Jeremia 17

עֵט בַּרְזֶל (et barzel), ‘ijzeren stift’: een schrijfstift van ijzer waarmee men in steen of metaal graveert, zoals in Job 19:24.

כִּזְכֹּר בְּנֵיהֶם (kizkor beneihem), ‘zij denken aan’: letterlijk ‘als het gedenken van hun zonen’.

Het Hebreeuws is kort.

Wij lezen: hun zonen denken aan de altaren en de heilige palen.

Het kan ook zijn: ‘zoals zij aan hun zonen denken, zo denken zij aan hun altaren’.

הֲרָרִי (harari), ‘mijn berg’: het Hebreeuws is kort en moeilijk.

Wie of wat bedoeld wordt, zegt de tekst niet.

Het kan om de berg van Yahweh gaan, die ‘in het veld’ ligt, dat wil zeggen: open voor de vijand.

וְשָׁמַטְתָּ וּבְךָ (veshamatta uvekha), ‘door jezelf zul je loslaten’: het werkwoord שָׁמַט (shamat) betekent ‘loslaten, laten vallen’, zoals het loslaten van schulden in het zevende jaar (Deut. 15:2).

‘In jou’ wil zeggen: door je eigen schuld.

Vers 1–10 vormen één toespraak van Yahweh.

‘Zo zegt Yahweh’ staat hierin midden in Zijn woorden en is daarom rood.

עַרְעָר (ar’ar), ‘struik’: een struik die in dor land groeit.

De soort is onzeker.

יוּבַל (yuval), ‘stroom’: een waterloop, zoals in Jes. 30:25.

Het beeld van de boom aan het water staat ook in Ps. 1:3.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) יִרְאֶה (yireh), ‘hij ziet’, zoals in vers 6.

De geschreven tekst (ketiv) heeft יִרָא (yira), ‘hij vreest’: ‘hij vreest niet als de hitte komt’.

עָקֹב (aqov), ‘bedrieglijk’: het woord kan ook ‘kronkelig’ betekenen.

Het hart is niet te vertrouwen.

כְּלָיוֹת (kelayot), ‘nieren’: voor Israël de plaats van het diepste gevoel en geweten.

‘Hart en nieren’ staat ook in Ps. 7:10.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) כִּדְרָכָיו (kidrakhav), ‘naar zijn wegen’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft het enkelvoud: ‘naar zijn weg’.

קֹרֵא (qore), ‘patrijs’: een vogel die in de bergen leeft.

Het beeld is onzeker.

Er zijn twee verklaringen: de vogel broedt eieren uit die niet van hem zijn, of hij verzamelt eieren die hij niet gelegd heeft.

Wij laten het Hebreeuws kort.

Vers 12–13 zijn een lofzang van de profeet.

כִּסֵּא כָבוֹד (kisse kavod), ‘troon van heerlijkheid’: de tempel of de plaats waar Yahweh troont.

Het heiligdom is verheven ‘van het begin af’.

מִקְוֵה (miqveh), ‘hoop’: het woord kan ook ‘verzameling water’ betekenen (Gen. 1:10).

Daarom past het bij het slot: Yahweh is de bron van levend water.

רְפָאֵנִי (refa’eni), ‘genees mij’, en הוֹשִׁיעֵנִי (hoshi’eni), ‘red mij’: Jeremia bidt om genezing en redding.

Het werkwoord רָפָא (rafa) betekent ‘genezen’, יָשַׁע (yasha) ‘redden’.

Jeremia’s tegenstanders spotten: waar blijft het woord dat hij aankondigt?

Een profeet is pas echt als zijn woord uitkomt (Deut. 18:21–22).

מֵרֹעֶה (mero’eh), ‘uit het herder zijn’: letterlijk ‘van een herder’.

De betekenis is onzeker.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

Het kan ook ‘van het kwaad’ zijn.

מְחִתָּה (mechittah), ‘schrik’: de profeet vraagt dat Yahweh geen bron van schrik voor hem wordt.

מִשְׁנֶה שִׁבָּרוֹן (mishneh shibbaron), ‘dubbele verbrijzeling’: zie Jer. 16:18 voor het woord מִשְׁנֶה (mishneh), ‘het dubbele’.

Jeremia bidt dat zijn vervolgers het oordeel krijgen dat hij heeft aangekondigd.

Wij laten het gebed zoals het er staat.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

שַׁעַר בְּנֵי הָעָם (sha’ar benei ha’am), ‘poort van de zonen van het volk’: de plaats van deze poort is niet bekend.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

De opdracht geldt voor de koningen en voor heel Juda.

Vers 19–27 zijn één toespraak die Jeremia moet houden.

Het ‘Zo zegt Yahweh’ in vers 21 staat midden in de toespraak en is daarom rood.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מַשָּׂא (massa), ‘last’: iets wat men draagt, een vracht.

Het woord komt van נָשָׂא (nasa), ‘dragen’.

Hetzelfde woord is in Jer. 23:33–40 de ‘last’ van een profetisch woord; zie de Uitleg bij Jer. 23:33.

Hier gaat het om wat men op de sabbatdag draagt.

De sabbatdag werd al aan de vaders geboden: zie Exod. 20:8–10 en Deut. 5:12.

הִטּוּ אֶת־אָזְנָם (hittu et oznam), ‘zij hebben hun oor niet geneigd’: zij wilden niet luisteren.

וַיַּקְשׁוּ אֶת־עָרְפָּם (vayyaqshu et orpam), ‘zij hebben hun nek verhard’: zij waren koppig.

Hetzelfde beeld staat in Jer. 7:26.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jer. 1:8.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Wie de sabbat heiligt, krijgt een stad met koningen op de troon van David.

Zie 2 Sam. 7:16.

De belofte geldt ‘voor eeuwig’ (לְעוֹלָם, le’olam), maar hangt hier af van het luisteren.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Sefela: De Sefela is het heuvelland tussen de kustvlakte en het bergland van Juda.

Zie Negev: De Negev is het droge zuidelijke deel van het land, rond Beër-Sjeba.

הַשְּׁפֵלָה (hashefelah), ‘de Sefela’: het heuvelland ten westen van Juda.

הָהָר (hahar), ‘het bergland’: het bergland van Juda.

הַנֶּגֶב (hannegev), ‘de Negev’: het zuiden.

Zo noemt de tekst alle streken rond Jeruzalem.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וְהִצַּתִּי־אֵשׁ (vehitsatti esh), ‘dan steek Ik een vuur aan’: het vuur verteert de poorten en de paleizen.

Het oordeel is hetzelfde als in 2 Kon. 25:9.