Jeremia 44

Migdol, Nof (Memfis) en Patros lagen in Egypte: Migdol in het noordoosten van de Nijldelta, Nof (Memfis) ten zuiden van het huidige Caïro en Patros in Opper-Egypte, het zuiden van het land.

Tachpanches lag in het oosten van de Nijldelta (zie 43:7).

הַיְּהוּדִים (hayehudim), ‘de Judeeërs’: mensen uit Juda.

De Judeeërs wonen nu in heel Egypte, van het noorden tot het zuiden.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

De woorden van Yahweh staan rood.

De aanhef ‘Zo zegt Yahweh van de legermachten, de Elohim van Israël’ staat zwart.

לְהַכְעִסֵנִי (lehakh’iseni), ‘om Mij tot toorn te prikkelen’: zoals in 2 Kon. 17:17 en 2 Kon. 21:6.

הַשְׁכֵּים וְשָׁלֹחַ (hashkem veshaloach), ‘telkens weer’: letterlijk ‘vroeg opstaand en zendend’.

Het is een vaste uitdrukking voor iets dat men met veel zorg en steeds opnieuw doet.

Zie ook 2 Kron. 36:15 en Jer. 7:25.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

חֲמָתִי וְאַפִּי (chamati ve’appi), ‘Mijn woede en Mijn toorn’: zoals in 42:18 (daar in andere volgorde).

עוֹלֵל (olel), ‘kind’, en יוֹנֵק (yoneq), ‘zuigeling’: een kind dat al speelt en een kind dat nog gezoogd wordt.

Het zijn de zwaksten.

Het paar staat ook in 1 Sam. 15:3.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בְּמַעֲשֵׂי יְדֵיכֶם (bema’asei yedekhem), ‘met het werk van jullie handen’: afgodsbeelden, die mensen met hun handen maken.

Zo ook Jer. 1:16 en 25:6–7.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

רָעוֹת (ra’ot), ‘het kwaad’: het meervoud van het woord ‘kwaad’; wij vertalen het in dit vers met ‘het kwaad’ voor alle vijf de keren dat het voorkomt.

Het Hebreeuws heeft hier נָשָׁיו (nashav), ‘zijn vrouwen’: dat is van ‘de koning’ of van elke koning.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

Wij volgen de Masoretische tekst.

דֻכְּאוּ (dukke’u), ‘zijn vernederd’: letterlijk ‘zijn vermorzeld’.

Het kan betekenen dat zij zich niet hebben vernederd of dat zij niet berouw hebben getoond.

שָׂם פָּנַי (sam panai), ‘Ik richt Mijn aangezicht’: Yahweh keert Zich tegen hen.

Zo ook Lev. 17:10 en 20:3, 5.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

אָלָה (alah), ‘vervloeking’; שַׁמָּה (shammah), ‘ontzetting’; קְלָלָה (qelalah), ‘vloek’; חֶרְפָּה (cherpah), ‘smaad’: zie 42:18.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וּפָקַדְתִּי (ufaqadti), ‘Ik zal straffen’: het werkwoord פָּקַד (paqad) betekent ‘bezoeken’, hier met straf als gevolg.

Zo ook vers 29.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

פָּלִיט (palit), ‘ontkomene’, en שָׂרִיד (sarid), ‘overlevende’: zie 42:17, waar het paar in omgekeerde volgorde staat.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Patros (Opper-Egypte): Patros is Opper-Egypte, het zuiden van Egypte langs de Nijl, ten zuiden van de delta.

De grenzen zijn niet scherp te trekken.

קָהָל גָּדוֹל (qahal gadol), ‘een grote vergadering’: een grote menigte, hier de mannen en vrouwen bijeen.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מְלֶכֶת הַשָּׁמַיִם (meleket hashamayim), ‘de koningin van de hemel’: een godin die de tekst niet bij naam noemt.

Zij wordt vaak verbonden met een vruchtbaarheidsgodin van het Nabije Oosten; zeker is dat niet.

Zie ook Jer. 7:18, waar koeken voor haar worden gemaakt.

חָסַרְנוּ כֹל (chasarnu kol), ‘wij hebben aan alles gebrek gehad’: letterlijk ‘wij misten alles’.

Het volk schrijft de rampen toe aan het stoppen met de dienst aan de koningin van de hemel.

De tekst stelt dit als hun mening.

Waarschijnlijk spreken hier de vrouwen: zij zeggen ‘onze mannen’.

Het Hebreeuws geeft de sprekers niet apart aan; wij laten het bij het antwoord van het volk.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Jeremia’s antwoord staat zwart; Yahweh wordt in de derde persoon genoemd.

לֹא יוּכַל יְהוָה עוֹד לָשֵׂאת (lo yukhal Yahweh od laset), ‘Yahweh kon het niet langer verdragen’: letterlijk ‘dragen’.

Het werkwoord נָשָׂא (nasa) betekent hier ‘verdragen’.

עֵדוֹת (edot), ‘getuigenissen’: de geboden die getuigen van het verbond.

Het woord staat in de rij ‘wet, voorschriften, getuigenissen’ (zie Deut. 4:45; 6:17, 20).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit is Yahweh’s antwoord op de woorden van het volk in vers 17–19.

De zin ‘Wij zullen zeker onze geloften nakomen’ is een citaat van wat zij zelf zeiden (vers 17).

De slotzinnen kunnen een vaststelling of een ironische opdracht zijn.

Wij vertalen ze als vaststelling.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Eed van Yahweh bij Zijn eigen naam.

Zie ook Jer. 22:5 en 49:13.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

שֹׁקֵד (shoqed), ‘waakt’: Yahweh waakt over hen om onheil te brengen.

Hetzelfde werkwoord staat in Jer. 1:12 en 31:28 voor ‘waken’ over het woord om het uit te voeren.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

מְתֵי מִסְפָּר (metei mispar), ‘mannen van aantal’: een klein aantal, zo weinig dat men ze kan tellen.

הָאוֹת (ha’ot), ‘het teken’: een teken dat de woorden van Yahweh uitkomen.

Zie het teken in vers 30.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

חָפְרַע (Chofra), ‘Hofra’: Farao Hofra (Grieks Apries) regeerde Egypte volgens de gangbare datering ongeveer van 589 tot 570 v.Chr.

Zie ook Jer. 37:5, waar het leger van de farao wordt genoemd.