Ezechiël 16

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Heel dit hoofdstuk is één lange toespraak van Yahweh.

Hij vertelt de geschiedenis van Jeruzalem als het verhaal van een weggeworpen kind dat Zijn bruid werd en Hem toen ontrouw was.

De formule ‘Zo zegt Heer Yahweh’ staat telkens zwart.

Wat Yahweh daarna zegt, staat rood.

De oproep ‘Hoor het woord van Yahweh’ (vers 35) staat rood, omdat Yahweh haar zelf aan de profeet opdraagt.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מְכֹרֹתַיִךְ (mekhorotayikh), ‘je afkomst’: het woord komt in de Bijbel alleen hier en in 21:35 voor en betekent ‘herkomst’.

הַכְּנַעֲנִי אָבִיךְ הָאֱמֹרִי וְאִמֵּךְ חִתִּית noemt de oude bewoners van het land.

Vergelijk Gen. 15:19–21.

Jeruzalem had haar wortels niet in de vaderen van Israël, maar bij de volken van het land.

שָׁרֵּךְ (shorrekh), ‘je navelstreng’: een zeldzaam woord, alleen hier.

Sommigen vertalen ‘je navel’.

בְּגֹעַל נַפְשֵׁךְ (bego’al nafshekh), ‘omdat men je verafschuwde’: letterlijk ‘vanwege de verafschuwing van je ziel’.

Het woord נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’, staat hier voor de persoon zelf.

Het werkwoord גָּעַל (ga’al, met ajin) betekent ‘verafschuwen’.

Het is een ander woord dan גָּאַל (ga’al, met aleph), ‘verlossen’.

מִתְבּוֹסֶסֶת (mitbosesset), ‘spartelend’: het werkwoord בּוּס (bus) betekent ‘vertrappen’.

Hier beweegt het kind zich in zijn eigen bloed.

רְבָבָה (revavah), ‘tienduizendvoud’: een zeer groot aantal.

עֵת דֹּדִים (et dodim), ‘de tijd van de liefde’: het woord דֹּדִים (dodim) betekent ‘liefde’ of ‘liefkozingen’.

Het staat ook in Hoogl. 1:2.

תָּחַשׁ (tachash), ‘tachash-leer’: leer van een dier waarvan de naam onzeker is, zoals in Exod. 25:5.

Het was kostbaar.

צְמִידִים (tsemidim), ‘armbanden’: de tekst zegt letterlijk ‘op je handen’.

נֶזֶם עַל־אַפֵּךְ (nezem al appekh), ‘een ring in je neus’: het woord אַף (af) betekent ‘neus’ en ‘toorn’.

Zie Gen. 24:47, waar Rebekka een neusring krijgt.

סֹלֶת (solet), ‘meelbloem’: het fijnste meel.

In de geschreven tekst staan ששי (shishi) en אכלתי (akhalti); de overlevering leest שֵׁשׁ (shesh) en אָכָלְתְּ (akhalt).

Wij volgen de lezing.

כָּלִיל (kalil), ‘volkomen’: haar schoonheid was niet van haarzelf.

Zij kwam van Yahweh’s luister, die Hij op haar had gelegd.

זֹנוֹת (zenut), ‘hoererij’: het beeld van ontrouw aan Yahweh, zoals in Hos. 1:2.

Hier gaat het om afgoderij en om de verbonden met andere volken.

בָּמוֹת טְלֻאוֹת (bamot tela’ot), ‘bonte hoogten’: het zijn kleine offerplaatsen of tenten, met bonte lappen van haar kleren bekleed.

Het woord טְלֻאוֹת (tela’ot), ‘gevlekt, bont’, staat alleen hier.

צַלְמֵי זָכָר (tsalmei zakhar), ‘mannenbeelden’: beelden van mannen.

Het woord זָכָר (zakhar) betekent ‘mannelijk’.

De tekst zegt niet meer.

In de geschreven tekst staat נָתַתִּי (natati), ‘Ik gaf’; de overlevering leest נָתַתְּ (natatt), ‘je gaf’.

Wij volgen de lezing.

לְרֵיחַ נִיחֹחַ (lereach nichoach), ‘als een aangename geur’: de vaste uitdrukking voor een offer dat Yahweh behaagt, zoals in Lev. 1:9.

Hier worden Zijn gaven aan afgoden geofferd.

וַתִּזְבָּחִים (vattizbachem), ‘en je offerde hen’: kinderoffers.

Zie Lev. 18:21, 20:2–5 en Deut. 12:31.

De kinderen waren kinderen van Yahweh’s verbond (‘die je voor Mij had gebaard’).

In de geschreven tekst staat מתזנתך (mitaznatekh); de overlevering leest מִתַּזְנוּתָיִךְ (mitaznutayikh), ‘van je hoererijen’.

Het verschil zit in de vorm van het meervoud.

Wij volgen de lezing.

בְּהַעֲבִיר (beha’avir), ‘door ze over te laten gaan’: het werkwoord עָבַר (avar) in de Hiphil betekent ‘doen overgaan’.

Vaak staat er ‘door het vuur’, zoals in 2 Kon. 16:3.

Hier staat het woord ‘vuur’ niet.

In de geschreven tekst staat זכרתי (zakharti), ‘ik dacht’; de overlevering leest זָכַרְתְּ (zakhart), ‘je dacht’.

Wij volgen de lezing.

אוֹי אוֹי לָךְ (oy oy lakh), ‘wee, wee je’: een uitroep.

De zin loopt door in vers 24.

גֶּב (gev), ‘verhoging’: een zeldzaam woord, ook in vers 31 en 39.

Het is iets gewelfds of verhevens, zoals een platform.

In de geschreven tekst staat תַּזְנֻתֵךְ (taznatekh); de overlevering leest תַּזְנוּתָיִךְ (taznutayikh), ‘je hoererijen’.

Het verschil zit in de vorm van het meervoud.

Wij volgen de lezing.

גִּדְלֵי בָשָׂר (gidlei basar), ‘groot van vlees’: de uitdrukking wijst op kracht en op mannelijke kracht.

Zie ook Ezech. 23:20.

חֻקֵּךְ (choqekh), ‘je toegemeten deel’: wat je als rantsoen kreeg, vergelijk Spr. 30:8.

Yahweh heeft haar deel verminderd.

Zie Assur (Assyrië): Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Een voorbeeld van zulke verbonden is Achaz, die Assyrië om hulp vroeg (2 Kon. 16:7–9).

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

Zie Chaldea (land van de Chaldeeën): De Chaldeeën woonden in het zuiden van Babylonië, in het zuiden van het huidige Irak.

אֶרֶץ כְּנַעַן (erets Kena’an), ‘het land Kanaän’: het woord כְּנַעַן (Kena’an) betekent ook ‘koopman’.

De tekst wijst hier op het land zelf.

אֲמֻלָה (amulah), ‘is zwak’: het woord komt alleen hier voor.

De betekenis is onzeker.

Het kan ‘zwak, ziek of kwijnend’ betekenen.

לְקַלֵּס אֶתְנָן (leqalles etnan), ‘het hoerenloon minachten’: zij wilde niet betaald worden, maar gaf zelf.

Zij was dus erger dan een hoer.

In de geschreven tekst staan עשיתי (asiti) en הייתי (hayiti); de overlevering leest עָשִׂית (asit) en הָיִית (hayit).

Wij volgen de lezing.

הַמְּנָאָפֶת (hamna’efet), ‘de overspelige’: het werkwoord נָאַף (na’af) betekent ‘overspel plegen’, zoals in Exod. 20:14.

נֵדֶה (nedeh), ‘loon’: het woord komt alleen hier voor.

נְדָנַיִךְ (nidnayikh), ‘je geschenken’, komt ook alleen hier voor.

Beide woorden betekenen geschenken of betaling.

הֵפֶךְ (hefekh), ‘omgekeerde’: bij Jeruzalem was het tegenovergestelde van wat bij andere hoeren gebeurt.

Hier begint het tweede deel van de toespraak: de aanklacht en het oordeel.

‘Hoor het woord van Yahweh’ draagt Yahweh de profeet op uit te roepen.

Zij staat rood, zoals in 13:2 en 34:7.

נְחֻשְׁתֵּךְ (nechushtekh), ‘je koper’: het woord komt alleen hier voor en is onzeker.

Het kan ‘koper’ of ‘brons’ betekenen, of ‘je lust’ of ‘je schaamte’.

Wij vertalen ‘je koper’.

עָרַבְתְּ (aravt), ‘je vond aangenaam’: het werkwoord עָרַב (arav) betekent ‘aangenaam zijn’, zoals in Spr. 20:17.

Haar minnaars, de volken, worden nu tegen haar verzameld.

מִשְׁפְּטֵי נֹאֲפוֹת וְשֹׁפְכוֹת דָּם (mishpetei no’afot veshofekhot dam), ‘de vonnissen voor overspelige vrouwen en vrouwen die bloed vergieten’: zie Lev. 20:10 en Num. 35:33.

גַבֵּךְ (gabbekh) en רָמֹתַיִךְ (ramotayikh): de verhoging en de hoogten van vers 24.

Wat zij gebouwd heeft, wordt afgebroken.

וּבִתְּקוּךְ (uvittequkh), ‘en zij hakken je in stukken’: het werkwoord בָּתַק (batak) staat alleen hier.

Steniging is de straf voor overspel, zie Lev. 20:10 en Deut. 22:21–24.

לְעֵינֵי נָשִׁים רַבּוֹת (le’einei nashim rabbot), ‘voor de ogen van veel vrouwen’: het oordeel is een openbare waarschuwing voor andere steden.

Vergelijk 5:8.

וְשָׁקַטְתִּי (veshaqatti), ‘Ik word stil’: Yahweh’s woede komt tot rust.

Vergelijk 5:13.

וַתִּרְגְּזִי לִי (vattirgezi li), ‘en je tergde Mij’: letterlijk ‘je werd onrustig tegen Mij’.

In de geschreven tekst staan זכרתי (zakharti) en עשיתי (asiti); de overlevering leest זָכַרְתְּ (zakhart) en עָשִׂית (asit).

Wij volgen de lezing.

מָשָׁל (mashal), ‘spreekwoord’: een korte, bekende uitspraak, hier een scherpe.

גֹּעֶלֶת (go’elet), ‘die verafschuwt’: het werkwoord is hetzelfde als in vers 5.

Moeder en zusters hebben hun man en kinderen verafschuwd, en zo is Jeruzalem hun dochter en zuster.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

שְׂמֹאול (semol), ‘links’, en יָמִין (yamin), ‘rechts’: als men naar het oosten kijkt, is links het noorden en rechts het zuiden.

Dat past: Samaria ligt ten noorden van Jeruzalem, Sodom ligt ten zuiden.

כִּמְעַט קָט (kim’at qat), ‘bijna te weinig’: de zin is kort en moeilijk.

Het kan ook betekenen: ‘het was een kleinigheid’.

In de geschreven tekst staat עשיתי (asiti); de overlevering leest עָשִׂית (asit).

Wij volgen de lezing.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

חַי אֲנִי (chai ani), ‘zo waar Ik leef’: de eed van Yahweh; zie Ezech. 14:16.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

גָּאוֹן (ga’on), ‘hoogmoed’: Sodom was hoogmoedig en onverschillig voor de armen.

Het verhaal van Sodom staat in Gen. 19.

רָאִיתִי (ra’iti), ‘toen Ik het zag’: sommige oude vertalingen lezen anders.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

וַתְּצַדְּקִי (vattetsaddeqi), ‘je hebt rechtvaardig doen lijken’: het werkwoord צִדֵּק (tsiddeq) betekent hier ‘rechtvaardig doen lijken’.

Door haar grotere gruwelen leken haar zusters, vergeleken met haar, rechtvaardig.

In de geschreven tekst staan אֲחוֹתֵךְ (achotekh), ‘je zuster’, en עשיתי (asiti); de overlevering leest אֲחוֹתַיִךְ (achotayikh), ‘je zusters’, en עָשִׂית (asit).

Wij volgen de lezing.

פִּלַּלְתְּ (pillalt), ‘je hebt gepleit’: het werkwoord פָּלַל (palal) betekent ‘bemiddelen, een uitspraak doen’.

Jeruzalem heeft door haar gedrag haar zusters verontschuldigd.

Daarom moet zij hun schande dragen.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

שְׁבוּת (shevut), ‘lot’: de uitdrukking שׁוּב שְׁבוּת (shuv shevut) betekent ‘het lot keren’, of ‘de gevangenen terugbrengen’.

Wij volgen ‘het lot keren’, zoals in de Psalmen, bijvoorbeeld Ps. 126:1.

In de geschreven tekst staat drie keer שבית (shevit), een andere vorm; de overlevering leest שְׁבוּת (shevut), ‘lot’.

Wij volgen de lezing.

בְּנַחֲמֵךְ (benachamekh), ‘doordat je hen troost’: het Piel van נָחַם (nacham) betekent ‘troosten’.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

לְקַדְמָתָן (leqadmatan), ‘naar hun vroegere staat’: letterlijk ‘naar hun voortijd’.

Zij worden hersteld.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

שְׁמוּעָה (shemu’ah), ‘gerucht’: Sodom werd door Jeruzalem niet genoemd, zij keek op Sodom neer.

Het begin van vers 57 sluit hierop aan.

Zie Aram: Aram is het gebied van de Arameeërs, in het huidige Syrië.

Het begin van dit vers is moeilijk.

Letterlijk staat er: ‘voordat je kwaad werd ontbloot, zoals de tijd van de smaad van de dochters van Aram’.

Sommige oude vertalingen lezen aan het begin van het vers anders.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: hier staat alleen ‘Yahweh’, zonder ‘Heer’.

אָלָה (alah), ‘eed’: het is de eed van het verbond.

Wie het verbond verbreekt, verwerpt de eed die erbij hoort.

In de geschreven tekst staat ועשית (v’sit), ‘en jij deed’; de overlevering leest וְעָשִׂיתִי (ve’asiti), ‘en Ik zal doen’.

Wij volgen de lezing.

בְּרִית עוֹלָם (berit olam), ‘een eeuwig verbond’: zoals in Gen. 9:16 en 17:7.

Zie ook Ezech. 37:26.

וְלֹא מִבְּרִיתֵךְ (velo mibriteikh), ‘maar niet op grond van je verbond’: de zusters worden als dochters aan Jeruzalem gegeven door Yahweh’s eigen genade, niet omdat Jeruzalem het verbond hield.

וְיָדַעַתְּ כִּי אֲנִי יְהוָה (veyada’at ki ani Yahweh), ‘en je zult weten dat Ik Yahweh ben’: de erkenningsformule, zoals in 13:14.

Hier wordt zij in het enkelvoud aangesproken.

בְּכַפְּרִי־לָךְ (bekhapperi lakh), ‘wanneer Ik voor je verzoening doe’: het werkwoord כִּפֵּר (kipper) betekent ‘verzoenen’, zoals in Lev. 16.