Jesaja 66

Vanaf hier spreekt Yahweh zelf; Zijn woorden staan rood.

Hand. 7:49–50 haalt dit vers aan.

נְאֻם יְהוָה (neum Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jes. 1:24.

Midden in Zijn woorden staat de formule rood.

Het Hebreeuws heeft hier geen woord voor ‘is als’; het zijn korte uitdrukkingen: ‘slachter van de stier, doodslager van een mens’.

Wij vullen ‘is als wie’ aan.

Het vers kan ook zo gelezen worden, dat dezelfde mensen het offer brengen en de gruweldaad doen: zij slachten een stier en slaan een mens.

Wij kiezen de vergelijking.

תַּעֲלֻלֵיהֶם (taalulehem), ‘hun mishandeling’: het woord is onzeker.

Het hoort bij een werkwoord dat ‘iemand hard behandelen’ betekent.

Het kan gaan om wat zij doen of wat hun wordt aangedaan.

De woorden ‘omwille van Mijn naam’ spreekt Yahweh zelf; daarom staan ze rood, midden in de zin van de profeet.

הֵיכָל (heikhal), ‘tempel’: het grote huis van Yahweh in Jeruzalem.

De geboorte gaat sneller dan de barensnood: Sion baart voor de pijn begint.

Het vers beschrijft een wonder dat nooit eerder voorkwam.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

הֲיוּחַל (hayuchal), ‘wordt voortgebracht’: een lijdende vorm van חוּל (chul), ‘barensnood hebben’, ‘voortbrengen’.

הַאֲנִי אַשְׁבִּיר (ha’ani ashbir), ‘Zou Ik de geboorte laten doorbreken’: letterlijk ‘Zou Ik doen breken’; de geboorte breekt door, zoals in Jes. 37:3.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

De werkwoorden voor blijdschap zijn onderscheiden: שִׂמְחוּ (simchu), ‘wees blij’; גִּילוּ (gilu), ‘juich’; שִׂישׂוּ (sisu), ‘verheug jullie’.

Zie ook Jes. 65:18.

מִזִּיז (mizziz), ‘van de overvloed’: het woord is zeldzaam; de betekenis ‘overvloed’ of ‘glans’ is onzeker.

נֹטֶה אֵלֶיהָ (noteh eleiha), ‘Ik leid naar haar toe’: letterlijk ‘Ik strek uit naar haar’; Yahweh richt de vrede op haar, als een rivier die zijn bedding vindt.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Yahweh vergelijkt Zijn troost met die van een moeder.

Vergelijk Jes. 49:15.

וְזָעַם (vezaam), ‘en Hij zal verwensen’: het werkwoord betekent ‘vervloeken’ of ‘toornig zijn op’; zie Num. 23:8.

לְהָשִׁיב (lehashiv), ‘neer te laten komen’: letterlijk ‘terug te laten keren’, ook ‘te vergelden’.

נִשְׁפָּט (nishpat), ‘houdt gericht’: Yahweh treedt op als rechter.

נְאֻם יְהוָה (neum Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jes. 1:24.

Hier staat de formule alleen rood, midden in de zin van de profeet.

De geschreven tekst (ketiv) heeft אֶחָד (echad), ‘één’ (mannelijk).

De voorgelezen tekst (qere) heeft אַחַת (achat), ‘één’ (vrouwelijk).

Wij volgen de qere.

Het Hebreeuws is hier kort: ‘En Ik – hun daden en hun gedachten – het komt om alle volken en talen samen te brengen.’

Er staat geen werkwoord bij ‘Ik’.

Wij vullen ‘ken’ aan en vertalen het onderwerp van ‘komt’ als ‘het’.

Het is onzeker wat precies met ‘het’ bedoeld is: de tijd of het besluit.

Zie Tarsis (Tarsus?; ligging onzeker): De ligging van Tarsis is onzeker.

Vaak wordt gedacht aan Tartessos in het zuiden van Spanje, maar ook aan Tarsus in Cilicië.

Op deze kaart staat Tarsus; Spanje valt buiten het kaartbeeld.

Zie Tubal (Anatolië; ligging onzeker): Tubal wordt gezocht in het oosten van Anatolië, in het huidige Turkije.

De precieze ligging is niet zeker.

Zie Javan (Griekenland, Ionië?; ligging onzeker): Javan is Griekenland of Ionië, aan de westkust van het huidige Turkije.

De precieze begrenzing is niet zeker.

אוֹת (ot), ‘teken’: waarschijnlijk een teken van Yahweh’s macht, waarmee de gezondenen worden herkend.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מִנְחָה (minchah), ‘graanoffer’: wij gebruiken hetzelfde woord als in Lev. 2.

Volken brengen de broeders van Israël, de verstrooiden, als gave aan Yahweh.

לַכֹּהֲנִים לַלְוִיִּם (lakkohanim laleviyyim), ‘tot priesters en levieten’: er staat geen ‘en’.

Het kan ook ‘tot levitische priesters’ betekenen, zoals in Deut. 17:9.

הַשָּׁמַיִם הַחֲדָשִׁים (hashamayim hachadashim), ‘de nieuwe hemel’: zie Jes. 65:17.

מִדֵּי חֹדֶשׁ בְּחָדְשׁוֹ (middei chodesh bechodsho), ‘van maand tot maand’: het woord חֹדֶשׁ (chodesh) betekent ‘maand’ en ‘nieuwe maan’ (Jes. 1:13).

פִּגְרֵי (pigrei), ‘lijken’: dode lichamen.