2 Kronieken 34

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Leeftijd en regeringsjaren staan zoals in de Masoretische tekst.

Wij rekenen niet na.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

In 2 Kon. 22:3 en 23:23 begint het verhaal bij het achttiende jaar van Josia.

Kronieken vertelt eerst over zijn zoeken in het achtste jaar en zijn reiniging in het twaalfde jaar.

Wij rekenen niet na en leggen de teksten niet gelijk.

חַמָּנִים (chammanim), ‘wierookaltaren’: de betekenis van het woord is niet helemaal zeker.

Het staat ook in Lev. 26:30.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

De geschreven tekst (ketiv) heeft מזבחותים (mizbechotaim); het qere is מִזְבְּחוֹתָם (mizbechotam), ‘hun altaren’.

Wij volgen het qere.

Het Hebreeuws heeft in dit vers geen werkwoord.

Wij vullen ‘dat deed hij ook’ aan uit vers 3–5.

De geschreven tekst (ketiv) heeft בתיהם (batteihem), ‘hun huizen’.

Het qere is בְּחַרְבֹתֵיהֶם (becharvoteihem), ‘in hun verwoeste plaatsen’.

Wij volgen het qere.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

אֲצַלְיָהוּ (Atsalyahu): dezelfde man als Azalja in 2 Kon. 22:3.

Maäseja en Joach worden alleen in Kronieken genoemd.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Het geld kwam niet alleen uit Juda, maar ook uit het noorden, van Manasse en Efraïm en van het overblijfsel van Israël.

Vergelijk 2 Kon. 22:4.

De geschreven tekst (ketiv) heeft וְיֹשְׁבֵי (veyoshvei), ‘en de inwoners van’.

Het qere is וַיָּשֻׁבוּ (vayyashuvu), ‘en zij keerden terug’.

Wij volgen het qere.

Met het ketiv zou de zin eindigen met ‘en de inwoners van Jeruzalem’.

לִבְדּוֹק (livdok), ‘onderzoeken’: het werkwoord is zeldzaam.

Het hangt samen met בֶּדֶק (bedeq), ‘schade’ in 2 Kon. 22:5: men onderzoekt de schade en herstelt haar.

מְחַבְּרוֹת (mechabberot), ‘klemmen’: metalen verbindingen.

De betekenis van het woord is niet helemaal zeker.

Zo vertalen wij ook in 1 Kron. 22:3.

שֹׁטְרִים (shoterim), ‘opzichters’: zoals in 1 Kron. 23:4.

סֵפֶר תּוֹרַת יְהוָה בְּיַד מֹשֶׁה (sefer torat Yahweh beyad Mosheh), ‘het boek van de wet van Yahweh door de hand van Mozes’.

In 2 Kon. 22:8 staat ‘het boek van de wet’.

Welk boek dit was, zegt de tekst niet.

Zie ook Deut. 31:24–26.

וַיַּתִּיכוּ (vayyattikhu), ‘zij hebben uitgegoten’: letterlijk ‘gesmolten’.

Zo vertalen wij ook in 2 Kon. 22:9.

עַבְדּוֹן בֶּן מִיכָה (Avdon ben Mikha), ‘Abdon, de zoon van Micha’: in 2 Kon. 22:12 heet de man Achbor, de zoon van Michaja.

Het is onzeker of dit dezelfde man is.

הַנִּשְׁאָר בְּיִשְׂרָאֵל וּבִיהוּדָה (hanish’ar beYisra’el uvihudah), ‘wie in Israël en in Juda is overgebleven’: dit staat niet in 2 Kon. 22:13.

Het tweede stadsdeel (הַמִּשְׁנֶה, hammishneh) was een nieuwe wijk van Jeruzalem, waarschijnlijk in het noorden of noordwesten.

De ligging is niet zeker.

חֻלְדָּה (Chuldah), ‘Hulda’: een profetes, zoals ook Mirjam (Exod. 15:20) en Debora (Richt. 4:4).

In 2 Kon. 22:14 heet haar man Sallum, de zoon van Tikva, de zoon van Charchas.

Hier staan de vormen ‘Sjallum’ (zoals in 1 Kron.), ‘Tokhat’ en ‘Chasra’.

Wij houden de vorm van elk boek.

De geschreven tekst (ketiv) heeft תוקהת (Tokhat).

Het qere is תָּקְהַת (Toqhat).

Wij schrijven in beide gevallen ‘Tokhat’.

Hulda spreekt in naam van Yahweh.

Haar woorden staan in zwart, met enkele aanhalingstekens waar zij Yahweh citeert.

Dat is de regel voor profeten, zoals bij 2 Kon. 22:15.

אָלוֹת (alot), ‘eden’: meervoud van אָלָה (alah), een eed waaraan een vloek is verbonden.

Zo vertalen wij ook in Deut. 29:20.

In 2 Kon. 22:16 staat ‘alle woorden van het boek’.

וַתִּתַּךְ (vattattakh), ‘zij is uitgegoten’: de woede wordt als een vloeistof uitgegoten.

In 2 Kon. 22:17 staat ‘is ontbrand’.

In dit vers spreekt Yahweh eerst over Elohim in de derde persoon (‘voor het aangezicht van Elohim’, ‘Zijn woorden’) en daarna in de eerste persoon (‘voor Mijn aangezicht’).

Het Hebreeuws schakelt hier.

Wij laten dat zo staan.

Vergelijk 2 Kon. 22:19.

‘In vrede verzameld in je graven’: de belofte aan Josia.

Zijn dood in de strijd staat in 2 Kron. 35:20–24 en 2 Kon. 23:29–30.

Wij leggen beide niet gelijk.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

In 2 Kon. 23:2 gaan ‘de priesters en de profeten’ mee en staat ‘van klein tot groot’.

Hier staan ‘de priesters en de Levieten’ en ‘van groot tot klein’.

עַל עָמְדוֹ (al omdo), ‘op zijn plaats’: in 2 Kon. 23:3 staat ‘bij de zuil’ (עַל הָעַמּוּד, al ha’ammud).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Benjamin: Benjamin is het stamgebied ten noorden van Jeruzalem, tussen Juda en Efraïm.

וַיַּעֲמֵד (vaya’amed), ‘hij liet staan’: de koning liet allen zich aan het verbond verbinden.

In 2 Kon. 23:3 staat dat heel het volk ‘in het verbond’ stond.

Wij vertalen ‘zich eraan binden’.

מֵאַחֲרֵי יְהוָה (me’acharei Yahweh), ‘van achter Yahweh’: niet meer achter Yahweh aan lopen.

Zie vers 31.