1 Koningen 13

Betel (בֵּית־אֵל, Bet-El) ligt bij Beitin op de Westelijke Jordaanoever, aan de grens tussen Juda en het noordelijke rijk.

Zie 12:29–33.

אִישׁ אֱלֹהִים (ish Elohim), ‘man van Elohim’: een profeet die door Yahweh gestuurd is.

Zijn naam wordt niet genoemd.

In dit hoofdstuk staat ‘door het woord van Yahweh’ (בִּדְבַר יְהוָה, bidvar Yahweh) bij zijn opdracht (13:1, 13:2, 13:5, 13:9, 13:17, 13:32).

יֹאשִׁיָּהוּ (Yoshiyahu), ‘Josia’: de naam wordt lang van tevoren genoemd.

De vervulling staat in 2 Kon. 23:15–20.

מוֹפֵת (mofet), ‘teken’: een wonder dat laat zien dat het woord van Yahweh waar is.

Zie ook Deut. 13:2–3 en 18:21–22, waar een teken wordt getoetst aan wat daarna gebeurt.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

וַתִּיבַשׁ (vattivash), ‘en zij verdorde’: de hand werd stijf en droog, zodat hij niet meer kon bewegen.

Het Hebreeuws heeft het werkwoord ‘terugbrengen’: hij kon de hand niet meer naar zich toe halen.

חַלֵּה אֶת־פְּנֵי (challeh et pnei), ‘om het aangezicht smeken’: letterlijk ‘het gezicht zacht maken’.

Zo ook 13:6b, en Exod. 32:11.

De man van Elohim weigert de uitnodiging, ook al wordt hem de helft van het huis van de koning geboden.

Brood eten bij iemand betekent gemeenschap met hem hebben.

De opdracht van Yahweh bestaat uit drie delen: geen brood eten, geen water drinken en niet terugkeren langs dezelfde weg.

De man van Elohim citeert die opdracht: wij zetten haar in zwart met enkele aanhalingstekens.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

בנו (bno), ‘zijn zoon’, enkelvoud.

In vers 12 staat ‘zijn zonen’ en hier verder ‘zij vertelden’ (meervoud).

Sommige oude vertalingen lezen hier ook ‘zijn zonen’.

Wij volgen de Masoretische tekst letterlijk.

Zie Juda: Juda is het zuidelijke koninkrijk en stamgebied rond Jeruzalem en Hebron.

Zie Juda: Juda is het zuidelijke koninkrijk en stamgebied rond Jeruzalem en Hebron.

אֵלָה (elah), ‘terebint’: een grote boom, vaak een plaats waar mensen rustten of bijeenkwamen.

Zie ook Gen. 35:4.

מַלְאָךְ (malak), ‘engel’ of ‘bode’: dezelfde woordvorm kan ook een mens als bode aanduiden.

De tekst zegt dat de oude profeet loog (כִּחֵשׁ, kichesh).

Wij vertalen ‘engel’ en laten de keuze aan de lezer.

De woorden van deze ‘engel’ zijn niet rood: zij worden door een leugenaar geciteerd.

De man van Elohim volgt de woorden van een andere profeet, tegen het bevel in dat hij zelf van Yahweh had ontvangen.

Vergelijk Deut. 13:2–6 en 18:20–22, waar een profeet wordt getoetst aan wat Yahweh al gezegd heeft.

Zie Juda: Juda is het zuidelijke koninkrijk en stamgebied rond Jeruzalem en Hebron.

מָרִיתָ פִּי יְהוָה (marita pi Yahweh), ‘je bent weerspannig geweest tegen de mond van Yahweh’: je hebt het bevel van Yahweh niet gehoorzaamd.

Zie ook Num. 20:24.

In het Hebreeuws praat Yahweh in dit vers over Zichzelf in de derde persoon (‘waarvan Hij tegen je zei’).

Het citaat in het citaat staat tussen dubbele aanhalingstekens.

‘De profeet’ is in dit vers de man van Elohim uit Juda, die door de oude profeet wordt aangeduid als ‘de profeet die hij had teruggebracht’.

De ezel en de leeuw staan allebei naast het lijk.

Dat is vreemd: een leeuw eet normaal zijn prooi.

Het laat zien dat Yahweh de leeuw stuurt (vers 26) en hem ook tegenhoudt (vers 28).

Yahweh straft de man van Elohim niet omdat hij het woord van de koning niet geloofde, maar omdat hij het bevel van Yahweh niet hield.

Het oordeel komt hier over een profeet die gehoorzaam was geweest tot hij werd misleid.

De oude profeet brengt het lijk terug naar zijn eigen stad en rouwt om de man van Elohim.

הוֹי אָחִי (hoi achi), ‘ach, mijn broer’: een klaagroep bij een begrafenis, zoals ook Jer. 22:18.

Het graf van de man van Elohim zal later de beenderen van de oude profeet behouden, toen Josia de graven opende (2 Kon. 23:17–18).

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Zie Samaria (streek): Samaria is hier de naam van de streek rond de stad, het bergland van het noordrijk Israël.

‘De steden van Samaria’ noemt hier het latere noordelijke rijk.

De stad Samaria wordt pas gebouwd onder Omri (16:24).

De naam wordt hier gebruikt voor het gebied van de tien stammen.

יְמַלֵּא אֶת־יָדוֹ (yemalle et yado), ‘hij vulde zijn hand’: dit is de vaste uitdrukking voor het inwijden van een priester, zoals in Exod. 29:9.

Jerobeam doet dat voor iedereen die dat wil.