Deuteronomium 28

Dit hoofdstuk is de zegen (vers 1–14) en de vloek (vers 15–68) bij het verbond.

Het loopt parallel met Lev. 26:3–45; vergelijk de beelden en woorden daar.

שְׁגַר (sheger), ‘jong’ van de runderen, en עַשְׁתְּרוֹת (ashterot), ‘jongen’ van het kleinvee: beide woorden betekenen de nakomelingen van het vee.

Zo ook in vers 18 en 51.

מִשְׁאֶרֶת (mish’eret), ‘baktrog’: waarin het deeg wordt gekneed (Exod. 12:34).

אֲסָמִים (asamim), ‘voorraadschuren’: plaatsen waar de oogst wordt bewaard.

Zie ook Exod. 19:5–6 en Deut. 26:18–19.

‘De naam van Yahweh is over je uitgeroepen’: de naam wordt over het volk uitgesproken, zoals bij de zegen in Num. 6:27.

אוֹצָר (otsar), ‘schatkamer’: hier de hemel, waaruit de regen komt.

Zie ook Deut. 15:6.

Vanaf hier loopt de vloek parallel met Lev. 26:14–39: tering en koorts (Lev. 26:16), vluchten voor de vijanden (Lev. 26:17), een hemel van ijzer (Lev. 26:19), het zwaard (Lev. 26:25), het eten van het vlees van de zonen (Lev. 26:29) en de verstrooiing onder de volken (Lev. 26:33).

מְאֵרָה (me’erah), ‘vloek’; מְהוּמָה (mehumah), ‘verwarring’; מִגְעֶרֶת (mig’eret), ‘bestraffing’.

Hier gaat de spreker over van Mozes naar Yahweh: ‘waarmee je Mij verlaten hebt’ (עֲזַבְתָּנִי, azavtani).

Wij volgen de Masoretische tekst en schrijven ‘Mij’ met een hoofdletter.

דֶּבֶר (dever), ‘pest’: een dodelijke ziekte die zich verspreidt; zie ook Lev. 26:25.

שַׁחֶפֶת (shachefet), ‘tering’, en קַדַּחַת (qaddachat), ‘koorts’: zoals in Lev. 26:16.

דַּלֶּקֶת (dalleqet), ‘ontsteking’; חַרְחֻר (charchur), ‘gloeiende hitte’.

שִׁדָּפוֹן (shiddafon) is ‘korenbrand’, het verschroeien van het graan, en יֵרָקוֹן (yeraqon) is ‘meeldauw’, de bleke verkleuring van het gewas; de precieze betekenis van beide woorden is niet helemaal zeker.

בֶּחָרֶב (bechereb) lezen wij als ‘met zwaard’, zoals in Lev. 26:25.

Met andere klinkers kan het woord ‘droogte’ betekenen (בֶּחֳרֶב).

Vergelijk Lev. 26:19: daar is de hemel van ijzer en het land van koper.

Hier is het omgekeerd.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

שְׁחִין מִצְרַיִם (shechin mitsrayim), ‘de zweer van Egypte’: de ziekte uit Exod. 9:9–11.

טְחֹרִים (techorim) zijn ‘gezwellen’; גָּרָב (garav), ‘schurft’, en חֶרֶס (cheres), ‘jeuk’; de betekenis van enkele van deze woorden is niet helemaal zeker.

עָשׁוּק (ashuq), ‘onderdrukt’, en גָּזוּל (gazul), ‘beroofd’.

חִלֵּל (chillel), ‘in gebruik nemen’: de vrucht van een nieuwe wijngaard werd pas na enkele jaren vrijgegeven (Deut. 20:6; Lev. 19:23–25).

Wie de wijngaard plant, mag er dus niet eens van eten.

אֵין לְאֵל יָדֶךָ (ein le’el yadekha), letterlijk ‘er is niet tot God je hand’: een uitdrukking voor ‘je hand heeft geen kracht’.

Zie ook Gen. 31:29.

Zie ook vers 64, waar dezelfde woorden ‘hout en steen’ staan.

שַׁמָּה (shammah), ‘ontzetting’: iets waarvoor men schrikt.

שְׁנִינָה (sheninah), ‘bijtend woord’: een scherpe spot.

צְלָצַל (tselatsal), ‘gonzend ongedierte’: een insect dat in zwermen komt, mogelijk een soort sprinkhaan of krekel; de betekenis is niet helemaal zeker.

שְׁעָרִים (she’arim), ‘poorten’: de poorten van de steden, dus de steden zelf.

Wij houden ‘poorten’ omdat het woord in vers 52–57 steeds terugkomt.

Zie ook Lev. 26:29 en 2 Kon. 6:28–29.

תֵּרַע עֵינוֹ (tera eino), letterlijk ‘zijn oog is kwaad’ tegen iemand: hij gunt hem niets.

Zo ook in vers 56.

Wij vertalen ‘niets gunnen’.

חֵיק (cheq), ‘arm, schoot’: de vrouw ‘in zijn armen’ is de vrouw van wie hij houdt.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: ook ‘onderwijs’.

Het boek van deze wet is het boek van Mozes (Deut. 31:24–26).

הִפְלִיא (hifli), ‘buitengewoon maken’: iets wonderlijks, uitzonderlijks.

נֶאֱמָנוֹת (ne’emanot), ‘aanhoudend’: letterlijk ‘betrouwbaar’, dat wil zeggen: ze blijven.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מַדְוֵה (madveh), ‘ziekte’.

Vergelijk Exod. 15:26, waar Yahweh belooft dat Hij de ziekten van Egypte niet zal brengen als Israël luistert.

Vergelijk Gen. 22:17 en Deut. 10:22: de sterren van de hemel in menigte.

שׂוּשׂ (sus), ‘zich verheugen’: dezelfde Yahweh die Zich verheugde over het goede, ‘verheugt’ Zich nu over het oordeel.

Het Hebreeuws gebruikt hetzelfde werkwoord voor beide.

Vergelijk Lev. 26:33.

תְּלֻאִים לְךָ מִנֶּגֶד (tel’uim lekha minneged), letterlijk ‘hangend voor je tegenover’.

Het beeld is dat het leven aan een draad hangt.

Wij vertalen ‘voor je hangen, in het onzekere’.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

שִׁפְחָה (shifchah), ‘slavin’.

Hier spreekt Yahweh in de eerste persoon: ‘waarover Ik tegen je gezegd heb’ (Exod. 14:13; Deut. 17:16).

De spreker (Mozes) haalt het woord van Yahweh aan.

Wij schrijven ‘Ik’ met een hoofdletter.

Het aangehaalde woord zelf, ‘Je zult hem niet meer zien’, is een volledige zin van Yahweh en staat rood.

Moab ligt oostelijk van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Horeb is de berg van de wetgeving (Sinaï); de ligging is niet zeker.

Dit vers is in veel Bijbels het eerste vers van hoofdstuk 29.

In de Hebreeuwse tekst hoort het bij hoofdstuk 28.

Het verbond in Moab is een aanvulling op het verbond van Horeb (Exod. 24).