Jesaja 43

בֹּרַאֲךָ (bor’akha), ‘je Schepper’, en יֹצֶרְךָ (yotsarkha), ‘je Vormer’: het eerste woord hoort bij בָּרָא (bara), ‘scheppen’, het tweede bij יָצַר (yatsar), ‘vormen’, zoals een pottenbakker doet (vergelijk 45:9).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Kush: Kush was het gebied ten zuiden van Egypte, Nubië, het huidige Noord-Soedan.

Zie Seba (ligging onzeker): Seba is een land of volk in Noordoost-Afrika, verbonden met Kush (Genesis 10:7); vermoedelijk het huidige Soedan of Ethiopië.

De precieze ligging is niet zeker.

כֹּפֶר (kofer), ‘losgeld’: een betaling om iemand vrij te kopen (vergelijk Exod. 21:30).

Yahweh geeft hier volken in de plaats van Israël.

אָדָם (adam), ‘mensen’: hier een verzamelwoord, niet de naam Adam.

תְּנִי (tenni), ‘Geef!’: het Hebreeuws zegt niet wie of wat gegeven moet worden.

Uit het verband volgt: Mijn zonen en dochters (vers 6–7).

Het woord ‘ze’ voegen wij in het Nederlands toe.

וְיִצְדָּקוּ (veyitsdaqu), ‘zodat zij gelijk krijgen’: het werkwoord צָדַק (tsadaq) hoort bij ‘gerechtigheid’.

Het betekent hier: gelijk krijgen in een rechtszaak.

Zo ook in vers 26 en in 45:25.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jes. 1:24.

זָר (zar), ‘vreemde’: hier een vreemde god, een god van buiten Israël (vergelijk Deut. 32:16).

מִיּוֹם (miyom), ‘sinds er dag is’: letterlijk ‘vanaf de dag’.

Het kan ook ‘vanaf vandaag’ betekenen.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

בָּרִיחִים (barichim), ‘vluchtelingen’: het woord is moeilijk.

Het kan ook ‘grendels’ betekenen.

Wij nemen ‘vluchtelingen’.

Vers 16–17 beschrijven de doortocht door de zee en de ondergang van het leger van Egypte (vergelijk Exod. 14:21–28).

Deze verzen zijn zwart, omdat ze over Yahweh in de derde persoon spreken.

Zijn eigen woorden beginnen in vers 18.

פִּשְׁתָּה (pishtah), ‘lont’: letterlijk ‘vlas’.

Het gaat om een lampenpit van vlas, die uitdooft.

בְּנוֹת יַעֲנָה (benot ya’anah), ‘struisvogels’: letterlijk ‘dochters van de struisvogel’.

Welk dier precies bedoeld is, is niet zeker.

יָגַעְתָּ בִּי (yaga’ta bi), ‘je bent Mij moe geworden’: letterlijk ‘je bent vermoeid in Mij’.

Het werkwoord יָגַע (yaga) betekent ‘moe worden’.

Het hoort bij הוֹגַעְתַּנִי (hoga’tani), ‘je hebt Mij vermoeid’, in vers 24.

Het kan ook betekenen: ‘je hebt je voor Mij ingespannen’.

De zin in vers 23 maakt duidelijk dat Israël zich juist niet voor Yahweh inspande.

שֵׂה (seh), ‘lam’: een stuk kleinvee, schaap of geit.

Wij vertalen ‘lam’, zoals in Exod. 12:3.

קָנֶה (qaneh), ‘kalmoes’: een welriekend riet, dat bij het heilige zalfsel hoorde (vergelijk Exod. 30:23).

נִשָּׁפְטָה (nishafetah), ‘laten wij een rechtszaak voeren’: van שָׁפַט (shafat), ‘recht spreken’.

Yahweh nodigt Israël uit om zijn zaak voor te leggen.

אָבִיךָ הָרִאשׁוֹן (avikha harishon), ‘je eerste vader’: wie bedoeld is, zegt het Hebreeuws niet.

Misschien is het Jakob, misschien de eerste leider van het volk.

וַאֲחַלֵּל (va’achallel), ‘Ik ontheiligde’: de verleden tijd van het Hebreeuws.

Het kan ook als toekomst worden gelezen: ‘Ik zal ontheiligen’.