Jeremia 33

שֵׁנִית (shenit), ‘voor de tweede keer’: het eerste woord in deze gevangenschap staat in Jer. 32:6.

Jeremia zit nog op de binnenplaats van de wacht (zie Jer. 32:2).

Het Hebreeuws zegt niet waar ‘het’ naar verwijst.

Het kan gaan om de aarde, om de stad Jeruzalem of om wat Yahweh heeft besloten.

Wij laten het open.

De slotwoorden ‘Yahweh is Zijn naam’ staan zwart, omdat de profeet over Yahweh in de derde persoon spreekt.

גְּדֹלוֹת וּבְצֻרוֹת (gedolot uvtsurot), ‘grote en verborgen dingen’: het woord בְּצֻרוֹת (betsurot) betekent ‘ommuurd, ontoegankelijk, verborgen’.

Het gaat om dingen die niemand zelf kan weten.

Vergelijk Jes. 48:6.

De zin van de verzen 4 en 5 is moeilijk.

נְתֻצִים (netutsim), ‘worden afgebroken’: huizen worden afgebroken, waarschijnlijk om de stadsmuur te versterken tegen de belegeringswallen en het zwaard; vergelijk Jes. 22:10.

De woorden van Yahweh beginnen in vers 5 en staan rood.

Het Hebreeuws is hier kort en moeilijk.

Het laat open wie komt om te strijden, de verdedigers of de vijand, en waar ‘ze’ naar verwijst.

Waarschijnlijk zijn het de huizen, die met lijken worden gevuld.

אֲרֻכָה (arukhah), ‘genezing’: letterlijk ‘nieuw vlees’, zie Jer. 30:17.

מַרְפֵּא (marpe), ‘herstel’: afgeleid van רָפָא (rafa), ‘genezen’.

שְׁבוּת (shevut), ‘lot’: zie Jer. 30:3.

Zowel Juda als Israël worden hersteld.

טִהַרְתִּים (tiharttim), ‘Ik reinig hen’: het werkwoord טָהַר (tahar) is ‘rein maken’, zoals in de wetten over rein en onrein (Lev. 14).

סָלַח (salach), ‘vergeven’: zie Jer. 31:34.

פָּשַׁע (pasha), ‘in opstand komen’: zie Jes. 1:2.

שֵׁם שָׂשׂוֹן (shem sason), ‘een naam van vreugde’: een naam die vreugde wekt.

תִּפְאֶרֶת (tif’eret), ‘sieraad’: iets waar men trots op is.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

חָרֵב (chareb), ‘verwoest’: de woorden van de mensen, die ook in Jer. 32:43 voorkomen.

הַנְשַׁמּוֹת (hanshammot), ‘die verlaten liggen’: het werkwoord שָׁמֵם (shamem) betekent ‘woest en verlaten zijn’.

הוֹדוּ אֶת יְהוָה צְבָאוֹת כִּי טוֹב יְהוָה כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ (hodu et Yahweh Tsevaot ki tov Yahweh ki le’olam chasdo), ‘Dank Yahweh van de legermachten, want Yahweh is goed, want Zijn trouw is voor eeuwig’: een vast lofrefrein, zoals in Ps. 106:1, 118:1 en 136:1.

מַרְבִּצִים (marbitsim), ‘die laten rusten’: de herders laten hun kudden neerliggen, een beeld van rust en veiligheid.

Vergelijk Ps. 23:2.

Zie Sefela: De Sefela is het heuvelland tussen de kustvlakte en het bergland van Juda.

Zie Negev: De Negev is het droge zuidelijke deel van het land, rond Beër-Sjeba.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

הָהָר (hahar), ‘het bergland’, הַשְּׁפֵלָה (hashefelah), ‘de Sefela’ en הַנֶּגֶב (hannegev), ‘de Negev’: de streken van Juda; zie ook Jer. 32:44.

הֲקִמֹתִי (haqimoti), ‘Ik zal waarmaken’: letterlijk ‘Ik zal laten opstaan’.

הַדָּבָר הַטּוֹב (haddavar hattov), ‘het goede woord’: de belofte van heil; vergelijk Jer. 29:10.

צֶמַח צְדָקָה (tsemach tsedaqah), ‘spruit van gerechtigheid’: een nakomeling van David die opkomt als een scheut uit een stronk.

In Jer. 23:5 staat bijna hetzelfde, maar daar staat צֶמַח צַדִּיק (tsemach tsaddiq), ‘een rechtvaardige spruit’.

Zie ook Jes. 4:2.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

יְהוָה צִדְקֵנוּ (Yahweh tsidqenu), ‘Yahweh onze gerechtigheid’: in Jer. 23:6 is dit de naam van de koning, hier is het de naam van Jeruzalem.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘en dit is wat genoemd zal worden voor haar’.

Wie haar zo noemt, staat er niet.

Wij vertalen ‘men’.

לֹא יִכָּרֵת לְדָוִד אִישׁ (lo yikkaret leDavid ish), ‘het zal David niet ontbreken aan een man’: letterlijk ‘er wordt voor David geen man afgesneden’.

Vergelijk 1 Kon. 2:4 en 8:25.

הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם (hakohanim haleviyyim), ‘de priesters, de Levieten’: priesters uit de stam Levi, zoals in Deut. 17:9.

בְּרִיתִי הַיּוֹם (beriti hayyom), ‘Mijn verbond met de dag’: de vaste orde van dag en nacht, die Yahweh heeft ingesteld (Gen. 8:22).

Vergelijk Jer. 31:35–36.

עַבְדִּי (avdi), ‘Mijn knecht’: David heet vaker zo, bijvoorbeeld in 2 Sam. 7:5.

Het verbond met David staat in 2 Sam. 7:12–16 en Ps. 89:4–5.

צְבָא הַשָּׁמַיִם (tseva hashamayim), ‘het leger van de hemel’: de sterren.

Vergelijk Gen. 22:17.

שְׁתֵּי הַמִּשְׁפָּחוֹת (shetei hamishpachot), ‘de twee families’: het is onzeker wie bedoeld worden.

Het kunnen Israël en Juda zijn, of het huis van David en de Levieten uit de verzen 17–22.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘de twee families’.

חֻקּוֹת שָׁמַיִם וָאָרֶץ (chuqqot shamayim va’arets), ‘de ordeningen van hemel en aarde’: dezelfde vaste regels als in Jer. 31:35–36.

Dit vers sluit het Boek van de troost (hoofdstuk 30–33) af.

Het eindigt met de belofte van ontferming: רִחַמְתִּים (richamtim), ‘Ik zal Mij over hen ontfermen’, zoals in Jer. 30:18 en 31:20.

Wij volgen de voorgelezen tekst (qere) אָשִׁיב (ashiv), ‘Ik zal doen terugkeren’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft אשוב (ashuv), ‘Ik zal terugkeren’.

In de uitdrukking ‘het lot keren’ komen beide vormen voor, zoals in Jer. 30:3.