Jesaja 34

תֵּבֵל (tevel), ‘wereld’: de bewoonde aarde.

Jesaja 34 en 35 horen bij elkaar: eerst het oordeel over de volken en over Edom, daarna de belofte voor Yahweh’s volk.

Wie hier gaat horen, zijn de volken zelf en de hele aarde.

חֵרֶם (cherem), ‘ban’: de ban betekent dat iets aan Yahweh wordt overgegeven en volledig vernietigd wordt.

Wij vertalen het werkwoord met ‘met de ban slaan’, zoals in 2 Kon. 19:11.

Zie ook Joz. 6:17.

צְבָא הַשָּׁמַיִם (tseva hashamayim), ‘het leger van de hemel’: de sterren en andere hemellichamen, zoals in Deut. 4:19.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Vanaf hier spreekt Yahweh Zelf: ‘Mijn zwaard’ en ‘het volk van Mijn ban’.

Daarom staat vers 5 rood.

Vanaf vers 6 spreekt de profeet over Yahweh in de derde persoon.

Zie Bozra: Bozra (Buseirah) lag in het zuiden van het huidige Jordanië, in het gebied van Edom.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Het offer is hier een beeld: Yahweh houdt een slachtmaal, en de dieren zijn de mensen.

כָּרִים (karim), ‘lammeren’; עַתּוּדִים (attudim), ‘bokken’; אֵילִים (eilim), ‘rammen’.

Het vet van de nieren hoort bij de offers (Lev. 3:4).

רְאֵמִים (re’emim), ‘wilde stieren’: het sterke, ongetemde rund; zie Job 39:9.

פָּרִים (parim), ‘jonge stieren’, en אַבִּירִים (abbirim), ‘machtigen’: het woord kan ook sterke stieren betekenen.

Vergelijk Ps. 22:13, waar wij ‘de machtigen van Basan’ vertalen.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נָקָם (naqam), ‘wraak’: Yahweh die het recht herstelt en het kwaad vergeldt.

שִׁלּוּמִים (shillumim), ‘vergelding’: zie Hos. 9:7.

Vergelijk Jes. 61:2, waar ‘een dag van wraak voor onze Elohim’ staat.

Zwavel en brandend pek doen denken aan de ondergang van Sodom (Gen. 19:24, 28) en aan Deut. 29:22.

נְחָלֶיהָ (nechaleha), ‘haar beken’: de beken van Edom.

Het land wordt als één brandende poel.

עוֹלָם (olam), ‘voor eeuwig’; לְנֵצַח נְצָחִים (lenetsach netsachim), ‘voor altijd en altijd’: een versterkte uitdrukking, letterlijk ‘tot het eindeloze van het eindeloze’.

קָאָת (qa’at), ‘pelikaan’, יַנְשׁוּף (yanshuf), ‘ooruil’ en עֹרֵב (orev), ‘raaf’: vogels van verlaten plaatsen.

Vergelijk Lev. 11:13–19 en Ps. 102:7.

קִפּוֹד (qippod), ‘egel’: de betekenis is onzeker; ook ‘stekelvarken’ of ‘roerdomp’ worden voorgesteld.

Het Hebreeuws van dit vers is moeilijk.

Letterlijk: ‘Haar edelen: er is daar geen koningschap, zij roepen uit’.

Wij lezen: ‘Haar edelen: daar is geen koningschap om uit te roepen.’

Anders gelezen: ‘Zij roepen haar edelen niet meer tot het koningschap.’

Beide lezingen hebben dezelfde betekenis: Edom heeft geen koning en geen bestuur meer.

סִירִים (sirim), ‘doornstruiken’; קִמּוֹשׂ (qimmosh), ‘netels’; חוֹחַ (choach), ‘doornen’: onkruid op verlaten plaatsen, zoals in Hos. 9:6.

צִיִּים (tsiyyim), ‘woestijnbewoners’: dieren of wezens van de woestijn; zie Ps. 72:9.

אִיִּים (iyyim), ‘hyena’s’: letterlijk ‘huilers’; de betekenis is onzeker.

קִפּוֹז (qippoz), ‘pijlslang’: dit woord komt alleen hier voor.

De betekenis is onzeker; ook ‘uil’ of ‘springslang’ worden voorgesteld.

De werkwoorden ‘legt eieren’, ‘laat openbreken’ en ‘verzamelt’ horen bij een nestelend dier; ook die betekenissen zijn onzeker.

‘Het boek van Yahweh’: de tekst zegt niet welk boek het is.

Het kan gaan om de profetie zelf, die op schrift staat, of om het boek waarin Yahweh Zijn besluiten vastlegt.

Het Hebreeuws heeft hier ‘mijn mond’ (פִי, pi).

Sommige oude vertalingen lezen ‘de mond van Yahweh’.

Wij volgen het Hebreeuws zoals het staat: de profeet verwijst naar zijn eigen woord, naast ‘Zijn Geest’.

גּוֹרָל (goral), ‘lot’: het land wordt aan de dieren toebedeeld zoals Kanaän aan de stammen van Israël werd toebedeeld (Num. 26:55).

Zo draait de uitdrukking om: de dieren erven wat verwoest is.