2 Kronieken 32

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Dit hoofdstuk loopt parallel met 2 Kon. 18:13–20:21 en Jes. 36–39.

Kronieken vertelt korter en laat veel weg, zoals de betaling van Hizkia (2 Kon. 18:14–16).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וּפָנָיו לַמִּלְחָמָה (ufanav lammilchamah), ‘zijn gezicht op de oorlog gericht’: Sanherib was uit op oorlog tegen Jeruzalem.

De bronnen buiten de stad liggen rond Jeruzalem.

Waarschijnlijk is de Gihon er een van (vers 30), in het Kidrondal aan de oostkant van de oude stad.

שָׂרָיו וְגִבֹּרָיו (sarav vegibborav), ‘zijn leiders en zijn helden’: de hoge ambtenaren en de krijgers.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

הַנַּחַל הַשּׁוֹטֵף בְּתוֹךְ הָאָרֶץ (hannachal hashoteph betokh ha’arets), ‘de beek die midden door het land stroomde’: welke beek dit is, weten wij niet zeker.

Men denkt aan een beek bij Jeruzalem.

De Millo (הַמִּלּוֹא) lag in de stad van David, in Jeruzalem.

De precieze ligging is onzeker.

Zie 1 Kon. 9:15 en 1 Kron. 11:8.

שֶׁלַח (shelach), ‘werpwapen’: een wapen dat men werpt, zoals een speer of een werpspies.

Wij kiezen het algemene woord ‘werpwapens’.

וַיַּעַל עַל הַמִּגְדָּלוֹת (vaya’al al hammigdalot), ‘hij ging omhoog op de torens’: de tekst is kort en niet zeker.

Mogelijk wordt de muur tot aan de torens verhoogd, of worden er torens op gebouwd.

Wij vertalen ‘hij liet torens op de muur bouwen’.

שָׂרֵי מִלְחָמוֹת (sarei milchamot), ‘aanvoerders in de oorlog’: bevelhebbers over het volk.

רְחוֹב שַׁעַר הָעִיר (rechov sha’ar ha’ir), ‘het plein bij de stadspoort’: het open plein achter of bij de poort.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

חִזְקוּ וְאִמְצוּ (chizqu ve’imtsu), ‘wees sterk en moedig’: dezelfde woorden als in Deut. 31:6.

אַל תִּירְאוּ וְאַל תֵּחַתּוּ (al tir’u ve’al techattu), ‘wees niet bang en laat jullie niet ontmoedigen’.

זְרוֹעַ בָּשָׂר (zero’a basar), ‘de arm van vlees’: menselijke kracht.

Het staat tegenover Yahweh, onze Elohim.

Het woord ‘vlees’ staat voor wat zwak en sterfelijk is.

Lachis lag in het laagland van Juda, bij het huidige Tel Lachish, Israël.

Sanherib belegerde de stad.

In 2 Kon. 18:17 stuurt hij zijn mannen vanuit Lachis naar Jeruzalem.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

מֶמְשַׁלְתּוֹ (memshaltoh), ‘zijn macht’: letterlijk ‘zijn heerschappij’: alles wat bij zijn heerschappij hoorde, zijn leger en zijn gevolg.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

De woorden van Sanherib (verzen 10–15) staan niet rood, want Yahweh spreekt hier niet.

Zij vormen één boodschap.

Zie 2 Kon. 18:19–35.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

מַסִּית (massit), ‘misleidt’: het werkwoord betekent ook ‘aanzetten’ of ‘verleiden’.

Wij vertalen overal ‘misleiden’.

Zie 2 Kon. 18:32.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Sanherib spreekt over de hoogten en altaren van Yahweh alsof het gewone offerplaatsen van een god zijn.

Hizkia had ze weggenomen (2 Kon. 18:4; 2 Kron. 31:1).

Zie ook Deut. 12:5.

In 2 Kon. 18:22 staat dit vers in een andere vorm.

אֱלֹהֵי גוֹיֵ הָאֲרָצוֹת (elohei goyei ha’aratsot), ‘de goden van de volken van de landen’: hier is Elohim een meervoud voor goden.

Zo ook in de verzen 14, 15 en 17.

הֶחֱרִימוּ (hecherimu), ‘zij hebben aan de ban gewijd’: de ban (cherem) is de volledige vernietiging van een stad of volk.

Zie Joz. 6:17.

יַצִּילוּ (yatsilu), ‘zij zullen redden’: een meervoudig werkwoord bij אֱלֹהֵיכֶם (elohekhem), ‘jullie Elohim’.

Sanherib spreekt over Yahweh alsof Hij een van de vele goden is.

Wij vertalen ‘jullie Elohim’.

יְהוָה הָאֱלֹהִים (Yahweh ha’Elohim), ‘Yahweh, de Elohim’.

עַבְדּוֹ (avdo), ‘Zijn dienaar’: Hizkia is de dienaar van Yahweh.

סְפָרִים (sefarim), ‘brieven’: in 2 Kon. 19:9–14 stuurt Sanherib boodschappers met een brief naar Hizkia.

לְחָרֵף (lecharef), ‘smaden’: Yahweh uitdagen en bespotten, zoals in 2 Kon. 19:4 en 19:16.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

יְהוּדִית (yehudit), ‘in het Judees’: de taal van Juda.

Zie 2 Kon. 18:26–28, waar de Rabsake in het Judees roept, zodat het volk het kan verstaan.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

עַמֵּי הָאָרֶץ (ammei ha’arets), ‘de volken van de aarde’: andere volken.

מַעֲשֵׂה יְדֵי הָאָדָם (ma’aseh yedei ha’adam), ‘het werk van de handen van de mens’: de afgodsbeelden.

Zo wordt de Elohim van Jeruzalem op één lijn gesteld met beelden van mensen.

יְשַׁעְיָהוּ בֶן אָמוֹץ (Yesha’yahu ben Amots), ‘Jesaja, de zoon van Amoz’: de profeet.

Vers 20 vat samen wat in 2 Kon. 19:1–4 en 19:15–19 uitvoeriger staat (zie ook Jes. 37:1–4 en 37:15–20).

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

מַלְאָךְ (mal’akh), ‘een engel’: zonder lidwoord en zonder de naam ‘engel van Yahweh’.

Wij vertalen neutraal ‘een engel’.

Zie 2 Kon. 19:35–37 en Jes. 37:36–38.

In de geschreven tekst (ketiv) staat een andere spelling van het woord ‘zij die voortkwamen uit’.

Wij volgen de gelezen tekst (qere).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

וַיְנַהֲלֵם (vaynahalem), ‘hij leidde hen’: het werkwoord betekent ‘zorgzaam leiden’, zoals ook in 2 Kron. 28:15.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘uit de hand van allen’ (כֹּל, kol).

Wij vullen niets aan.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מִנְחָה (minchah), ‘offergave’: hier een gave die men aan Yahweh bracht, niet specifiek een graanoffer.

מִגְדָּנוֹת (migdanot), ‘kostbare geschenken’: zoals in Gen. 24:53.

Hizkia werd groot in de ogen van de volken, ná de redding.

Dit vers vat Hizkia's ziekte kort samen.

Zie 2 Kon. 20:1–11 en Jes. 38.

In het Hebreeuws staat alleen ‘hij zei tot hem’; het onderwerp is Yahweh.

Wij zetten de naam erbij.

Zie Juda: Juda is het zuidelijke koninkrijk en stamgebied rond Jeruzalem en Hebron.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

גְּמֻל (gemul), ‘weldaad’: wat iemand voor jou heeft gedaan.

Hier is dat de genezing en de redding.

Hizkia antwoordde daar niet naar, want zijn hart werd hoog (hoogmoedig).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

בְּגֹבַהּ לִבּוֹ (begovah libbo), ‘over de hoogte van zijn hart’: over zijn hoogmoed.

Hij boog zich neer en erkende dit, samen met de inwoners van Jeruzalem.

אוֹצָרוֹת (otsarot), ‘schatkamers’: ruimtes voor kostbare voorwerpen.

Zie 2 Kon. 20:13, waar Hizkia zijn schatten laat zien.

מִסְכְּנוֹת (miskenot), ‘voorraadhuizen’: zoals ‘voorraadsteden’ in 2 Kron. 8:4.

אָרוֹת (arot) en אוּרוֹת (urot), ‘stallen’: het woord wordt twee keer verschillend gespeld en het zinsdeel ‘en vee en kudden in stallen’ is kort en niet zeker.

Wij vertalen: ‘stallen voor elk soort vee, en kudden in stallen’.

וְעָרִים (ve’arim), ‘en steden’: hij bouwde steden of dorpen voor zijn kudden.

Dit komt alleen in Kronieken voor.

De Gihon (גִּיחוֹן) is de bron aan de oostkant van de oude stad Jeruzalem, in het Kidrondal, nu de Maagdenbron.

Zie 1 Kon. 1:33.

De tunnel die het water van de Gihon naar het zuidwesten leidt naar de vijver van Siloam, wordt de tunnel van Hizkia genoemd.

De verbinding met 2 Kon. 20:20 is waarschijnlijk.

Zie Vijver van Siloam (tunnel van Hizkia): Hizkia liet het water van de Gihon door een tunnel naar de vijver van Siloam leiden, aan de zuidkant van de oude stad van Jeruzalem.

De tekst noemt Siloam zelf niet.

מוֹצָא (motsa), ‘uitgang’: de plek waar het water uit de rots komt.

וַיַּיְשְׁרֵם (vayyashrem), ‘hij leidde het recht’: hij liet het recht naar beneden stromen.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מְלִיצֵי (melitsei), ‘gezanten’: ook ‘tolken’ of ‘woordvoerders’.

In 2 Kon. 20:12–19 en Jes. 39 stuurt Berodach-Baladan, de koning van Babel, brieven en een geschenk.

Hier wordt hij niet bij naam genoemd.

חֲסָדָיו (chasadav), ‘zijn daden van trouw’: chesed is ‘trouw’.

בְּחֲזוֹן יְשַׁעְיָהוּ (bechazon Yesha’yahu), ‘in het visioen van Jesaja’: zie Jes. 1:1.

De graven van de zonen van David lagen in de stad van David, het oudste deel van Jeruzalem.

מַעֲלֵה (ma’aleh), ‘opgang’: de helling of de trap naar de graven.

Het woord kan ook ‘het hoogste deel’ betekenen.

Wij vertalen ‘de opgang’.

Zie 2 Kon. 20:21.