2 Koningen 3

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Samaria: zie 2 Kon. 1:2.

De jaartallen in de Masoretische tekst passen hier niet op elkaar.

Hier wordt Joram van Israël koning in het achttiende jaar van Josafat.

In 2 Kon. 1:17 is dat het tweede jaar van Joram van Juda.

In 2 Kon. 8:16 wordt Joram van Juda koning in het vijfde jaar van Joram van Israël.

Wij volgen de Masoretische tekst en vertalen elk vers letterlijk.

מַצֵּבָה (matsevah), ‘gewijde steen’: een opgerichte steen voor de eredienst.

Achab had een altaar voor Baäl gebouwd (1 Kon. 16:32).

Het verhaal zegt dat Joram de zuil wegnam.

Een gewijde steen van Baäl komt terug in 2 Kon. 10:26–27.

Joram deed ‘niet zoals zijn vader en moeder’, maar bleef bij de zonde van Jerobeam: de gouden kalveren (1 Kon. 12:28–30).

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

מֵישַׁע (Mesha), ‘Mesa’: de koning van Moab.

Dezelfde naam staat in 1 Kron. 2:42, voor een andere man.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie 2 Kon. 1:1: Moab kwam in opstand ‘na de dood van Achab’.

Hier wordt verteld hoe Israël erop reageert.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

וַיִּפְקֹד (vayyifqod), ‘telde’: het leger werd geteld en opgeroepen.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Joram vraagt hetzelfde als Achab in 1 Kon. 22:4, en Josafat antwoordt in dezelfde woorden.

Het Hebreeuws noemt geen naam bij ‘hij zei’.

Het is Josafat die antwoordt.

Zie Woestijn van Edom (ligging onzeker): De woestijn van Edom is het steppe- en woestijngebied ten zuiden van Moab.

De precieze weg van de legers is niet bekend.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

De woestijn van Edom wordt gezocht ten zuiden van Moab en de Zoutzee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

De precieze weg is onzeker.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

בְּהֵמָה (behemah), ‘lastdier’: een huisdier, hier de dieren die de bagage dragen.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dezelfde vraag stelt Josafat in 1 Kon. 22:7.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

וַיֵּרְדוּ (vayyeredu), ‘gingen naar hem toe’: letterlijk ‘daalden af’.

Het ‘woord van Yahweh’ is hier de boodschap die een profeet van Yahweh ontvangt.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

מַה־לִּי וָלָךְ (mah-li valakh), ‘wat heb ik met u te maken’: letterlijk ‘wat is er voor mij en voor u?’.

Zie ook 1 Kon. 17:18.

נֹשֵׂא פְּנֵי (nosé penei), ‘het gezicht respecteren’: letterlijk ‘het gezicht van iemand opheffen’, een uitdrukking voor het in aanzien houden van iemand.

Elisa zegt dat hij alleen om Josafat naar de koning van Israël wil kijken.

מְנַגֵּן (menaggen), ‘muzikant’: iemand die een snaarinstrument bespeelt.

Terwijl de muzikant speelt, komt de hand van Yahweh op Elisa.

Elisa citeert Yahweh.

Daarom staan deze woorden zwart, met enkele aanhalingstekens.

De verzen 16–19 zijn één toespraak van Elisa.

רוּחַ (ruach), ‘wind’: hier betekent het woord ‘wind’, niet ‘geest’.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Vers 18 zijn Elisa’s eigen woorden: hij spreekt over Yahweh in de derde persoon.

Of vers 19 nog woorden van Yahweh zijn, zegt het Hebreeuws niet.

Wij zetten beide verzen zwart, zonder enkele aanhalingstekens.

הַחֶלְקָה (hacheleqah), ‘stuk land’: een akker.

תַּכְאִבוּ (takh’ivu), ‘bederven’: letterlijk ‘pijn doen’.

Het gaat om het onbruikbaar maken van het land met stenen.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

הַמִּנְחָה (hamminchah), ‘het graanoffer’: het offer dat ’s morgens werd opgedragen (Exod. 29:38–41).

Het water komt dus op het tijdstip van het morgenoffer.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

חֹגֵר חֲגֹרָה וָמַעְלָה (choger chagorah vama’lah), ‘die een gordel omdoet en ouder’: iedereen die oud genoeg was om te strijden.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Het Hebreeuws zegt alleen dat het water rood leek, ‘als bloed’.

Het zegt niet waarom.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

הָחֳרֵב נֶחֶרְבוּ (hacherev necherevu), ‘zijn zeker vernietigd’: het werkwoord is moeilijk.

Wij vertalen ‘vernietigd’.

Het woord lijkt op חֶרֶב (cherev), ‘zwaard’, en dat past bij wat Moab denkt: de koningen hebben elkaar met het zwaard verslagen.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Het geschreven woord (ketiv) is וַיָּבֹאוּ (vayyavo’u), ‘en zij kwamen’.

Het qere is וַיַּכּוּ (vayyakku), ‘en zij sloegen’.

Wij volgen het qere.

Het laatste deel van het vers is moeilijk: ‘zij sloegen in het land, om Moab te slaan’.

Wij vertalen ‘zij trokken het land in en versloegen Moab’.

Zie Kir-Charaset (Kerak): Kir-Charaset wordt meestal gelijkgesteld met Kerak, in Moab, ten oosten van de Zoutzee.

Kir-Charaset is waarschijnlijk het huidige Kerak, in het zuiden van Jordanië.

Dat is waarschijnlijk.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

שְׁבַע מֵאוֹת אִישׁ שֹׁלֵף חֶרֶב (sheva me’ot ish sholef cherev), ‘700 man met een getrokken zwaard’: het getal staat zo in de Masoretische tekst.

עֹלָה (olah), ‘brandoffer’: de koning van Moab offert zijn eigen zoon, die na hem koning zou worden, op de muur van de stad.

Het Hebreeuws zegt niet aan wie hij hem offert.

Zie ook Lev. 18:21 en Deut. 18:10.