Spreuken 23

מוֹשֵׁל (moshel), ‘heerser’: iemand met gezag, een machthebber.

בַּעַל נֶפֶשׁ (baal nefesh), ‘bezitter van begeerte’: iemand die zijn eetlust niet in bedwang heeft.

נֶפֶשׁ (nefesh) betekent hier ‘begeerte’, ‘eetlust’.

De spreuk is beeldspraak: beheers jezelf.

לֶחֶם כְּזָבִים (lechem kezavim), ‘brood van bedrog’: eigenlijk ‘brood van leugens’.

De gastheer lijkt gul, maar zijn bedoeling is een andere.

Zie vers 7.

תִּיגַע (tiga), ‘moei je af’: werken tot je moe bent.

עָשֹׂה יַעֲשֶׂה (asoh yaaseh), ‘zeker maakt het’: de rijkdom groeit als het ware vleugels en vliegt weg.

נֶשֶׁר (nesher), ‘arend’: het kan ook een gier zijn.

Het geschreven woord (ketiv) heeft op twee plaatsen een andere spelling dan het gelezen woord (qere): הֲתָעִיף (‘laat je vliegen’) en יָעוּף (‘vliegt’).

Beide komen van het werkwoord ‘vliegen’.

Een andere uitleg is: ‘Moet je je ogen op rijkdom richten?

Hij is er niet.’

Wij volgen het gelezen woord.

רַע עָיִן (ra ayin), ‘boos oog’: iemand die afgunstig of gierig is.

Het tegendeel is ‘goed van oog’ (Spr. 22:9).

Het geschreven woord (ketiv) heeft תתאו en het gelezen woord (qere) תִּתְאָיו; beide betekenen ‘verlang’.

שָׁעַר (shaar), ‘berekenen’: dit werkwoord komt alleen hier voor; de betekenis is onzeker.

Andere uitleggingen zijn ‘hij schat in’ of ‘hij denkt’.

De spreuk zegt: wat de gastheer innerlijk berekent, bepaalt wie hij werkelijk is.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: hier zijn binnenste.

פִּתְּךָ (pitekha), ‘je stukje’: een klein stuk brood.

כְּסִיל (kesil), ‘dwaas’: wie niet wil leren.

שֵׂכֶל (sekhel), ‘doorzicht’: wat een woord verstandig en doordacht maakt.

גְּבוּל עוֹלָם (gevul olam), ‘eeuwenoude grens’: de oude grens van het erfdeel.

Dezelfde woorden als in Spr. 22:28.

Zie ook Deut. 19:14 en Deut. 27:17.

גֹּאֲלָם (goalam), ‘hun losser’: de naaste verwant die voor een zwakke familielid optreedt.

Hier is dat Yahweh zelf, zoals Spr. 22:23.

Zie ook Ruth 3:12.

מוּסָר (musar), ‘tucht’: ook ‘onderricht’ of ‘vermaning’.

Zie ook Spr. 13:24, 19:18 en 29:15.

שְׁאוֹל (sheol), ‘Sjeol’: het dodenrijk.

Wie de tucht van zijn kind niet schuwt, houdt het van een dodelijke weg.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: hier de persoon in zijn leven.

חָכַם לִבֶּךָ (chakham libbekha), ‘je hart is wijs’: wijs worden is hier een zaak van het hart, de zetel van het denken.

כְּלָיוֹת (kilyot), ‘nieren’: in het Hebreeuws de zetel van de diepste gevoelens.

Zie ook Ps. 16:7.

De tweede helft is in het Hebreeuws onvolledig: ‘maar in de vrees voor Yahweh de hele dag’.

Wij vullen ‘wees’ aan.

אַחֲרִית (acharit), ‘toekomst’: eigenlijk ‘wat daarna komt’, het einde van de weg, ook de afloop.

Zie ook Spr. 24:14 en 24:20.

אַשֵּׁר (asher), ‘richt’: laat je hart recht op de weg lopen.

Het woord hoort bij hetzelfde grondwoord als ‘gelukkig’ (אַשְׁרֵי, ashre).

לָמוֹ (lamo), ‘voor zich’: het kleine woord aan het eind is moeilijk.

Het kan ‘voor zichzelf’ betekenen, ‘onder hen’ of ‘bij hen’.

Wij vertalen de reeks als: onder de wijndrinkers en onder de gulzige vleeseters.

סֹבֵא (sove), ‘drinker’ en זוֹלֵל (zolel), ‘gulzigaard’: ook in Deut. 21:20, waar zij samen worden genoemd.

תָּבוּז (tavuz), ‘veracht’: bij een oude moeder kan de neiging bestaan haar niet meer serieus te nemen.

Zie ook Spr. 1:8 en 30:17.

De tweede helft heeft geen werkwoord: ‘wijsheid, tucht en inzicht’ hoort bij ‘koop’.

Wij voegen alleen ‘en ook’ toe.

In dit vers verschillen het geschreven woord (ketiv) en het gelezen woord (qere) in de spelling van ‘jubelen’ (גִּיל יָגִיל, gil yagil), ‘verwekken’ en ‘verheugen’.

De betekenis is gelijk.

Wij volgen het gelezen woord.

Het geschreven woord (ketiv) heeft תִּרְצֶנָה (‘laat je ogen behagen scheppen in mijn wegen’); het gelezen woord (qere) heeft תִּצֹּרְנָה (‘laat je ogen mijn wegen bewaken’).

Wij volgen het gelezen woord.

Het werkwoord נָצַר (natsar), ‘bewaken’, staat ook in Spr. 22:12.

זוֹנָה (zonah), ‘hoer’; נָכְרִיָּה (nokhriyah), ‘vreemde vrouw’: vrouwen buiten het huwelijk.

Zie ook Spr. 2:16, 5:3, 7:5 en 22:14.

חֶתֶף (chetef), ‘rover’: dit woord komt alleen hier voor; de betekenis is onzeker.

Het kan ook ‘prooi’ betekenen.

אוֹי (oy) en אֲבוֹי (avoy), ‘ach’ en ‘wee’: de kreten van wie ongelukkig is.

אֲבוֹי komt alleen hier voor.

Het geschreven woord (ketiv) heeft מדונים (‘twist’); het gelezen woord (qere) heeft מִדְיָנִים (‘ruzies’).

Beide komen van hetzelfde grondwoord.

מִמְסָךְ (mimsakh), ‘gemengde wijn’: wijn die met kruiden of met andere wijn is gemengd, om hem sterker of smakelijker te maken.

עֵינוֹ (eno), ‘zijn oog’: de glans van de wijn, de glinstering of het schuimende kraaltje.

Wij vertalen ‘zijn glans’.

Het geschreven woord (ketiv) heeft בכיס (‘in de buidel’); het gelezen woord (qere) heeft בַּכּוֹס (‘in de beker’).

Wij volgen het gelezen woord.

יַפְרִשׁ (yafris), ‘verspreidt’: het werkwoord heeft geen voorwerp.

Wij vullen ‘gif’ aan; zo wordt de zin ook in oude vertalingen begrepen.

De betekenis is onzeker.

צִפְעוֹנִי (tsif’oni), ‘adder’: een giftige slang.

זָרוֹת (zarot), ‘vreemde dingen’: het woord kan ook ‘vreemde vrouwen’ betekenen (Spr. 22:14).

Het past bij ‘verdraaide dingen’ in de tweede helft van de zin, het gaat hier om de roes.

Wij vertalen ‘vreemde dingen’.

חִבֵּל (chibbel), ‘mast’: dit woord komt alleen hier voor.

Het kan ‘mast’, ‘tuigage’ of ‘touwwerk’ betekenen.

De dronkaard is als iemand op een schip die niet meer weet waar hij is.

Hier spreekt de dronkaard zelf.

Hij voelt de klappen niet, maar zoekt de drank meteen weer.

De hele passage (Spr. 23:29–35) beschrijft de gevolgen van wijn.