Jeremia 5

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

אֱמוּנָה (emunah), ‘trouw’: wat vast en betrouwbaar is.

Wie ‘trouw zoekt’, is trouw aan Yahweh en aan zijn naaste.

Wij vertalen emunah in dit boek met ‘trouw’ (zo ook Jer. 7:28 en 9:2).

Het woord chesed, dat ook ‘trouw’ is, is een ander woord.

חַי־יְהוָה (chai Yahweh), ‘zo waar Yahweh leeft’: de eedformule, zoals in Jer. 4:2.

Zij gebruiken de naam van Yahweh, maar zweren vals.

Vanaf dit vers spreekt de profeet tot Yahweh.

Daarom staat het zwart, met ‘U/Uw’.

דַּלִּים (dallim), ‘armen’: gewone mensen zonder macht.

De profeet denkt dat alleen zij dwaas zijn, omdat zij de weg niet kennen.

Daarom gaat hij naar de groten (vers 5).

De aanhaling van Jeremia’s gedachte loopt tot ‘hun Elohim’.

Daarna volgt de uitkomst: ook de groten hebben het juk gebroken (zie Jer. 2:20).

Leeuw, wolf en luipaard zijn beelden van de vijand die van alle kanten aanvalt.

בְּלֹא אֱלֹהִים (belo elohim), ‘bij wat geen god is’: de nietige goden.

Wij schrijven hier ‘god’ met kleine letter, omdat het niet om Elohim gaat.

מְיֻזָּנִים (meyuzzanim), ‘goed gevoed’, en מַשְׁכִּים (mashkim), ‘vurig’: beide woorden zijn onzeker.

Het beeld is dat van hengsten in hun kracht, die hinniken naar een merrie.

שָׁרוֹת (sharot), ‘wijngaardrijen’: een zeldzaam woord.

Het kan ook ‘muren’ of ‘terrassen’ betekenen.

De betekenis is niet helemaal zeker.

לֹא־הוּא (lo hu), ‘Hij is het niet’: letterlijk ‘niet Hij’.

De zin kan betekenen: ‘Hij is het niet die dit doet’, of ‘Hij doet niets’.

Het volk ontkent dat Yahweh ingrijpt.

De zin ‘De profeten worden tot wind’ is waarschijnlijk wat het volk zegt over de profeten die onheil aankondigen.

Wij houden het binnen de aanhaling die in vers 12 begint.

Een andere mogelijkheid is dat Yahweh zelf over de profeten van het volk spreekt.

אֱלֹהֵי צְבָאוֹת (Elohe Tsevaot), ‘Elohim van de legermachten’: wij vertalen Tsevaot overal als ‘legermachten’, zoals in Jer. 2:19.

גּוֹי אֵיתָן (goy eitan), ‘een sterk volk’: het woord אֵיתָן (eitan) betekent ‘blijvend, krachtig’.

Het is een oud volk, dat al lang bestaat.

De taal is vreemd; zie ook Deut. 28:49.

De werkwoorden wisselen in het Hebreeuws tussen enkelvoud en meervoud; wij vertalen overal ‘zij zullen’.

Het gaat om dezelfde vijand.

וְגַם בַּיָּמִים הָהֵמָּה (vegam bayamim hahemmah), ‘maar ook in die dagen’: ondanks het oordeel blijft er een rest.

Zie ook Jer. 4:27.

תַּחַת מֶה (tachat meh), ‘waarom’: letterlijk ‘in plaats van wat’.

Het antwoord van Yahweh toont het verband tussen het verlaten en het dienen: wie in eigen land vreemde goden dient, zal in een vreemd land vreemden dienen.

חוֹל (chol), ‘zand’: Yahweh heeft de zee een grens gegeven, zoals in Job 38:8–11 en Ps. 104:9.

De machtige zee houdt zich aan Zijn bevel.

Het volk niet.

סוֹרֵר וּמוֹרֶה (sorer umoreh), ‘koppig en opstandig’: dezelfde twee woorden als in Deut. 21:18, voor de opstandige zoon.

יוֹרֶה (yoreh), ‘vroege regen’, en מַלְקוֹשׁ (malqosh), ‘late regen’: de regen van het najaar en van het voorjaar, zoals in Deut. 11:14.

Zie ook Jer. 3:3.

Het geschreven woord (ketiv) is ירה (met een voorvoegsel, ‘en vroege regen’); de te lezen vorm (qere) is יוֹרֶה (yoreh), ‘de vroege regen’.

Wij volgen de qere.

הִטּוּ אֵלֶּה (hittu elleh), ‘hebben dit afgebogen’: de schuld heeft de goede dingen van de regen en de oogst afgebogen, weggeleid van het volk.

יָשׁוּר כְּשַׁךְ יְקוּשִׁים (yashur keshakh yequshim), ‘zij loeren, zoals vogelvangers zich bukken’: de betekenis van de zin is onzeker.

Het beeld is dat van vogelvangers die zich bukken om een val te zetten.

עָשְׁתוּ (ashetu), ‘zij zijn glanzend’: het werkwoord is zeldzaam; het betekent waarschijnlijk ‘glanzen van gezondheid’.

Het volk is vet en gezond, terwijl de armen geen recht krijgen.

שַׁמָּה (shammah), ‘ontzetting’, en שַׁעֲרוּרָה (sha’arurah), ‘afschuwelijkheid’: twee woorden voor iets wat de mens met afgrijzen vervult.

Het tweede woord staat ook in Jer. 23:14 (‘iets gruwelijks’).

יִרְדּוּ עַל־יְדֵיהֶם (yirdu al yedeihem), ‘heersen op hun aanwijzing’: letterlijk ‘heersen op hun handen’.

De priesters heersen met de steun van de valse profeten, of op hun aanwijzing.

De betekenis is niet helemaal zeker.