wij lezen ‘bij Hem’: de geliefde van Yahweh woont veilig bij zijn Beschermer.

Het slot, ‘tussen zijn schouders’, spreekt over Yahweh die tussen de schouders van Benjamin woont.

Jozef staat hier voor Efraïm en Manasse (vers 17); zie ook Gen. 49:22–26.

תְּהוֹם (tehom), ‘watermassa’: het water onder de aarde, zoals in Gen. 1:2.

יְרָחִים (yerachim), ‘maanden’: letterlijk ‘manen’.

Zon en maanden samen geven de opbrengst van het jaar.

סְנֶה (seneh), ‘braamstruik’: de struik waarin Yahweh Zich aan Mozes liet zien (Exod. 3:2–4).

נָזִיר (nazir), ‘uitverkorene’: letterlijk ‘afgezonderde’, wie apart gezet is.

Zo ook voor Jozef onder zijn broers in Gen. 49:26.

Efraïm krijgt de grootste zegen, de ‘tienduizenden’, en Manasse de ‘duizenden’; vergelijk Gen. 48:19.

Zebulon is de stam van ‘uittrekken’ (handel en scheepvaart), Issachar die van ‘tenten’; vergelijk Gen. 49:13–15.

שֶׁפַע יַמִּים (shefa yamim), ‘overvloed van de zeeën’: de rijkdom van de zee en de handel.

טְמוּנֵי חוֹל (temunei chol), ‘verborgen schatten van het zand’: wat in het zand verborgen ligt.

Gad kreeg zijn gebied ten oosten van de Jordaan, in Gilead (Num. 32).

Zie ook Gen. 49:19.

Gad koos zijn deel als eerste (Num. 32:1–5, 32–33).

מְחֹקֵק (mechoqeq), ‘wetgever’: dat is Mozes, die in dat gebied begraven is (Deut. 34:6).

Zie Basan: Basan ligt ten oosten van het meer van Galilea en de Jordaan, in het zuidwesten van het huidige Syrië en het noorden van Jordanië.

De Basan ligt ten noorden van Gad.

Een deel van Dan trok later naar het noorden van het land.

Het Hebreeuws heeft bij Basan het lidwoord (הַבָּשָׁן, habbashan).

יָם (yam), ‘zee’: bij Naftali ligt het Meer van Galilea; wij vertalen ‘het meer’.

דָּרוֹם (darom), ‘zuiden’.

רָצוֹן (ratson), ‘welbehagen’: wat Yahweh behaagt; hetzelfde woord als in vers 16.

טֹבֵל בַּשֶּׁמֶן רַגְלוֹ (tovel bashemen raglo), ‘zijn voet in olie dopen’: een beeld van de rijke olijfgaarden van Aser; vergelijk Gen. 49:20.

מִנְעָל (minal), ‘slot’ of ‘sandaal’: het woord komt maar één keer voor en de betekenis is niet zeker.

Ook דֹּבְאֶךָ (dove’kha), ‘je kracht’, komt maar één keer voor.

Wij kiezen ‘sloten’ en ‘kracht’.

Jesurun is hier een aanspreekvorm: ‘Niemand is als de El, Jesurun’.

Zie Deut. 32:15 en 33:5.

אֵין כָּאֵל (ein ka’El), ‘niemand is als El’, lijkt op Exod. 15:11.

מְעֹנָה (me’onah), ‘woonplaats’: een plek om thuis te zijn.

Wij vertalen ‘woonplaats’ en niet ‘schuilplaats’.

Het Hebreeuws zegt niet uitdrukkelijk wie ‘Vernietig!’ zegt.

Wij lezen het als het bevel van Elohim en zetten het rood.

עֵין יַעֲקֹב (ein Ya’akov), ‘bron van Jakob’: de bron van Jakobs nageslacht, het volk.

De dauw sluit aan op vers 13.

יִכָּחֲשׁוּ (yikkachashu), letterlijk ‘zullen liegen’: zich uit angst onderwerpen en mooi praten.

Wij vertalen ‘kruipen’.

בָּמוֹתֵימוֹ (bamotemo), ‘hun hoogten’: de offerhoogten van de vijanden.