Jeremia 49

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

לִבְנֵי (livnei), ‘over de zonen van’: elk volkenoordeel in dit deel heeft zo’n opschrift.

Hier volgt het oordeel over Ammon, het volk ten oosten van de Jordaan.

Zie Rabba: Rabba van de Ammonieten is het huidige Amman, de hoofdstad van Jordanië.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jer. 1:8.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Zie Rabba: Rabba van de Ammonieten is het huidige Amman, de hoofdstad van Jordanië.

חֶשְׁבּוֹן (Cheshbon), ‘Chesbon’: een stad op de grens van Moab en Ammon; zie Num. 21:25–30 en Jer. 48:2.

זָב (zav), ‘stroomt’: van het werkwoord zuv, ‘vloeien’.

Of het gaat om een dal dat van water of vruchtbaarheid overstroomt, of dat de kracht wegvloeit, is onzeker.

נְאֻם אֲדֹנָי יְהוִה צְבָאוֹת (ne’um Adonai Yahweh Tsevaot), ‘godsspraak van Heer Yahweh van de legermachten’: zie Jer. 2:19.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

אָשִׁיב אֶת שְׁבוּת (ashiv et shevut), ‘Ik keer het lot’: een vaste uitdrukking voor herstel.

Het woord shevut kan ook ‘ballingschap’ of ‘gevangenen’ betekenen.

Wij vertalen ‘het lot keren’, zoals in Ps. 126:1 en Amos 9:14.

Zo gaat het ook met Moab (Jer. 48:47) en Elam (vers 39).

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Teman: Teman lag in Edom, ten zuidoosten van de Dode Zee; de plaats wordt gezocht bij Tawilan, nabij Petra (Jordanië).

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): zie Jer. 2:19.

Zie Dedan (Al-Ula?): Dedan wordt waarschijnlijk gezocht bij Al-Ula, een oase in het noordwesten van Saoedi-Arabië, aan de karavaanroute.

דְּדָן (Dedan), ‘Dedan’: een stam en een plaats in het noorden van Arabië (Jes. 21:13).

Hun ‘diep wonen’ is een oproep om diep weg te kruipen; zie vers 30.

בֹּצְרִים (botsrim), ‘wijnplukkers’; עוֹלֵלוֹת (olelot), ‘nalezing’: de druiven die na de pluk aan de wijnstok blijven hangen (Lev. 19:10; Deut. 24:21).

Bij Edom blijft niets over, zelfs niet de nalezing.

חָשַׂפְתִּי (chasafti), ‘Ik heb ontbloot’: Yahweh ontbloot Ezau, zodat zijn schuilplaatsen in de rotsen zichtbaar zijn.

Vergelijk Obad. 6.

Dit vers is een woord van genade midden in het oordeel.

Yahweh zelf zorgt voor de wezen en weduwen van Edom (אֲנִי אֲחַיֶּה, ani achayyeh, ‘Ik zal in leven houden’).

Zie ook Ps. 68:6 over Elohim als vader van wezen en rechter van weduwen.

הַכּוֹס (hakkos), ‘de beker’: het beeld van Yahweh’s oordeel, zie Jer. 25:15–29 (waar ook Edom de beker moet drinken) en Ps. 75:9.

Zie Bozra: Bozra (Buseirah) lag in het zuiden van het huidige Jordanië, in het gebied van Edom.

בִי נִשְׁבַּעְתִּי (bi nishba’ti), ‘bij Mijzelf heb Ik gezworen’: Yahweh zweert bij Zichzelf, omdat er niemand groter is om bij te zweren (Gen. 22:16; Jes. 45:23).

Dezelfde eed staat in Jer. 22:5.

Hier spreekt de profeet: ‘heb ik gehoord’.

Het vers staat daarom zwart.

Het komt overeen met Obad. 1, waar het ‘wij’ is: ‘een bericht hebben wij gehoord’.

Vanaf hier spreekt Yahweh weer zelf.

Dit vers komt vrijwel overeen met Obad. 2.

קָטֹן (qatan), ‘klein’: Edom, dat zichzelf groot waande, is klein bij de volken.

תִּפְלַצְתְּךָ (tiflatsetekha), ‘de schrik die je inboezemt’: een zeldzaam woord, afgeleid van palats, ‘beven’.

Of het de schrik is die Edom verspreidt, of de schrik voor Edom, is onzeker.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

לְשַׁמָּה (leshammah), ‘een verwoesting’; יִשֹּׁם (yishom), ‘staat verbijsterd’: beide woorden komen van hetzelfde werkwoord shamem.

Wie langs komt, schrikt van wat er van Edom over is.

Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht.

כְּמַהְפֵּכַת סְדֹם (kemahpekhat Sedom), ‘zoals bij de omkering van Sodom’: de verwoesting van Sodom en Gomorra (Gen. 19:24–25; Deut. 29:22).

Dezelfde zin staat in 50:40 over Babel, daar met ‘Elohim’ en ‘godsspraak’.

Zie ook Jes. 13:19 en Amos 4:11.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

מִגְּאוֹן הַיַּרְדֵּן (mege’on haYarden), ‘uit het struikgewas van de Jordaan’: ge’on betekent letterlijk ‘trots’ of ‘pracht’.

Hier is het de weelderige begroeiing langs de Jordaan, waar leeuwen zich verscholen (Jer. 12:5; Zach. 11:3).

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Teman: Teman lag in Edom, ten zuidoosten van de Dode Zee; de plaats wordt gezocht bij Tawilan, nabij Petra (Jordanië).

עֲצַת (atsat), ‘het besluit van’: etsah van Yahweh vertalen wij met ‘besluit’, van mensen met ‘raad’ (zie vers 30).

Zie Rietzee: De Rietzee (Hebreeuws: Yam Suf) wordt gezocht in het gebied van de Bittermeren en de Golf van Suez.

De precieze plaats van de doortocht is niet zeker.

בְּיַם סוּף (beyam suf), ‘Rietzee’: dezelfde naam als in Exod. 13:18.

De kreet is dus ver naar het zuiden te horen.

Of de Golf van Akaba, aan de zuidkant van Edom, bedoeld is, is niet zeker.

Zie Bozra: Bozra (Buseirah) lag in het zuiden van het huidige Jordanië, in het gebied van Edom.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Dit vers komt vrijwel overeen met Jer. 48:40–41 over Moab.

Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Arpad (Tell Rifaat): Arpad wordt gezocht bij Tell Rifaat, ten noorden van Aleppo, in het noorden van Syrië.

חֲמָת (Chamat), ‘Chamat’, en וְאַרְפָּד (Arpad): steden in het noorden van Syrië (Jes. 10:9; 2 Kon. 18:34).

Als zelfs die vallen, is ook Damascus in gevaar.

Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië.

אֲחָזַתָּה (achazatah), ‘hebben haar gegrepen’: de benauwdheid en de weeën grijpen haar als een barende vrouw.

Verwante woorden staan in Jer. 6:24 en 50:43.

לֹא (lo), ‘niet’: dit ‘niet’ is moeilijk.

Sommigen lezen ‘hoe is de stad van lof verlaten!’.

Anderen lezen het als een klacht: ‘waarom is zij niet verlaten, de stad van mijn vreugde?’, dat wil zeggen: waarom is zij niet gespaard?

Wij laten het Hebreeuws staan.

Dit vers staat bijna woordelijk in 50:30 over Babel.

Door de formule ‘godsspraak van Yahweh van de legermachten’ staat het vers rood.

Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië.

בֶּן הֲדָד (Ben-Hadad), ‘Ben-Hadad’: de naam van meerdere koningen van Damascus (1 Kon. 15:18; 2 Kon. 13:3).

Het slot van het vers is gelijk aan Amos 1:4 en de eerste zin aan Amos 1:14 (over Rabba).

Zie Kedar (ligging onzeker): Kedar is een Arabisch nomadenvolk (Genesis 25:13), dat in de woestijn ten oosten en zuiden van Kanaän woonde, in het noordwesten van Arabië.

De precieze ligging is niet zeker.

Zie Chasor (Arabië; ligging onzeker): De koninkrijken van Chasor (Jeremia 49:28-33) zijn de nomadische gebieden van de Arabische woestijn, bij Kedar.

Dit is niet het Chasor in Galilea.

De ligging is niet bekend.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

לְקֵדָר (leQedar), ‘over Kedar’: nomaden in de woestijn ten oosten van het land (Gen. 25:13; Jes. 21:16–17).

יְרִיעוֹתֵיהֶם (yeri’otehem), ‘hun tentdoeken’: de geweven doeken waarmee een tent wordt bedekt (Exod. 26:1).

Zie Chasor (Arabië; ligging onzeker): De koninkrijken van Chasor (Jeremia 49:28-33) zijn de nomadische gebieden van de Arabische woestijn, bij Kedar.

Dit is niet het Chasor in Galilea.

De ligging is niet bekend.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

עֵצָה (etsah), ‘raad’: de etsah van een mens vertalen wij met ‘raad’, die van Yahweh met ‘besluit’ (vers 20).

Nebukadnezar houdt raad tegen Chasor, terwijl Yahweh zijn besluit al genomen heeft.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) עֲלֵיכֶם (aleikhem), ‘tegen jullie’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft ‘tegen hen’.

גּוֹי שְׁלֵיו (goy shalev), ‘een rustig volk’: een volk dat zich niet bedreigd voelt.

לֹא דְלָתַיִם וְלֹא בְרִיחַ לוֹ (lo delatayim velo veriach), ‘geen deuren en geen grendel’: nomaden zonder muren of poorten.

קְצוּצֵי פֵאָה (qetsutsei fe’ah), ‘die de rand van hun haar afknippen’: de rand van het haar bij de slapen.

Sommige Arabische stammen deden dat.

Voor Israël was het verboden (Lev. 19:27).

Zie ook Jer. 9:25 (Hebr.) en 25:23.

Zie Chasor (Arabië; ligging onzeker): De koninkrijken van Chasor (Jeremia 49:28-33) zijn de nomadische gebieden van de Arabische woestijn, bij Kedar.

Dit is niet het Chasor in Galilea.

De ligging is niet bekend.

לִמְעוֹן תַּנִּים (me’on tannim), ‘woonplaats van jakhalzen’: een plaats die leeg en verlaten is.

De slotzin is gelijk aan vers 18.

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

עֵילָם (Eilam), ‘Elam’: een land ten oosten van Babel, in het zuidwesten van het huidige Iran.

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

קֶשֶׁת עֵילָם (qeshet Eilam), ‘de boog van Elam’: de Elamieten stonden bekend als boogschutters (Jes. 22:6).

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

אַרְבַּע רוּחוֹת (arba ruchot), ‘vier winden’: de vier windstreken.

Elam wordt over de hele aarde verspreid.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) עֵילָם (Eilam), ‘Elam’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft עולם (olam), ‘eeuwigheid’, wat hier niet past.

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

וְהַחְתַּתִּי (vehachtatti), ‘Ik verschrik’: het werkwoord chatat betekent ‘ontzet zijn’ of ‘verbijsterd zijn’; hier ‘ontzet maken’.

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

כִסְאִי (kis’i), ‘Mijn troon’: Yahweh stelt Zijn rechterstoel op in Elam en spreekt daar zelf recht.

Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran.

בְּאַחֲרִית הַיָּמִים (be’acharit hayamim), ‘in de laatste dagen’: de toekomst die nog komt.

Elam wordt hersteld, zoals Moab (Jer. 48:47) en Ammon (vers 6).