1 Koningen 18

Het ‘derde jaar’ telt vanaf het begin van de droogte, of vanaf Elia’s verblijf bij de weduwe van Zarefat.

De tekst zegt dat niet; wij vertalen letterlijk.

Zie 17:1 en Deut. 11:16–17.

Samaria (Sebastiya) ligt op een heuvel ongeveer 10 km ten noordwesten van Sichem (Nablus), op de Westelijke Jordaanoever.

Omri bouwde de stad als hoofdstad van het noordelijke rijk.

אֲשֶׁר עַל־הַבַּיִת (asher al habbayit), ‘die over het huis was’: de man die over het paleis van de koning gesteld was.

Wij laten het woord ‘huis’ staan.

בְּהַכְרִית (behakhrit), ‘toen zij uitroeide’: van כָּרַת (karat), ‘afsnijden’.

Izebel liet de profeten van Yahweh doden.

Het verhaal van Izebel begint in 16:31.

וְלֹא נַכְרִית (velo nakhrit), ‘en wij snijden niet af’: wij zullen geen dieren hoeven af te voeren of te verliezen.

Het is hetzelfde werkwoord als in vers 4.

וַיַּכִּרֵהוּ (vayyakkirehu), ‘en hij herkende hem’: van נָכַר (nakar).

Obadja valt op zijn gezicht uit eerbied.

רוּחַ יְהוָה (ruach Yahweh), ‘de Geest van Yahweh’: het woord רוּחַ (ruach) betekent ook ‘wind’ of ‘adem’.

Obadja denkt dat Yahweh Elia plotseling kan wegvoeren, zoals later gebeurt met Elia in 2 Kon. 2:16.

Wij vertalen ‘de Geest van Yahweh’ (zie Richt. 14:6).

עָמַדְתִּי לְפָנָיו (amadti lefanav), ‘voor wiens aangezicht ik sta’: Elia staat als dienaar voor Yahweh.

Zie 17:1.

עֹכֵר (okher), ‘iemand die in ongeluk brengt’: hetzelfde werkwoord (עָכַר, akhar) als bij Achan in Joz. 7:25.

Achab geeft Elia de schuld van de droogte.

הַבְּעָלִים (habbe’alim), ‘de Baäls’: de vele plaatselijke vormen van Baäl.

Het werkwoord ‘jullie hebben verlaten’ (בְּעַזְבְכֶם) staat in het meervoud, het werkwoord ‘u bent gegaan’ (וַתֵּלֶךְ) in het enkelvoud.

Wij houden dit verschil in de vertaling: ‘jullie’ is het huis van Achab, ‘u’ is Achab zelf.

De Karmel is een bergrug van ongeveer 25 km lengte die aan de kust bij Haifa begint en zuidoostwaarts loopt, in het noorden van Israël.

De traditionele plek van de ontmoeting is Muhraqa, aan de zuidoostkant van de bergrug, met uitzicht over de Jizreëlvlakte.

Dat is traditie; de tekst noemt de plek niet.

הָאֲשֵׁרָה (ha’asherah), ‘de heilige paal’: de paal of het beeld van de godin Asjera.

Vergelijk Richt. 6:25–30.

Zie Karmel: De Karmel is een bergrug aan de kust, bij het huidige Haifa.

De traditionele plek van de ontmoeting van Elia met de profeten van de Baäl is Muhraqa, aan de zuidoostkant.

פֹּסְחִים עַל־שְׁתֵּי הַסְּעִפִּים (posechim al shetei hasse’ippim), ‘hinkend op twee takken’: סְעִפִּים (se’ippim) betekent ‘takken’ of ‘gedachten, meningen’.

Het beeld is dat van iemand die onzeker heen en weer springt, zonder te kiezen.

הַפָּר הָאֶחָד (happar ha’echad), ‘de ene stier’: letterlijk ‘de ene stier’.

Wij schrijven ‘de andere stier’ in de tweede zin, omdat het om de tweede van de twee gaat.

Elia noemt de god van de profeten van de Baäl met kleine letter: ‘jullie god’ (אֱלֹהֵיכֶם, elohekhem).

וַיְפַסְּחוּ (vayfassechu), ‘zij hinkten’: hetzelfde werkwoord als in vers 21.

Het is een soort dans of hinkend rondspringen.

שִׂיחַ (siach), ‘gepeins’, en שִׂיג (sig), ‘terugtrekking’: het tweede woord komt alleen hier voor en de betekenis is onzeker.

Wij vertalen ‘zich terugtrekken’; sommige oude vertalingen lezen een ander woord.

Elia spot met de god van wie de profeten antwoord verwachten.

כְּמִשְׁפָּטָם (kemishpatam), ‘volgens hun gebruik’: het woord מִשְׁפָּט (mishpat) betekent elders ‘recht’.

Hier is het de gewoonte van deze profeten.

Zie ook Deut. 14:1 en Lev. 19:28.

וַיִּתְנַבְּאוּ (vayyitnabbe’u), ‘zij raasden als profeten’: in vervoering profeteren, zoals in 1 Sam. 10:5–6.

De twaalf stenen horen bij de twaalf stammen, ook al is het rijk verdeeld (11:30–32).

De woorden ‘Israël zal je naam zijn’ zijn het woord van Yahweh aan Jakob uit Gen. 35:10.

Wij zetten ze rood, omdat het woorden van Yahweh zelf zijn.

סְאָתַיִם זֶרַע (se’atayim zera), ‘twee sea zaad’: een sea is ongeveer 7 liter, dus twee sea is ongeveer 15 liter.

De greppel was zo groot dat daar zoveel zaad in kon.

כַּדִּים (kaddim), ‘kruiken’: grote watervaten, zoals in Gen. 24:14.

עֲלוֹת הַמִּנְחָה (alot haminchah), ‘het opgaan van het graanoffer’: het tijdstip van het avondoffer, zoals in vers 29.

Het geschreven woord (ketiv) heeft ‘op Uw woorden’ (וּבִדְבָרֶיךָ), het qere ‘op Uw woord’ (וּבִדְבָרְךָ).

Wij volgen het qere.

הֲסִבֹּתָ (hasibbota), ‘U hebt gekeerd’: het Hebreeuws kan betekenen ‘U brengt hun hart terug naar U’ of ‘U hebt hun hart achterwaarts gedraaid’.

Wij houden de neutrale woorden ‘terug hebt gekeerd’.

Het vuur van Yahweh verteert het offer, zoals in Lev. 9:24.

Het verteert ook de stenen en het stof, en likt het water op.

De Kison (Nahal Kishon) is een beek in het noorden van Israël.

Hij stroomt door de Jizreëlvlakte naar de Middellandse Zee bij Haifa.

De profeten van de Baäl werden gedood volgens de wet over afgoderij: Deut. 13:2–6 en 18:20.

קוֹל הֲמוֹן הַגֶּשֶׁם (qol hamon haggeshem), ‘het geluid van een zware regen’: Elia hoort de regen al, voordat er een wolk te zien is.

Zie Karmel: De Karmel is een bergrug aan de kust, bij het huidige Haifa.

Elia buigt zich neer en legt zijn gezicht tussen zijn knieën.

De tekst noemt geen gebed; zij beschrijft alleen de houding.

נַעַר (na’ar), ‘jongen’: de dienaar van Elia, die niet bij naam wordt genoemd.

אֱסֹר (esor), ‘span aan’: het Hebreeuws noemt het voorwerp niet.

Bedoeld is het aanspannen van de wagen (zie vers 45: ‘Achab reed weg’).

Wij laten het voorwerp weg, zoals de tekst.

Jizreël (Tel Jizreël bij Zer’in) ligt in de Jizreëlvlakte, in het noorden van Israël, ongeveer 30 km van de Karmel.

Achab had daar een paleis (21:1).

עַד־כֹּה וְעַד־כֹּה (ad koh ve’ad koh), ‘tot hier en tot daar’: een uitdrukking voor een korte tijd.

Zie Jizreël (vallei): Jizreël en de vallei van Jizreël liggen in het noorden van het land, tussen de Karmel en de Jordaan.

יַד־יְהוָה (yad Yahweh), ‘de hand van Yahweh’: Zijn kracht rustte op Elia.

Een man die zijn lendenen opschort, kan snel rennen.

Elia rent voor de wagen uit.