Jeremia 15

Mozes en Samuël staan hier als de grote voorbidders van Israël.

Zie Exod. 32:11–14, Num. 14:13–20, 1 Sam. 7:9 en 1 Sam. 12:23.

Zelfs hun voorbede zou nu niet helpen.

De vier uitdrukkingen noemen vier lotgevallen: dood (door ziekte of pest), zwaard, honger en gevangenschap.

Wie voor één van die vier bestemd is, ontkomt er niet aan.

וּפָקַדְתִּי (ufaqadti), ‘Ik zal aanstellen’: de stam פקד (pqd) betekent ‘bezoeken, aanstellen, straffen’.

Hier stelt Yahweh vier ‘soorten’ aan om het oordeel uit te voeren.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

לְזַעֲוָה (leza’avah), ‘tot een schrikbeeld’: iets waarvoor men huivert; zo ook in Deut. 28:25.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

לְשָׁלֹם (leshalom), ‘naar vrede’: ‘vragen naar de vrede van iemand’ is een gewone groet: vragen hoe het met iemand gaat.

Wij vertalen ‘naar je welzijn’.

נִלְאֵיתִי הִנָּחֵם (nil’eiti hinnachem), ‘Ik ben moe geworden Mij te laten rouwen’: de stam נחם (nacham) betekent als Yahweh Zich bedenkt ‘Zich laten rouwen’; zie Gen. 6:6.

Vaak heeft Yahweh het oordeel uitgesteld; nu is Hij daar moe van.

בְּמִזְרֶה (mizreh), ‘wan’: een soort riek of schop waarmee graan in de wind wordt geworpen om het kaf te scheiden.

Hier is het een beeld voor het uit elkaar drijven van het volk.

עִיר (ir), ‘angst’: dit woord komt alleen hier voor en de betekenis is onzeker.

Het kan ‘opwinding, angst’ betekenen, of ook ‘stad’.

‘Zeven’ is het getal van volheid: een moeder met zeven kinderen was gezegend; vergelijk 1 Sam. 2:5.

Haar ‘zon’ gaat onder terwijl het nog dag is: zij verliest haar kinderen voor de tijd.

Vanaf dit vers spreekt Jeremia.

Vergelijk zijn klacht in Jer. 20:14–18 en Job 3:3.

Het Hebreeuws van de verzen 11–14 is moeilijk en de betekenis is onzeker.

In de geschreven tekst staat שרותך (sherotekha); de overlevering leest שֵׁרִיתִיךָ (sheritikha).

Wij volgen de lezing.

Sommige oude vertalingen lezen dit vers anders.

Het is onzeker wat het beeld bedoelt: het ‘ijzer uit het noorden’ kan verwijzen naar de macht van het leger uit het noorden (Jer. 1:14), of naar de kracht die Jeremia krijgt (vers 20).

Vers 13 en 14 komen bijna woordelijk terug in Jer. 17:3–4.

וְהַעֲבַרְתִּי (veha’avarti), ‘Ik zal laten doortrekken’: in Jer. 17:4 staat een woord dat ‘Ik zal je laten dienen’ betekent.

Wij volgen de Hebreeuwse tekst zoals hij er staat.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

לְאֶרֶךְ אַפְּךָ (le’erekh appekha), ‘in de langzaamheid van Uw toorn’: zie Exod. 34:6, ‘langzaam tot toorn’.

Jeremia vreest dat Yahweh’s geduld met de vijanden hem het leven kost.

‘Ik at ze op’: de woorden van Yahweh werden voor Jeremia levensonderhoud.

Vergelijk Ezech. 3:1–3.

In de geschreven tekst staat דבריך (devarekha), ‘Uw woorden’; de overlevering leest דְּבָרְךָ (devarkha), ‘Uw woord’.

Wij volgen de lezing.

בְסוֹד (besod), ‘in de kring van’: een besloten kring of gezelschap.

אַכְזָב (akhzav), ‘bedrieglijke beek’: een beek die in de regentijd stroomt, maar in de zomer droogvalt.

Jeremia verwijt Yahweh dat Hij onbetrouwbaar lijkt.

Zie ook Job 6:15.

Hier begint Yahweh’s antwoord op Jeremia’s klacht; de aanhef staat zwart.

De ‘versterkte, koperen muur’ komt ook voor in Jer. 1:18–19.

Yahweh’s belofte ‘Ik ben met je om je te redden’ klinkt ook daar.

וּפְדִתִיךָ (ufeditikha), ‘Ik zal je vrijkopen’: het werkwoord פדה (pada) betekent ‘vrijkopen’, zoals iemand uit slavernij wordt vrijgekocht.