Daniël 2

חֲלֹמוֹת (chalomot), ‘dromen’: het Hebreeuws heeft een meervoud.

Het kan om meer dan één droom gaan, of om één droom met veel beelden.

Vanaf vers 3 spreekt de koning over ‘een droom’.

De koning roept vier groepen: חַרְטֻמִּים (chartummim), ‘magiërs’, אַשָּׁפִים (ashshafim), ‘bezweerders’, מְכַשְּׁפִים (mekhashshefim), ‘tovenaars’ en כַּשְׂדִּים (kasdim), ‘Chaldeeën’.

Hier is ‘Chaldeeën’ de naam van een groep wijze mannen.

Elders in het Oude Testament is het de naam van het volk van Babel.

Vanaf hier tot en met 7:28 is de brontekst Aramees.

Het Hebreeuwse woord אֲרָמִית (aramit), ‘in het Aramees’, staat nog in de Hebreeuwse tekst en geeft de overgang aan.

De Hebreeuwse tekst hervat in 8:1.

De geschreven tekst (ketiv) heeft לעבדיך (le’avdayikh), ‘uw dienaren’; de voorgelezen tekst (qere) heeft לְעַבְדָךְ (le’avdakh), ‘uw dienaar’.

De Chaldeeën noemen zich samen ‘uw dienaar’.

Wij volgen het qere.

אַזְדָּא (azda), ‘vast’: een zeldzaam woord, waarschijnlijk uit het Perzisch.

De betekenis ‘vaststaand besluit’ is waarschijnlijk.

Sommigen verstaan ‘het woord is mij ontgaan’; de betekenis is onzeker.

Vers 8 gebruikt hetzelfde woord.

נְבִזְבָּה (nevizbah), ‘beloning’: een zeldzaam woord, waarschijnlijk een leenwoord.

De betekenis is bij benadering.

דָּתְכון (datkhon), ‘jullie vonnis’: דָּת (dat) is een Perzisch leenwoord voor ‘wet’ of ‘bevel’.

Zo ook in vers 13, 15.

יַבֶּשְׁתָּא (yabbeshta), ‘de aarde’: letterlijk ‘het droge’.

Het Aramees gebruikt dit woord voor het land.

De Chaldeeën zeggen dat alleen ‘de goden’ (אֱלָהִין, elahin) het kunnen weten.

Zij spreken hier als wijzen van Babel; wij schrijven ‘goden’ met kleine letter.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

עֵטָא וּטְעֵם (eta uteem), ‘raad en inzicht’: twee woorden die samen een bedachtzaam antwoord beschrijven.

שַׁלִּיטָא (shallita), ‘gezagvoerder’: iemand met bevoegdheid.

Het is een andere titel dan in vers 14.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

רָזָא (raza), ‘geheim’: een leenwoord, waarschijnlijk uit het Perzisch.

Het komt in dit hoofdstuk vaak voor (verzen 18, 19, 27–30, 47).

Wij vertalen steeds ‘geheim’.

בְּחֶזְוָא דִי־לֵילְיָא (bechezva di leliya), ‘in een gezicht van de nacht’: het is een nachtelijk gezicht, niet de droom van de koning.

Wij vertalen het Aramese chezev/chezvei in heel Daniël met ‘gezicht’, zoals in 7:1.

Daniël begint met een lofzang (verzen 20–23).

Zij is zwart, omdat een mens tot Elohim en over Hem spreekt.

עִדָּנַיָּא וְזִמְנַיָּא (iddanayya vezimnayya), ‘tijden en tijdstippen’: Elohim bestuurt de loop van de geschiedenis.

Wij vertalen iddan met ‘tijd’ en zeman met ‘tijdstip’, zoals in 7:12, 7:22 en 7:25.

De geschreven tekst (ketiv) heeft וּנְהִירָא (unehira), ‘en verlichting’; de voorgelezen tekst (qere) heeft וּנְהוֹרָא (unehora), ‘en licht’.

Wij volgen het qere.

מְהוֹדֵא (mehoda), ‘dank ik’: hetzelfde woord als in het Hebreeuwse ‘danken’ (יָדָה, yadah).

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Daniël gaat naar Arioch uit zorg voor de wijzen.

Hij vraagt niet om zichzelf te redden, maar om niemand van de wijzen te doden.

בְּהִתְבְּהָלָה (behitbehalah), ‘haastig’: Arioch handelt met haast.

Hij presenteert Daniël als zijn eigen vondst.

בֵּלְטְשַׁאצַּר (Beltesha’tsar): zie 1:7.

גָּזְרִין (gazrin), ‘waarzeggers’: letterlijk ‘wie het lot bepalen’.

Zo ook in 4:4 en 5:7, 11.

De betekenis is bij benadering.

בְּאַחֲרִית יוֹמַיָּא (be’acharit yomayya), ‘in de laatste dagen’: zoals in Hos. 3:5 (daar in het Hebreeuws).

Het betekent hier: in de toekomst die op de droom volgt.

De tekst noemt geen tijdstip.

Daniël zegt dat het geheim niet door zijn eigen wijsheid is gevonden.

Hij laat de eer aan Elohim.

צְלֵם (tselem), ‘beeld’: een groot standbeeld.

In hoofdstuk 3 staat een beeld van goud.

Het is niet hetzelfde beeld.

דְּהַב טָב (dehav tav), ‘fijn goud’: letterlijk ‘goed goud’.

חֲסַף (chasaf), ‘klei’: aarde zoals een pottenbakker gebruikt (vers 41).

De betekenis is bij benadering.

דִּי־לָא בִידַיִן (di la vidayin), ‘niet door handen’: de steen is niet door mensen gemaakt of losgeslagen.

Vers 45 herhaalt dit: de steen wordt ‘zonder handen’ uit de berg losgehouwen.

עוּר (ur), ‘kaf’: de schil van het graan.

Het wordt bij het dorsen door de wind weggeblazen.

מֶלֶךְ מַלְכַיָּא (melekh malkayya), ‘koning der koningen’: een titel van grote koningen, zoals in Ezech. 26:7.

Daniël zegt: ‘U bent het hoofd van goud.’

Daarmee identificeert de tekst het gouden hoofd met Nebukadnezar.

De volgende koninkrijken noemt de tekst niet bij naam.

Het tweede en derde koninkrijk worden niet bij naam genoemd.

Wij voegen niets toe.

De geschreven tekst (ketiv) heeft אַרְעָא (ar’a), ‘de aarde’; de voorgelezen tekst (qere) heeft אֲרַע (ara), ‘lager’.

Wij volgen het qere.

Het vierde koninkrijk wordt niet bij naam genoemd.

De tekst beschrijft alleen zijn kracht: het vermaalt en verbrijzelt.

פְּחָר (pechar), ‘pottenbakker’: iemand die klei bewerkt.

בִּזְרַע אֲנָשָׁא (bizra anasha), ‘door het zaad van mensen’: letterlijk.

Veel lezers verstaan hierbij verbindingen door huwelijk of afstamming.

De tekst zegt het niet; wij laten het letterlijk staan.

De geschreven tekst (ketiv) heeft די (di), ‘dat’, waar het qere וְדִי (vedi), ‘en dat’, leest.

Wij volgen het qere.

Dit koninkrijk komt van Elohim.

Het wordt niet door mensenhanden gevestigd, zoals de steen zonder handen (vers 34 en 45).

Het blijft ‘voor eeuwig’ (לְעָלְמִין, le’almin).

Vergelijk 7:14, 27.

מִנְחָה (minchah), ‘graanoffer’ en נִיחֹחִין (nichochin), ‘geurige offers’: dit zijn woorden uit de eredienst.

De koning laat offergaven brengen voor Daniël.

De tekst zegt niet dat Daniël dit aanneemt.

In het volgende vers prijst de koning Daniëls Elohim.

אֱלָהּ אֱלָהִין (elah elahin), ‘Elohim van de goden’ en מָרֵא מַלְכִין (mare malkin), ‘Heer van de koningen’: de koning erkent dat de Elohim van Daniël boven alle goden en koningen staat.

Hij zegt niet dat hij andere goden verlaat.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

רַב־סִגְנִין (rav-signin), ‘hoofd van de prefecten’: סְגַן (segan) is een bestuursambt, waarschijnlijk uit het Akkadisch.

De betekenis is bij benadering.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

בִּתְרַע מַלְכָּא (bitra malka), ‘in de poort van de koning’: de poort was de plaats van bestuur en recht, zoals in Esth. 2:19, 21.

Daniël zit dus bij het hof van de koning.