Jeremia 48

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Nebo en Pisga: De Nebo en de Pisga liggen in het gebergte Abarim, ten oosten van de Dode Zee, ten westen van Madaba in Jordanië.

Zie Kirjatajim (ligging onzeker): Kirjatajim wordt gezocht bij Khirbet el-Qureiyat, in Moab.

Dit is niet zeker.

Dit hoofdstuk gaat over Moab.

Het komt voor een groot deel overeen met Jes. 15–16.

Waar het Hebreeuws gelijk is, gebruiken wij dezelfde Nederlandse woorden.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

תְּהִלַּת (tehillat), ‘lof’: de roem van Moab.

Zie Choronajim (Moab; ligging onzeker): Choronajim was een stad in het zuiden van Moab.

De precieze plaats is niet bekend.

שֹׁד וָשֶׁבֶר גָּדוֹל (shod vashever gadol), ‘verwoesting en grote ondergang’: voor ‘ondergang’ (sheber) zie Jes. 15:5.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

צְעִירֶיהָ (tse’ireha), ‘haar kleintjes’: de jongsten of haar kleine steden.

Het woord klinkt als Zoar (vers 34; Jes. 15:5).

Wij volgen de gewone betekenis.

Zie Choronajim (Moab; ligging onzeker): Choronajim was een stad in het zuiden van Moab.

De precieze plaats is niet bekend.

Dit vers komt gedeeltelijk overeen met Jes. 15:5.

Voor Luchit en Choronajim: zie Jes. 15:5.

Het geschreven woord (ketiv) is הַלֻּחוֹת (halluchot), ‘de tafels’.

Het voorgelezen woord (qere) is הַלּוּחִית (halluchit), ‘Luchit’.

Wij volgen de qere, zoals in Jes. 15:5.

עֲרוֹעֵר (aro’er), ‘struik’: een struik in de woestijn.

Het woord is zeldzaam en de betekenis is onzeker.

Het klinkt als de naam van de stad Aroër (vers 19).

כְּמוֹשׁ (Kemosj): de god van Moab; zie 1 Kon. 11:7 en 2 Kon. 23:13.

Zijn beeld gaat met de priesters en oversten mee in ballingschap.

Het geschreven woord (ketiv) is כְּמִישׁ (Kemish); het voorgelezen woord (qere) is כְּמוֹשׁ (Kemosj).

Wij volgen de qere.

הָעֵמֶק (ha’emeq), ‘het dal’, en הַמִּישֹׁר (hammishor), ‘het plateau’: het plateau is de hoogvlakte van Moab (Joz. 13:9).

Het Hebreeuws zegt niet welk dal wordt bedoeld.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

צִיץ (tsits), ‘vleugels’: het woord betekent gewoonlijk ‘bloem’ of ‘schitterend sieraad’.

Wij kiezen ‘vleugels’.

De betekenis van dit vers is onzeker.

רְמִיָּה (remiyyah), ‘nalatigheid’: het woord betekent ook ‘bedrog’.

Wie het werk van Yahweh, het oordeel over Moab, met halve moeite uitvoert, is vervloekt.

‘Zijn zwaard van bloed terughouden’ betekent: niet doden.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

שְׁמָרָיו (shemarav), ‘zijn droesem’: het bezinksel van wijn.

Wijn die lang op de droesem ligt, behoudt zijn smaak en geur.

Het beeld is een volk dat nooit is verstoord of weggevoerd.

צֹעִים (tso’im), ‘mensen die vaten schuin houden’: van het werkwoord tsa’ah, ‘schuin houden’.

Het beeld is wijnschenkers die de vaten leegmaken.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Betel: de plaats van het gouden kalf van Jerobeam (1 Kon. 12:29).

Het huis van Israël vertrouwde daarop; het bracht geen redding.

אַנְשֵׁי חַיִל (anshe chayil), ‘krachtige mannen’: krijgslieden.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

וְעָרֶיהָ עָלָה (ve’areha alah): letterlijk ‘en zijn steden – hij is opgegaan’.

Het onderwerp staat er niet bij.

Het kan betekenen dat de vijand tegen de steden optrekt, of dat de steden in rook opgaan.

Wij kiezen het eerste.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

אֵיד (eid), ‘ramp’: hetzelfde woord staat in 46:21.

נֻדוּ (nudu), ‘toon medeleven’: van het werkwoord nud, ‘het hoofd schudden’ als teken van medeleven.

Zie Dibon: Dibon (nu Dhiban) lag ten noorden van de Arnon, in het huidige Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

בַּת דִּיבוֹן (bat Divon), ‘Dochter Dibon’: de stad Dibon en haar inwoners, zoals ‘Dochter Sion’.

Voor Dibon zie Jes. 15:2.

Zie Aroër: Aroër lag aan de rand van de Arnonkloof, bij het huidige Khirbet Arair in Jordanië.

עֲרוֹעֵר (Aro’er), ‘Aroër’: een stad aan de Arnon (Deut. 2:36).

Zie ook vers 6.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Arnon: De Arnon (Wadi Mudjib) stroomt van het oosten naar de Dode Zee en vormde de grens van Moab.

אַרְנוֹן (Arnon): de rivier die de grens van Moab vormt (Num. 21:13).

Het geschreven woord (ketiv) is הֵילִילִי (heilili), ‘jammer’ (vrouwelijk enkelvoud); het voorgelezen woord (qere) is הֵילִילוּ (heililu), ‘jammert’ (meervoud).

Ook וְזַעֲקִי (vezaaqi) is geschreven in het vrouwelijk enkelvoud en wordt voorgelezen als וּזְעָקוּ (uze’aqu), ‘en schreeuwt’.

Wij volgen de qere.

Zie Jahaz: Jahaz lag op het plateau ten noorden van de Arnon.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Mefaät: Mefaät wordt gezocht bij Umm er-Rasas, in Jordanië.

מִשְׁפָּט (mishpat), ‘oordeel’: hier het vonnis.

Elders vertalen wij mishpat met ‘recht’.

Zie Dibon: Dibon (nu Dhiban) lag ten noorden van de Arnon, in het huidige Jordanië.

Zie Nebo en Pisga: De Nebo en de Pisga liggen in het gebergte Abarim, ten oosten van de Dode Zee, ten westen van Madaba in Jordanië.

בֵּית דִּבְלָתַיִם (Bet Diblatayim), ‘Bet-Diblatajim’: waarschijnlijk dezelfde plaats als Almon-Diblatajim (Num. 33:46).

De ligging is onzeker.

Zie Kirjatajim (ligging onzeker): Kirjatajim wordt gezocht bij Khirbet el-Qureiyat, in Moab.

Dit is niet zeker.

בֵּית גָּמוּל (Bet Gamul), ‘Bet-Gamul’: een stad in Moab; de ligging is onbekend.

בֵּית מְעוֹן (Bet Me’on), ‘Bet-Meon’: waarschijnlijk dezelfde plaats als Bet-Baäl-Meon (Joz. 13:17).

Zie Kerijot (Moab; ligging onzeker): Kerijot was een stad in Moab.

Voorgesteld zijn Khirbet el-Qureiyat en een plaats bij Dibon.

De ligging is niet zeker.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

קְרִיּוֹת (Qeriyyot), ‘Kerijot’: een stad in Moab; zie Amos 2:2.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

קֶרֶן (qeren), ‘hoorn’, en זְרוֹעַ (zero’a), ‘arm’: beelden van de kracht van Moab.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

הַשְׁכִּירֻהוּ (hashkiruhu), ‘maak hem dronken’: het beeld is dat Moab de beker van Yahweh’s oordeel moet leegdrinken.

תִּתְנוֹדָד (titnodad), ‘schud je het hoofd’: een gebaar van spot of van medelijden.

Het werkwoord kan ook ‘rondzwerven’ betekenen.

De betekenis is hier onzeker.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

סֶלַע (sela), ‘rots’: hier een gewone rots, geen plaatsnaam.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 16:6.

Hier spreekt een groep (‘wij’); daarom staat het vers zwart, zoals Jes. 16:6.

עֶבְרָה (evrah), ‘woede’: zie Jes. 16:6, waar het woord ook staat.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Kir-Cheres (Kir-Charaset, Kerak): Kir-Cheres is dezelfde stad als Kir-Charaset (Jesaja 16:7), meestal gelijkgesteld met Kerak, in Moab, ten oosten van de Zoutzee.

De spreker is niet aangegeven.

Wij lezen de profeet, zoals in Jes. 16:9 en 16:11; daarom staat het zwart.

Zie Jaëzer: Jaëzer lag ten noorden van Chesbon, vermoedelijk in het gebied tussen Amman en As-Salt.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Sibma (ligging onzeker): Sibma lag in Moab, vlak bij Chesbon.

De precieze plaats is niet bekend.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 16:8–9.

Voor Jaëzer en Sibma: zie Jes. 16:8.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 16:10.

הַכַּרְמֶל (hakkarmel), ‘het boomgaardland’: zie Jes. 16:10.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Zie Elale: Elale (nu El-Al) lag ten noorden van Chesbon, in het huidige Jordanië.

Zie Jahaz: Jahaz lag op het plateau ten noorden van de Arnon.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Zoar: De ligging van Zoar is niet zeker; de plaats wordt ten zuidoosten van de Dode Zee gezocht.

Zie Choronajim (Moab; ligging onzeker): Choronajim was een stad in het zuiden van Moab.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Nimrim (Wadi en-Numeira?; ligging onzeker): De wateren van Nimrim worden meestal gezocht bij het Wadi en-Numeira, ten zuidoosten van de Zoutzee.

Dit is niet zeker.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 15:4–6.

Voor Chesbon, Elale, Jahaz, Zoar, Choronajim, Eglat-Sjelisja en Nimrim: zie Jes. 15:4–6.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

מַעֲלֵה בָמָה (ma’aleh vamah), ‘wie naar de hoogte opgaat’: wie op een offerhoogte offert.

‘Hoogten’ (bamot) zijn plaatsen van afgodendienst.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Kir-Cheres (Kir-Charaset, Kerak): Kir-Cheres is dezelfde stad als Kir-Charaset (Jesaja 16:7), meestal gelijkgesteld met Kerak, in Moab, ten oosten van de Zoutzee.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 16:11 en 15:7.

יֶהֱמֶה (yehemeh), ‘bruist’: zie Jes. 16:11.

In Jes. 16:11 staat ‘lier’ (kinnor), hier ‘fluiten’ (chalilim): beide klinken als een klaagtoon.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 15:2–3.

Kaal scheren, insnijdingen maken en een rouwkleed dragen zijn tekens van rouw; zie Jes. 15:2–3.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 15:3.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

הִפְנָה עֹרֶף (hifnah oref), ‘heeft de rug gekeerd’: letterlijk ‘heeft de nek gekeerd’.

Het is een beeld van vluchten of schaamte.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

נֶשֶׁר (nesher), ‘arend’: het woord kan ook ‘gier’ betekenen.

‘Hij’ is de vijand; het Hebreeuws noemt hem niet.

Vergelijk Jer. 49:22.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

הַקְּרִיּוֹת (haqqeriyyot), ‘de steden’: het kan ook de stad Kerijot zijn (vers 24).

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

הִגְדִּיל (higdil), ‘heeft zich groot gemaakt’: zie vers 26.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 24:17.

Hier staat ‘bewoner van Moab’ waar Jes. 24:17 ‘bewoner van de aarde’ heeft.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt grotendeels overeen met Jes. 24:18.

In Jes. 24:18 staat ‘voor het geluid van de schrik’; hier ‘voor de schrik’.

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt gedeeltelijk overeen met Num. 21:28 en Num. 24:17.

In Num. 21:28 staat ‘uit de stad van Sichon’; hier ‘uit het midden van Sichon’.

In Num. 24:17 staat ‘de slapen van Moab en alle zonen van Set’.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Dit vers komt gedeeltelijk overeen met Num. 21:29.

Hier staat ‘Verloren is het volk van Kemosj’ waar Num. 21:29 ‘Je bent verloren, volk van Kemosj’ heeft.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

שׁוּב שְׁבוּת (shuv shevut), ‘het lot keren’: zoals Hos. 6:11, Amos 9:14 en Joël 4:1.

Het woord shevut kan ook ‘ballingschap’ betekenen.