Jesaja 1

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

חָזוֹן (chazon), ‘visioen’: iets wat de profeet ‘ziet’.

Het werkwoord ‘zien’ (חָזָה, chazah) staat in hetzelfde vers.

Hemel en aarde worden opgeroepen als getuigen in een rechtszaak, zoals in Deut. 4:26, 30:19 en 32:1.

Yahweh bepleit Zijn zaak tegen Zijn eigen volk.

אֵבוּס (evus), ‘krib’: de voerbak van het vee, zoals in Spr. 14:4 en Job 39:9.

Zelfs het dier weet bij wie het hoort.

Israël weet het niet.

הוֹי (hoy), ‘wee’: een uitroep van schrik of aanklacht.

Het is de eerste van vele kreten van ‘wee’ in dit boek.

סָרָה (sarah), ‘afvalligheid’: opstand, een afwijken van Yahweh.

Het woord is verwant met סוּר (sur), ‘afwijken’.

זֹרוּ (zoru), ‘uitgedrukt’: de etter wordt uit de wond gedrukt.

חֻבָּשׁוּ (chubbashu) betekent ‘verbonden’ en רֻכְּכָה (rukkekhah) ‘verzacht’.

מַהְפֵּכָה (mahpekhah), ‘omkering’: hetzelfde woord als in Deut. 29:22, ‘de omkering van Sodom en Gomorra’.

Het land is verwoest als na een ramp.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

בַּת־צִיּוֹן (bat Tsiyyon), ‘Dochter Sion’: Jeruzalem en haar inwoners als een jonge vrouw voorgesteld; zie ook 2 Kon. 19:21.

Wij houden ‘Dochter Sion’ als vaste naam.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): צְבָאוֹת (tsevaot) betekent ‘legers’ of ‘heerscharen’.

Wij vertalen Tsevaot overal als ‘legermachten’.

Zie ook Ps. 24:10.

קְצִינֵי (qetsinei), ‘aanvoerders’: zoals in Richt. 11:6.

Jesaja noemt de leiders van Jeruzalem ‘aanvoerders van Sodom’ en het volk ‘volk van Gomorra’.

Dat is een scherpe vergelijking.

יֹאמַר יְהוָה (yomar Yahweh), ‘zegt Yahweh’: Yahweh spreekt hier zelf.

Hij verwerpt de offers niet omdat ze verboden zijn, maar omdat de mensen die ze brengen onrecht doen (vers 15–17).

לֵרָאוֹת פָּנָי (lera’ot panai), ‘om voor Mijn aangezicht te verschijnen’: letterlijk ‘om gezien te worden’.

Zo noemt men het bezoek aan de tempel op de feesten.

מִנְחַת שָׁוְא (minchat shav), ‘nutteloos graanoffer’: letterlijk ‘graanoffer van leegte’.

נַפְשִׁי (nafshi), ‘Mijn ziel’: Yahweh spreekt over Zichzelf.

Het woord נֶפֶשׁ (nefesh) staat voor het innerlijk, het zelf.

בְּפָרִשְׂכֶם כַּפֵּיכֶם (befarisakhem kappeikhem), ‘wanneer jullie jullie handen uitspreiden’: de houding van het gebed.

אַשְּׁרוּ חָמוֹץ (ashru chamots), ‘help de onderdrukte’: het woord חָמוֹץ (chamots) is onzeker.

Het kan ‘de onderdrukte’ zijn, of ‘de onderdrukker’ (‘wijs de onderdrukker terecht’).

Wij kiezen ‘de onderdrukte’.

וְנִוָּכְחָה (venivvakhechah), ‘laten wij het uitpraten’: het werkwoord hoort bij het rechtsgeding en betekent ‘de zaak bepleiten, elkaar terechtwijzen’.

Yahweh nodigt Zijn volk uit voor een gesprek.

פִּי יְהוָה (pi Yahweh), ‘de mond van Yahweh’: een afsluiting die de profeet erbij zegt.

Yahweh heeft het gezegd.

Dit slot staat zwart, omdat het over Yahweh in de derde persoon gaat.

אֵיכָה (eikhah), ‘hoe’: het begin van een klaagzang.

Hetzelfde woord opent Klaagl. 1:1.

סִיגִים (sigim), ‘slakken’: het afval dat bij het smelten van zilver naar boven komt.

Zilver dat slakken is geworden, is waardeloos.

שַׁלְמֹנִים (shalmonim), ‘geschenken’: dit woord komt alleen hier voor.

Het betekent waarschijnlijk ‘beloningen, steekpenningen’.

נְאֻם (ne’um), ‘godsspraak’: een vaste formule in de profeten (ne’um Yahweh, ‘godsspraak van Yahweh’).

Ze zegt dat Yahweh zelf spreekt.

Wij zetten de formule in rood als ze midden in Zijn woorden staat.

Hier is ze de aanhef van de toespraak en staat ze zwart, zoals de inleiding ‘Zo zegt Yahweh’.

כַּבֹּר (kabbor), ‘als met loog’: loog is een scherpe, uit as gemaakte stof die bij het zuiveren van metaal werd gebruikt.

De betekenis is niet helemaal zeker; het kan ook ‘geheel en al’ betekenen.

עִיר הַצֶּדֶק (ir hatsedeq), ‘Stad van gerechtigheid’: een eernaam voor Jeruzalem.

Het is het omgekeerde van vers 21, waar de stad een hoer is geworden en de gerechtigheid er niet meer woont.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

תִּפָּדֶה (tippadeh), ‘zal vrijgekocht worden’: het werkwoord פָּדָה (padah) betekent ‘vrijkopen’, zoals in Deut. 7:8.

אֵילִים (eilim), ‘terebinten’: grote bomen, in vers 30 אֵלָה (elah).

Onder zulke bomen werd afgodsdienst bedreven; zie Hos. 4:13.

Ook de ‘tuinen’ zijn plaatsen van afgodsdienst, zie Jes. 65:3.

הֶחָסֹן (hechason), ‘de sterke’: een machtig man.