Richteren 5

שִׁיר (shir), ‘lied’: Debora en Barak zingen na de overwinning van Richt. 4.

Het lied is poëzie met korte, dichte regels.

Wij vertalen in heldere zinnen en zetten het lied niet tussen aanhalingstekens; aanhalingen binnen het lied staan tussen „ ”.

Het lied is een van de oudste en moeilijkste teksten van het Oude Testament.

Waar het Hebreeuws onzeker is, zeggen wij dat in de voetnoot.

De woord-voor-woordweergave laat zien wat er letterlijk staat.

פְּרֹעַ פְּרָעוֹת (pero pera’ot), ‘het voortouw nemen’: letterlijk ‘het losmaken van haren’.

Dat kan zijn: leiders laten hun haar los, als teken van wijding voor de strijd, of: leiders gaan voorop.

Wij kiezen ‘het voortouw nemen’.

Seïr is het bergland ten oosten van de Araba, het gebied van Edom (Jordanië).

Het veld van Edom ligt in hetzelfde gebied.

Yahweh komt hier uit het zuiden, zoals ook in Deut. 33:2 en Hab. 3:3.

De hemel en de aarde reageren op Zijn komst.

Vergelijk Ps. 68:8–9.

Sinaï is de berg waar Yahweh Zijn verbond sloot (Exod. 19–20).

De traditionele berg is de Jebel Musa op het zuiden van het Sinaïschiereiland (Egypte); zeker is dat niet.

נָזְלוּ (nazelu), ‘stroomden weg’: letterlijk ‘vloeiden’.

Dat kan ook ‘beefden’ of ‘smolten’ betekenen.

Vergelijk Ps. 68:9.

שַׁמְגַּר (Shamgar) is de rechter die 600 Filistijnen versloeg (Richt. 3:31).

Jaël is de vrouw die Sisera doodde (Richt. 4:17–22; zie ook vers 24).

Anat is ook de naam van een godin, maar hier is het de naam van Samgars vader.

Wij lezen de wegen als de grote handelswegen waarop niemand meer durfde te reizen.

Daarom gingen reizigers over kronkelende paden.

פְּרָזוֹן (pirzon), ‘dorpsbewoners’: het woord komt weinig voor en de betekenis is niet zeker.

Het kan gaan om mensen in open dorpen, zonder muren, of om ‘bestuur’ of ‘heerschappij’.

Wij kiezen ‘dorpsbewoners’.

Zie ook vers 11.

Het Hebreeuws zegt: ‘men koos nieuwe elohim’.

Hier zijn het goden.

Het gaat om de afgoden die Israël volgde (Richt. 2:11–13; 3:7).

Het onderwerp van ‘koos’ staat niet in de tekst.

לָחֶם (lachem) lezen wij als ‘oorlog’ (vergelijk het werkwoord ‘strijden’).

De klinkers kunnen ook ‘brood’ geven: ‘brood in de poorten’.

Wij kiezen ‘oorlog’, omdat dat bij het schild en de speer past.

Het getal 40.000 is vermoedelijk een groot rond getal.

חוֹקְקִים (choqeqim), ‘bevelhebbers’: letterlijk ‘wie een staf of een besluit vastlegt’.

Hetzelfde woord staat in vers 14.

Het kan ook ‘wetgevers’ of ‘aanvoerders’ betekenen.

צְחֹרוֹת (tsechorot), ‘lichte’: de kleur is niet zeker.

Het kan wit, rossig of lichtbruin zijn.

Het zijn dure rijdieren van rijke mensen.

מְחַצְצִים (mechatsetsim), ‘boogschutters’: de betekenis is niet zeker.

Het woord kan ook ‘wie de buit verdeelt’ of ‘muzikanten’ betekenen.

Wij kiezen ‘boogschutters’.

De tekst van dit vers is moeilijk.

Het Hebreeuws zegt letterlijk: ‘Toen daalde een rest af naar de edelen; het volk van Yahweh daalde voor mij af onder de helden.’

De klinkers kunnen ook anders worden gelezen, zodat er staat: ‘Toen kwam de rest van de edelen en van het volk af’.

Wij houden de klinkers van de Masoretische tekst.

Het Hebreeuws zegt: ‘Uit Efraïm hun wortel in Amalek’.

Dat kan betekenen dat Efraïm zich vestigde in een gebied waar vroeger Amalekieten woonden (Richt. 12:15), of dat Amalek de plaats van de strijd was.

De betekenis is niet zeker.

פְּלַגּוֹת (pelaggot), ‘beken’: kanalen of stromen.

Het kan ook ‘afdelingen’ van Ruben betekenen.

Wij kiezen ‘beken’ vanwege de verwijzing naar de schaapskooien in vers 16.

De zin ‘Issachar was net als Barak’ lezen wij als: Issachar volgde Barak zonder aarzelen de vallei in.

Het Hebreeuws gebruikt hier het kleine woordje ‘zo’ (כֵּן, ken).

De betekenis is niet helemaal zeker.

מִשְׁפְּתַיִם (mishpetayim), ‘schaapskooien’: het woord komt ook voor in Gen. 49:14.

Het kan ook ‘zadeltassen’ of ‘vuurplaatsen’ betekenen; wij kiezen ‘schaapskooien’.

Gilead ligt ten oosten van de Jordaan, in het huidige Jordanië.

Dan woonde in het noorden van Israël, maar in de tijd van de rechters woonde de stam nog aan de kust (Richt. 18:1).

Aser woonde langs de kust van de Middellandse Zee, in het noorden van Israël.

Gilead staat hier voor Gad, de stam die daar woonde (Joz. 13:24–28).

Zebulon en Naftali hadden samen met Barak het leger gevormd (Richt. 4:6, 10).

Zij zetten hun leven op het spel.

Taänak ligt bij Tell Ta’annek, aan de zuidrand van de Jizreëlvlakte, in het noorden van Israël.

Megiddo ligt bij Tell el-Mutesellim, ongeveer 8 kilometer verder naar het noordwesten.

Beide plaatsen zijn zeker.

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

בֶּצַע כֶּסֶף (betsa kesef), ‘winst van zilver’: de koningen kregen geen losgeld en geen buit.

‘De sterren streden’: Yahweh gebruikte de hemelse machten in de strijd tegen Sisera.

Of dit een beeld is voor de regenbui die de beek deed zwellen (vers 21), laat het lied open.

Vergelijk Joz. 10:12–14.

De Kison is de beek (Nahal Kishon) die door de Jizreëlvlakte naar de Middellandse Zee stroomt, bij het huidige Haifa (Israël).

De beek zwol door de regen en maakte het slagveld voor de strijdwagens onbegaanbaar.

קְדוּמִים (qedumim), ‘van oudsher’: het woord komt maar één keer voor.

Het kan ook ‘beek die hen tegemoetkwam’ betekenen.

Wij kiezen ‘van oudsher’.

Het Hebreeuws herhaalt het woord ‘galopperen’ (דַּהֲרוֹת, daharot).

Wij houden die herhaling zichtbaar.

Meroz is een plaats waarvan wij de ligging niet kennen.

Het lag vermoedelijk in de buurt van het slagveld, in het noorden van Israël.

De naam komt verder nergens in de Bijbel voor.

מַלְאַךְ יְהוָה (mal’ak Yahweh), ‘engel van Yahweh’: hij spreekt de vloek uit.

Wij zetten deze woorden niet rood, omdat de tekst hier niet laat zien dat de engel als Yahweh zelf spreekt.

Vergelijk Richt. 2:1–3 en 6:11–24.

Jaël was de vrouw van Heber, de Keniet (Richt. 4:17–21).

De Kenieten leefden in vrede met koning Jabin van Hazor.

Jaël koos de kant van Israël.

Zij wordt gezegend ‘boven alle vrouwen in de tent’, dus boven alle vrouwen die in tenten wonen.

חֶמְאָה (chem’ah), ‘room’: dikke, gestremde melk of boter.

Zie ook Gen. 18:8.

De schaal is die van een edele: Jaël ontving Sisera met eer.

Vergelijk Richt. 4:19, waar zij hem melk geeft.

יָתֵד (yated), ‘tentpin’: zie Richt. 4:21.

De hamer is die van een arbeider, een gewone werkman, geen wapen van een soldaat.

Het Hebreeuws herhaalt ‘tussen haar voeten’ en ‘zakte ineen, viel’.

Elke herhaling brengt Sisera lager, tot hij ‘verwoest’ is: dood.

De moeder van Sisera wacht op zijn thuiskomst.

Dit deel van het lied is een scène: wij horen eerst haar vraag, dan het antwoord van haar edelvrouwen en haar eigen antwoord aan zichzelf (vers 29–30).

רַחַם (racham), ‘meisje’: letterlijk ‘schoot’.

Het woord staat voor een vrouw die als buit wordt genomen.

De moeder van Sisera spreekt zonder medelijden over de overwonnen vrouwen.

Het Hebreeuws wisselt van ‘Uw vijanden’ (aanspreking) naar ‘Zijn liefhebbers’ (derde persoon).

Wij houden die wisseling.