Richteren 6

Midian is een volk van nomaden, nakomelingen van Abrahams zoon Midian (Gen. 25:2).

Het leeft ten oosten van de Araba en in het noordwesten van het Arabische schiereiland.

Zeven jaar is de duur van deze onderdrukking.

הַמִּנְהָרוֹת (haminharot), ‘de bergholen’: schuilplaatsen in kloven en rotsen.

Het woord komt maar één keer voor, dus de betekenis is niet zeker.

Wij houden ons aan de gangbare verklaring ‘holen’.

בְּנֵי־קֶדֶם (bnei qedem), ‘de zonen van het oosten’: volken van de woestijn ten oosten van de Jordaan, bekend uit Gen. 29:1.

Amalek is het volk uit de Negev (Exod. 17:8).

Gaza ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het zuidwesten van Kanaän (de huidige Gazastrook).

De plundertochten van Midian reikten dus van de Jizreëlvlakte in het noorden tot helemaal in het zuiden.

Midian kwam met kamelen: een heel nieuwe manier van oorlog voeren, snel en ver.

Zie ook Richt. 7:12 en 8:21, 26.

De vergelijking met sprinkhanen komt terug in Richt. 7:12.

Zie Midian: Midian wordt gezocht in het noordwesten van het Arabisch schiereiland, ten oosten van de Golf van Akaba.

וַיִּזְעֲקוּ (vayiz’aqu), ‘zij riepen om hulp’: de roep van wie in nood is.

Hetzelfde woord staat in Exod. 2:23.

Dit is het patroon in Richteren: zonde, onderdrukking, een roep om hulp en een redder.

Zie Richt. 3:9, 15.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

אִישׁ נָבִיא (ish navi), ‘een man, een profeet’: de naam van deze profeet noemt de tekst niet.

Hij brengt een woord van Yahweh.

Wij zetten dat woord rood, omdat Yahweh er in de ik-vorm in spreekt.

Vergelijk Exod. 5:1 en Richt. 2:1–3.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit woord herinnert aan de verdrijving van de volken uit Kanaän (Exod. 23:28–31; Joz. 24:11–13).

De ‘goden van de Amorieten’ zijn de goden van de volken in het land, zoals Baäl en Asjera (vers 25).

Dat Israël niet naar Yahweh luisterde, is de reden van de onderdrukking.

Zie Exod. 20:2–5 en Richt. 2:1–3.

Ofra, de stad van Joas en de Abiëzerieten, lag in het gebied van Manasse, ten westen van de Jordaan.

De juiste ligging is niet bekend.

Vaak noemt men Afula (Israël) of een plaats in het bergland ten zuidwesten van de Jizreëlvlakte.

Dit is onzeker.

Er is ook een andere Ofra in Benjamin (Joz. 18:23).

אֵלָה (elah), ‘terebint’: een grote boom, zoals in Gen. 35:4.

גִּבּוֹר הֶחָיִל (gibbor hechayil), ‘dappere held’: letterlijk ‘held van de kracht’.

Zo wordt een krijger of een man van aanzien genoemd.

Gideon is op dat moment juist bang en verborgen.

De engel spreekt hier over Yahweh in de derde persoon (‘Yahweh is met je’).

Daarom zetten wij deze woorden niet rood.

Vanaf vers 14 noemt de tekst zelf Yahweh als spreker en staat het rood.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בִּי אֲדוֹנִי (bi adoni), ‘ach, mijn heer’: Gideon spreekt de onbekende man respectvol aan met een gewone aanspreektitel, met kleine letter.

Hij weet nog niet dat het de engel van Yahweh is (vers 22).

Vergelijk vers 15, waar de klinkers אֲדֹנָי (Adonai) geven.

Vanaf hier noemt de tekst Yahweh Zelf als spreker.

Wij zetten de woorden rood.

De engel van Yahweh en Yahweh zijn in dit verhaal niet te onderscheiden.

Zie de voetnoot bij vers 11.

אֲדֹנָי (Adonai), ‘mijn Heer’: de klinkers van deze vorm worden gebruikt als aanspreking van Elohim.

Wij schrijven ‘mijn Heer’ met hoofdletter, omdat Gideon nu tot Yahweh spreekt.

Gideon vraagt om een teken, zoals ook Mozes dat kreeg (Exod. 3:12; 4:1–9).

Zie ook Richt. 6:36–40.

מִנְחָה (minchah), ‘offergave’: hier een maaltijd voor een gast die ook een offer wordt.

In vers 19 maakt Gideon die gave voor Hem klaar.

Wij houden ‘offergave’, zoals in Gen. 4:3–5.

Een efa is ongeveer 22 liter.

Dit is veel meel voor één maaltijd, een gave voor een bijzondere gast.

Vergelijk Gen. 18:6.

מַלְאַךְ הָאֱלֹהִים (mal’ak haElohim), ‘engel van Elohim’: dezelfde engel als de ‘engel van Yahweh’ in vers 11, 12 en 21.

Wij laten deze woorden zwart, omdat het opdrachten zijn aan Gideon en niet duidelijk is of de engel hier als Yahweh Zelf spreekt.

Het vuur dat het offer verteert, bevestigt het teken (vers 17).

Zo gebeurde het ook in Lev. 9:24 en 1 Kon. 18:38.

De engel verdwijnt: zijn gestalte is niet meer te zien.

אֲדֹנָי יְהוִה (Adonai Yahweh), ‘mijn Heer Yahweh’: Gideon beseft nu dat hij met de engel van Yahweh heeft gesproken.

שָׁלוֹם (shalom), ‘vrede’: heelheid en welzijn.

Yahweh stelt Gideon gerust voordat hij met zijn opdracht begint.

Zie Ofra (van de Abiëzeriet, ligging onzeker): Ofra, de stad van Gideon, lag in het gebied van Manasse.

De precieze plaats is niet zeker; Afula in het noorden is voorgesteld.

יְהוָה שָׁלוֹם (Yahweh Shalom), ‘Yahweh is vrede’: de naam van het altaar.

Het blijft staan in Ofra tot de tijd van de schrijver.

הָאֲשֵׁרָה (ha’asherah), ‘de heilige paal’: een paal of boom bij een heiligdom van Baäl en de godin Asjera.

Zie Exod. 34:13 en Deut. 7:5.

Het Hebreeuws zegt letterlijk: ‘Neem de stier van je vader en een tweede stier, zeven jaar’.

Er kunnen twee stieren bedoeld zijn: een stier van het vee van Joas en een tweede stier van zeven jaar.

Het kan ook om één stier gaan, die met twee beschrijvingen wordt genoemd (vergelijk vers 26, waar maar één tweede stier wordt geofferd).

Wij houden de woorden zoals ze staan.

De zevenjarige stier past bij de zeven jaar van de onderdrukking (vers 1).

הַמָּעוֹז (hamaoz), ‘de vesting’: een versterkte hoogte, vermoedelijk bij Ofra.

בַּמַּעֲרָכָה (bamma’arakhah), ‘op de juiste wijze’: letterlijk ‘in de orde’.

Het gaat om het ordelijk opstapelen van het hout en het offer, zoals in Lev. 1:7–8.

Het hout van de heilige paal wordt het brandhout.

Gideon gehoorzaamt, maar uit angst doet hij het ’s nachts.

Zijn vrees voor zijn vaders huis was reëel: zie vers 30.

Het Hebreeuws gebruikt het werkwoord רִיב (riv), ‘strijden’, ‘een geschil voeren’.

Joas zegt: als Baäl een god is, moet hij zijn eigen zaak verdedigen.

Zo komt het in vers 32 tot de naam Jerubbaal.

יְרֻבַּעַל (Yerubba’al), ‘Baäl strijde’: de naam is een uitdaging aan Baäl.

Gideon draagt deze naam ook in Richt. 7:1; 8:29, 35 en 9:1.

De vallei van Jizreël is een brede vlakte in het noorden van Israël, tussen Galilea en Samaria.

De Jordaan is de rivier ten oosten van die vlakte, die uitmondt in de Dode Zee.

לָבְשָׁה (lavshah), ‘bekleedde’: letterlijk ‘trok aan’, ‘kleedde zich met’.

De Geest van Yahweh nam bezit van Gideon als een gewaad.

Zie ook 1 Kron. 12:19 en 2 Kron. 24:20.

Bij andere rechters ‘kwam’ de Geest over hen (Richt. 3:10; 11:29; 14:6).

Gideon roept vier stammen op: Manasse, Aser, Zebulon en Naftali.

Efraïm wordt pas later gevraagd (Richt. 7:24).

Gideon vraagt een tweede teken.

Hij twijfelt niet aan Yahweh, maar vraagt zekerheid voor de moeilijke taak.

Vergelijk het teken in vers 17.

גִּזַּת הַצֶּמֶר (gizzat hatsemer), ‘een vacht van wol’: een vacht met de wol er nog aan, net geschoren.

De dorsvloer is een vlakke, harde plaats in de open lucht.

Een ‘schaal’ (סֵפֶל, sefel) is een grote kom, zoals in Richt. 5:25.

‘Laat Uw toorn niet ontbranden’: Gideon weet dat hij veel vraagt.

Vergelijk Gen. 18:30–32.