Jeremia 13

אֵזוֹר (ezor), ‘gordel’: een lendendoek van linnen, die direct op het lichaam werd gedragen.

Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf.

פְּרָתָה (Peratah), ‘naar de Eufraat’: het Hebreeuwse woord Perat is de gewone naam van de Eufraat.

Dat is een zeer lange reis vanuit Juda, en Jeremia moet haar tweemaal maken (vers 4 en 6).

Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf.

Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf.

Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf.

נִשְׁחַת (nishchat), ‘was bedorven’: hetzelfde werkwoord als ‘verderven’ in vers 9 (אַשְׁחִית, ashchit).

Wat met de gordel gebeurde, gebeurt met de trots van Juda.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

גְּאוֹן (ge’on), ‘trots’: hoogmoed, maar ook statigheid.

Hier is het de hoogmoed van het volk, dat zich op zijn eigen kracht verlaat.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jer. 1:8.

De formule staat midden in Yahweh’s woorden en is daarom rood.

נֵבֶל (nevel), ‘kruik’: een aarden vat voor wijn.

Het woord kan ook een leren wijnzak betekenen.

Het volk antwoordt als vanzelfsprekend: een kruik is er om gevuld te worden.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

שִׁכָּרוֹן (shikkaron), ‘dronkenschap’: het beeld van Yahweh’s oordeel, dat men als wijn moet drinken.

Zie ook Jer. 25:15–16.

אֶחְמוֹל (echmol), ‘zal Ik sparen’, אָחוּס (achus), ‘zal Ik medelijden hebben’, en אֲרַחֵם (arachem), ‘zal Ik Mij ontfermen’: drie werkwoorden voor hetzelfde.

Yahweh zal nu niet meer terughouden.

נָשֶׁף (nashef), ‘schemering’: de tijd van de avond- of ochtendschemer, als het moeilijk is de weg te zien.

In de geschreven tekst staat ישית (yashit); de overlevering leest וְשִׁית (veshit), ‘en Hij zet’.

Wij volgen de lezing.

עֵדֶר יְהוָה (eder Yahweh), ‘de kudde van Yahweh’: het volk als zijn kudde.

Vers 20 spreekt weer over ‘de kudde’.

וְלַגְּבִירָה (gevirah), ‘koningin-moeder’: de moeder van de koning, die aan het hof een eigen plaats had.

Het woord wordt vaak verbonden met Jojachin en zijn moeder (2 Kon. 24:12,15), maar de tekst noemt geen namen.

Zie Negev: De Negev is het droge zuidelijke deel van het land, rond Beër-Sjeba.

הַנֶּגֶב (hannegev), ‘de Negev’: het droge zuiden van Juda.

De steden daar zijn afgesloten, dus niemand kan er nog in of uit.

Het ‘noorden’: vanuit het noorden komt het leger van Babel; zie Jer. 1:14–15.

In de geschreven tekst staan שאי (se’i) en וראי (ur’i), vrouwelijk enkelvoud; de overlevering leest שְׂאוּ (se’u) en וּרְאוּ (ur’u), meervoud.

Wij volgen de lezing.

Het Hebreeuws van dit vers is moeilijk.

אַלֻּפִים (alluphim) betekent ‘vertrouwelingen’ of ‘aanvoerders’.

De tekst noemt niet wie bedoeld wordt: mensen die Jeruzalem zelf als vrienden heeft aangetrokken, krijgen nu macht over haar.

כּוּשִׁי (Kushi), ‘Kushiet’: iemand uit Kush, het land ten zuiden van Egypte.

De vraag is bedoeld als onmogelijk: zo min als een mens zijn huid kan veranderen, kan Juda ineens goed doen.

גוֹרָלֵךְ (goralekh), ‘je lot’: het deel dat men krijgt toegewezen, zoals bij het werpen van het lot.

שׁוּלַיִךְ (shulayikh), ‘je slippen’: de zomen van het gewaad.

Wie ze optilt, maakt iemand openlijk te schande.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וּמִצְהֲלוֹתַיִךְ (mitsh’alotayikh), ‘je gehinnik’: het hinniken van hengsten, een beeld voor geslachtelijke begeerte; vergelijk Jer. 5:8.